‹ Abbayes de l'âevãechâe de BayeuxChapitre 44 sur 72 · XII. Martin · texte numérisé non relu

XII. Martin

Bibliothèque nationale, 4902. — 1.246. — Erenaberge de May-de-Moe, donne trois vergées de terre sises à May et reçoit 7 *.

Jugements de l'Echiquier. — 1248. — Accord avec la dame de Barneville au sujet de la forêt de Cinguelais.

Le nom des abbés de Fontenay n'est pas connu de 1248 à 1270. Pendant ce laps de temps, l'archevêque de Rouen vint visiter trois fois Fontenay. Voici les passages qui concernent cette abbaye :

P. 94. XVIII. Kal. Octobris (1250). Apud Fonteneium cum expensis abba-

tiœ. Invenimus quod ibi sunt monachi nigri XXIII, soient esse XXX. Ornnes sunt sacerdotes prœter quinque. Multi sunt qui non confitentur quolibet mense. Ordinavimus ut slatum super hoc observetur. Itinérantes non servant jejunia. Ordinavimus quod aliquis monachus instituatur ad recipiendos hospiles seculares. Habent in redditibus circa DCCCG lib. tur. Ordinavimus quod redditus conscribantur in registris. Item statuimus quod abbas, bis in anno ad minus, computet de generali statu coram aliquibus electis a conventu et officiâtes quolibet mense. Debent circa CCCC libras. Debent -pensiones circa XX libras.

P. 252 (1256). L'archevêque célèbre dans l'église de Saint- Etienne la fête de la Pentecôte et lève l'interdit qu'il avait mis sur le prieur de Saint-Germain-sur-Epte.

P. 259. III non. Octobris. — Apud Fontenetum procurati fuimus. Summa procurationis VI lib. VIII, sol. II. den. — II non. Octobris. Visitavimus ibidem. Invenimus ibi XXV monachos. Habent dïios prioratus in Normannia et unum ultra mare in Anglia. Injunximus statuta papœ legi secundum quod in eis continetur. Non confitentur quolibet mense Injunximus hoc emendari. Injunximis abbati quod sœpe visitet caorolias ubi sunt claves ad removendum proprietatem. Interdiximus eis usum carnium nisi quantum régula permittit. Debent circa M. libras et plus; habent in redditibus M. lib.

P. 553. L'archevêque couche à Fontenay le V des Kal. de 7bre 1266. Cum expensis nostris.

P. 578. VI. Id. maii (1261). Per dei gratiam in capitulo monasterii de Fonteneto proposuimus verbum Dei et postea visitavimus, ut decuit, conventum. Ibi erant XIX monachi, unus erat in Anglia. Prœcepimus quoddam ostium inter clausum et curiam claudi et bene custodiri et seculares a claustro arceri. Item inhibuimus ne amplius ingrederentur illuc mercerii, ut solebant ; in prioratibus, vescebantur monachi carnibus, prœcepimus abbati quod eos super hœc visitaret.

Debebant IIIIC lib. Habebant in redditibus circa XIIe lib.

Ipsa die procurati fuimus apud eos. Summa procurationis VIP VHP.

ÉVÊGHÉ DE BAYEUX 49

XIII. Robert III, 1271-1276, promit des prières pour Saint Louis.

Archives du Calvados, n° 238. 1271. — Universis prœsentes litteras inspecturis Robertus divina permissione humilis abbas Sancti Stephani de Fonteneto et ejusdem loci conventus salutem in domino sempiternam. Noverit universitas vestra quod nos concessimus in feodo et hereditate Radidfo dicto Hybert et heredibus suis pro suo servitio et hommagio videlicet unampeciam terne sitam in territorio de Verreres juxta terram Heliœ Cadomensis ex una parte et terram Martini Le Conte ex altéra.... reddendo annuatim unum sextarium ordei ad mensuram grenarii nostri in mense septembris et unam gallinam ad natale domini.... Actum et datum anno domini M0 CC° septuagesimo primo, mense martii.

Archives nationales, J. 462, n° 274. — 1271. — Excellentissimo Domino Philippo Dei gratia Franciœ régi illustri, humiles sut ac devoti ac oratores assidui abbas et conventus Sancti Stephani de Fonteneto abbatiœ juxta Cadomum, Bajocensis dyocœsis, subjectionem con orationibus humilibus ac devotis.

Litteras Serenitatis vestrœ per venerabilem virum et discretum capellanum vestrum Vivianum de Bosco, exïbitorem earum recepimus con passionis et doloris materiam afférentes, in quibus vidimus, inter cœtera, contineri ut animas felicis memoriœ Ludovici quondam illustrissimi régis Franciœ genitoris vestri, nec non domini quondam comitis Nivernii fratris vestri, domini Thomœ quondam régis Navarrœ sororini vestri et etiam illustrissimœ reginœ dorninœ Ysabellis uxoris vestrœ defunctorum piis missarum et devotarum orationum suffragiis commendaremus et faceremus in ecclesiasticis locis nostris subdictis commendari. Nos attendentes petitionem vestram etiam justissimam con nichil sit quod clariore lace profulgeat qitam recta fides in principe et quod pium est orare pro mortuis et dilectionem quam prœdecessores vestri semper erga nos et nostrum monasterium habuerunt et vos, divina faciente clementia, semper habebitis in futurum, nec donationi vestrœ in vita et morte et animabus illorum pro qaibus rogastis plenam participationem omnium bonorum spiritualium quœ in ecclesia nostra. tam in

capite quant in membris fiunt et fient de cœtero in missis, servitiis, vigiliis, orationibus, elemosinis et aliis bonis auximus concedendam, permittentes quod nos de cœtero, singulis annis in perpetuum eorum anniversaria faciemus et in nostro martrologio hoc scribemus, insuper pro chrisiianissimo pâtre vestro et illustrissima uxore vestra in ecclesia nostra celebrabitur annuale,necnonunusquisquenostrum qui sumus viginti septem sacerdotes septem missas potissime pro animabus eorumdem et reginœ devotissime celebrabit et alii, qui sacerdotes non sunt, quinqice pstalteria dicet pro eorumdem animabus ut eisdem pius et misericors Dominus dignetur suam gratiam impertiri et absolvere a peccatis prœterea pro persona vestra specialem orationem ad missas a ?nodo faciemus et unam missam de sancto Spiritu qualibet eddomada pro vobis cantabimus quamdiu vixeritis in posterum. Quod excetlentiœ vestrœ ad petitionem dicti capellani vestri duximus intimandum. Valeat excellentia vestra et bene et diu in Domino Jesu-Christo qui vos conservet ecclesiœ suœ et regno vestro per tempora longiora. Datum anno domini M" CC° septuagesimo primo, dominicaante festum sancti Barnabœ apostoli.

Il est curieux de comparer cette promesse de prières avec celle d'Asceline, abbesse de Gordillon. V. p. 17.

Bibiothèque nationale, 4902. — J273. — Robert abbé cède à Robert Salon divers bâtiments moyennant une rente de 6 s., deux poules et trente œufs. — Robert de Barber y accepte l'accord fait entre Fontenay et Barberie par Philippe Ministro, abbé de Troarn.

Le sceau de l'abbé Robert est appendu à la charte de 1271, mais « il ne reste presque plus rien de la face où l'abbé était représenté « selon la manière ordinaire. » Voici le dessin du contre-sceau formé d'une pierre gravée byzantine, usage fort répandu à cette époque.

XIV. André. 1276-1283. A la mort de l'abbé Robert, les moines de Fontenay députèrent un des leurs au Roi de France pour obtenir de lui la permission de lui nommer un successeur. En 1278, Philippe, roi de France, confirme les nouvelles donations.

ÉVÈCIIÉ DE BAYEUX 51

Archives nationales, J, 344, n° 50. — 1276. — Excellentissimo et illustrissimo domino Philippo Dei gratia régi Franciœ, prior et conventus monasterii Beati Stephani de Fonteneto dbbatiœ, ordinis sancti Benedicti, Bajocensis dyocœsis, sui semper oratores, sicbjectionem et reverentiam tam débitant quant dénotant,

Excellentiœ vestrœ prœsentïbus litteris duxintus intimandum quod dominus R bonœ ntentoriœ olint pastor noster, die mercurii ante nativitatem Domini viam fuit universœ carnis ingressus, quare, con nostra ecclesia sit viduata pastore, ne diutius remaneat desolata, majestati vestrœ juxta morem et regni consuetudinent mortem ipsius significantes, porrigentes Thomam de Sancta Honorina, monachum de Fonteneto, procurât or ent nostrum, quatinus ad eligendum ndbis pastor em, vestrum benigrtunt assensum dignemini impertiri ut, de vestra licencia, nos de bona persona et ydonea monasterio nostro providere possimus quœ tam in onere quant honore, recte et fideliter possit ecclesiam nostram con pertinenciis gubernare. Bene et dm valeat excellentia vestra in Domino Jesu Christo. Datum anno domini M0 CC° septuagesimo sexto, die Nativitatis domini.

Archives du Calvados, n° 273. — 1278. — A. divina permissione abbas monasterii sancti Step/tani de Fonteneto abbatiœ donne en fief à Jean Le Carpentier une pièce de terre sise dans les courtils de Saint-André de Fontenay pour sept quartiers d'orge.

N° 274. — 1278. — Philippus Dei gracia Francorum recc. Notum facimus universis tam prœsentibus quam futuris quod cum abbas et conventus de Fontaneto abbatiœ, ordinis sancti Benedictini, Bajocensis dyocœsis juxta tenorem ordinationis nostrœ finaverunt cum baillivo nostro cadomensi finatimtem hujusmodi pro nobis recipiente super acquisitis a predictis religiosispost tempus ordinatione nostra prœfinitum in feodis et rétro feodis nostris ab ipsis et monasterio suo retinendis, quœ acquisita sunt hœc videlicet, in villa de Fonaneto ex dono Pétri de Moncoc una petia terrœ de valore trium sextariorum ordei redditus ad mensuram Cadomensem. Item in eadem villa ex dono Ricardi Marie quœdam terra de valore quinque quarteriorum ordei redditus. Item ibidem ex dono Ricardi de Landa quœdam terra de valore unius sextarii ordei redditus, Item ibidem ex dono Goscelini Dore quœdam terra de valore trium

minarum ordei redditus. Item ibidem ex dono Roberti Motel quœdam terra de valore octo boissellorum ordei redditus. Item ex dono Emmœ Couvre-Denier octo boiselli ordei redditus. Item in villa de Veiocis ex dono Roberti Clerici quœdam terra de valore unius sextarii et duorum boissellorum ordei ad mensuram Cadomensem. In villa de Bolon, ex dono Roberti Le Guernetier quœdam terra de valore quinque quarteriorum ordei redditus. In villa de Meset ex dono Guillelmi Huete unus sextarius et duo boiselli ordei redditus. In villa de Crasmenil ex dono Guillelmi Le Guerrier de Falesia quatuor sextarii, tria quarteria ordei et duo capones redditus. Item in villa de Veiocis ex dono Guillelmi Le Bons quatuor sextarii et duo quarterii ordei redditus. In villa de Fontaneto ex venditione Roberti Silvestri tria quarteria ordei redditus. Item ibidem ex venditione Roberti Tout-li-met quœdam terra de valore octo boissellorum ordeis redditus. In villa de Feugueroles ex venditione Radulfi dicti Osmundi quœdam terra de valore trium sextariorum et duorum quarteriorum ordei redditus. Item in villa de Turreio ex dono Guidonis de Tomebuto militis, quadraginta solidi turonensium redditus in prœpositura sua de Tureyo. In villa de Postingneio ex dono Thomœ de Tomebuto quinque solidi turonensnim redditus super furnum suum. In villa de Fontaneto ex dono Roberti Goscelini tria quarteria ordei annui redditus. Item ibidem ex dono Alexandri Becd'oue octo boisselli ordei redditus. Item in eadem villa ex dono Roberti Le Guerrier decem sextarii, duo quarterii, duo boisselli ordei et unus sexterius frumenti, quinque capones et quinque gallinœ redditus. In villa de Moe ex dono Guillelmi Le Guerrier quoddam molendinum Foloir de valore quatuor sextariorum et unius quarterii ordei annui redditus. In villa de Fresneto Le Puceus ex venditione Roberti Le Peletier octo boisselli ordei redditus. Item ibidem ex venditione Gaufridi Le Vavassor quatuor boissellos ordei redditus. Item ibidem ex venditione Benedicti Militis duo quarteria ordei redditus. In villa de Fontaneto lemarmium ex dono Roberti Crespini tria quarteria ordei redditus. In villa de Feuguerolles ex dono Johannis de Olna unum pratum ad valorem sex sextariorum ordei redditus. Item ibidem ex dono Radulfi de Orne quinque sexterii et quatuor bois-

selli ordei redditus. Item ibidem ex venditione Thomœ de Putot quinque quarterii et unns boissellus ordei redditus. In villa de Cambis ex dono Ascelini presbiteri quatuor sexteria, unum quarterium frumenti ad mensuram Cadomensem redditus. In villa de Barou ex dono Herberti de Barou quinque boisselli frumenti redditus. In villa de Feuguerolles ex venditione Aeliciœ La Chipaude septem quarteria et duo boisselli ordei redditus. In villa de Bougie ex dono Gaufridi Aguillon militis una acra terrœ de valore unius sextarii ordei redditus. In villa de Teilleyo ex dono Ricardi Carpentarii quinque quarterii ordei redditus. Item ibidem ex dono Richardi Presbyteri quatuor boiselli ordei redditus, Item in villa de Fontaneto ex dono Richardi de Landa unus sextarius ordei redditus. In villa de Maletot ex dono Pétri de Moncoc quatuor boisselli ordei redditus. In villa de Maee ex venditione Guillelmi Le Gras sex solidi turonensium redditus. In villa de Tornebuto ex donno Johannis de Tornebuto, militis, quindecim solidi turonensium redditus in prœpositura de Tornebuto. In villa de Honeflue ex dono Katherinœ de Argentano quadraginta solidi turonensium redditus. In villa Cadomense ex dono Ricardi de Barbere tredecim solidi turonensium redditus. In villa de Barou ex dono Nicholai de Moncello presbyteri octo boisselli frumenti redditus. In villa de Fontibus ex dono Largœ relictœ Alani de Falesia, militis, octo boisselli frumenti redditus. In villa de Mesnilio-Patriz ex venditione Roberti Veintras quatuor sextarii frumenti et quinque quarterii ordei et in censibus et regardis quinque solidi turonensium redditus. Item ex dono Roberti Pistoris ibidem tria quarteria ordei redditus. Et est sciendum quod totum bladum tam frumenti quam ordei superius nominatum est ad mensuram Cadomensem. Nos finationem hujusmodi ratam et gratam habentes volumus et concedimus quantum in nobis est quod ipsi abbas et conventus acquisita prœdicta possint tenere in perpetuum et pacifice possidere sine coactione aliqua vendendi vel extra manum suam ponendi salvo in aliis jure nostro et jure in omnibus alieno. Quod ut ratum et stabile permaneat in futurum prœsentibus litteris fecimus apponi sigillum. Actum Parisiis anno domini millesimo ducentesimo septuagesimo octavo, mense decembri.

Bibliothèque nationale, 4902. — 1280. — Accord avec Barberie au sujet de terres sises à Fontenay.

1282. — Don de trois quartiers d'orge par Etienne de Cardinville. — Bichard Le Coustelier d'Escarville reçoit 12 # pour divers revenus cédés à l'abbaye.

Archives du Calvados, T. II, p. 132. — 1282. Accord avec le prieuré du Plessis au sujet des dîmes de Feuguerolles.

Bibliothèque nationale, 4902. — 1283. — André, abbé de Fontenay reconnaît aux habitants de Barberie le droit de moudre au moulin de Bréville quatre boisseaux d'orge par ménage.

XV. Thomas I, 1289-1299, étudiait la Théologie en l'université de Paris quand en 1289, Jean Loce prieur de Fontenay, présenta en son nom à l'église d'Acqueville. 11 mourut le XIIe des Kalendes d'août ayant obtenu en 1291 du pape Nicolas IV la confirmation des prérogatives de son abbaye.

Bibliothèque nationale 4902. — 1294. — Baoul Le Villain, prêtre, reçoit de l'abbaye une pièce de terre et quatre mesures d'orge.

1299. — Baoul Hétay donne une pièce de terre pour l'obit de

sa mère.

XV. Alain, 1305-1319 eut plusieurs procès à soutenir pour conserver ses droits.

Archives du Calvados, n° 328. — 1303. — Universis prœsentes litteras inspecturis frater Philippus permissions divina abbas monas terii beatœ Mariœ \de Hambeia et ejasdem loci conventus, Constanciensis dyocœsis, œternam in domino salutem. Notum facimus quod cum inter nos, ratione prioratus nostri de Buron, in dyocœsi Bajocensi, ex una parte, ac religiosos viros abbatem et conventum monasterii Sancti Stephani de Fonteneto abbatiœ ex altéra, questio moveretur seu movere speraretur super eo quod iidem religiosi in illa portione quam a nobili viro domino Roberto de Tomebuto milite de novo adquisivimus, dicebant se sicnt in aliis locis forestœ de Cingueleis debere décimas intègre percipere una cum sex solidis turonensium annui redditus in dicto prioratu, nobis dicentibus pluribus

ÉVÈCHÉ DE «AYEUX 55

de causis ad prœmissa eo modo quo petebantur non teneri, nos fratrem Martinum, dicti prioratus nostrum priorem constituimus et facimus procuratorem nostrum ad proponendum.... Datum anno domlni millesimo CCC° tercio, die lunœ qua post Cantate.

N° 330. — 1305. — A tous ceus qui ces letres verront ou orront Jehan de Verretot bailly de Caen saluz. Comme contens fust meu par devant nous entre religiouz hommes frères Thomas abbé de Fontenay et le couvent dudit lieu, d'une part, et Guillaume Le Bouillons, Guillaume Salles, Guiefrey Buisnast, Johen Benouart, Alixandre Bernart, Bobert Falaise, Jehan Bertran, Baoul Bon, Baoul Nicolas, Bobert le Caterel le geune, Guillaume de Beauvoer, Guillaume de la Hogue, Bobert des Jardins et Bobert le Prévost, chascun de soi, d'autre, susceu que les diz hommes portoit un brief de dessaisine sus les diz religious disant que eus l'avoient dessaisi à tort et sans jugement des herbages et des pasturages des demaignes et des tenemenz des diz religious es paroisses de Saint-Audrieu et de Saint-Martin de Fontenay, toutefoiz que ils gesoient et que ils étoient sans coultissements et c'est procès et c'est pied pendant longuement entre les parties, ledit frère Thomas abbé, quant adonques dudit lieu s'en fut aie de vie à mort et après la mort dudit abbé frère Alain, abbé dudit lieu quand à présents, et le couvent eussent fait leur attorné et lor procureur vers lesdiz hommes à veer le serjant et à oir et à parler qui les diz religious avoit recité et comment il l'avoit fait, se fait l'eust, et à dire en contre et à aler avont à soustenir les diz briès et en la cause, si comme reson seroit, c'est assaveir Guillaume Bourre, lequel Guillaume, attorné et procureur as diz religious s'aparut as deux prochaines assises ensuivantes, après l'institution dudit frère Alain abbé, quand à présent, offrant à aler avant vers les diz hommes, se presenz fussent, et il y eust jour si comme il deust, lesquiex hommes, sousfizamment appelez ne si opposèrent.... en lor personnes ne autre pour eux, si comme ledit attourné et procureur le montroit pour mémorer. Sachent touz que en la parfin, es assises qui furent à Falaise, par-devant nous, le vendredi avant la Saint-Martin en esté l'an de grâce M0 CCC° et chine, le dit attorné et procureur soi apparaissant souffizamment fondé, offrant à aler avant vers les ditz hommes se

56 ABBAYE DE FOMENAY

présens fussent, si comme il deust, lesquiex souffizamment appelez ne viendrent ne n'envoièrent autre pour eus, nous requérant que par le procès dessus dit la main le Roy fut ostée des choses contenues es ditz bries si que ses mestres en fussent ressaisis et que nous en eusson conseil, sus ceu, eu conseil as chevaliers et as autres sages de la dite assise rendu fut par conseil et dit par droit qieles diz briès seroient chaéz et les choses contenues dedens mises au délivré as diz religious, pourquoi nous en ostames la main le Roy et commandasmes au serjant du lieu que il en baillast la saisine as diz religious en la manière que ostié lor avoit et pour ceu les diz hommes furent mis en amende par jugement. En tesmoins de ceu, nous avons «es letres scelées du scel de la dite baillie, sauf le droit le Roy et autrui, en l'an et jour et es assises devant diz.

Bibliothèque nationale, 4902. — 1305. — Echange entre Jeanne Bertrand, dame de Thury et l'abbé au sujet de 24 acres de bois.

Rouleaux des morts, p. 446. — 16 février 1315. — L'abbaye de Saint-Etienne de Fontenay, de l'ordre de Saint-Benoist, diocèse de Bayeux figure sur le rouleau mortuaire de Garnier de Boran, abbé de Corbie mort le 14 janvier 1315.

Bibliothèque nationale, 4902. — 1319. — Charte de l'abbé Alain au sujet d'une rente de dix boisseaux d'orge et de dix œufs, due par Richard Louvel.

Page 1