De Vera Nobilitate Opusculum
Completam ipsius rationem explicans, & virtutes quas generis nobilitatem imprimis décent ac exornant depromcns, &c. (Authore Judoco Clichtoveo Neoportunensi) — Completum in aima Parisiorum Academia : anno Domini virtutum & scicntiarum authoris millcsimo quingentesimo duodecimo septimo Calendas Septembres. Per Henricum Ste~ phanum artis improssoria> industrium
UKNMCUS STEPHANUS PRIMUS. 1512.
opificem; ex opposite Scholae Decretorum habitantem. In-I
9. Hippocrates do prasagiis in morbis acutis. — Parisiis ex offlcina Henrici Stephani. m. d. xii. In-4°.
Dans ce volume le mot fehr'is étoit écrit par mfœbris. On y corrigea la faute par cette plaisanterie, bonne ou mauvaise : « fsebrem longam sibi Chalcographus delegit, tametsi febris correpta sit minus periculosa. »
4 0. Galeni de differentiis febrium libri duo, interprète Laurentiano Florcntiano. — Vonalis habetur Parisiis in offîcina Henrici Stephani chalcographi e regione scholae Decretorum. — Impressum in aima Parisiorum Academia per Henricum Stephanum Chalcographum e regione scholae Decretorum commorantem : Anno Christi omnium Redemptoris m. d. xii. Die vero Decembris xx. In-4.
1 1 . Pauli yEginetae Praccepta salubria Guilielmo Copo Basil iensi interprète. — Parisiis ex ofïicina Henrici Stephani. m. d. xii. Décima Sexta Aprilis. In-4°. 2 s.
Réimpression de l'édition de 1510.
12. Aurelii Cornelii Celsi Medicinae libri vin. — Parisiis ex officina Henrici Stephani. m. d. xii. In-4.
1 3 . Apologia Erasmi con tra Latomum .
— Parisiis in offîcina Henrici Stephani. m. d. xii- In-4,
A la fin est un Errata sur lequel Henri dit avec une louable franchise : Locis aliquot inclina nos tra aberratum est.
H. Itinerarium provinciarum omnium Antonini Augusti, cum Fragmento ejusdem neenon indice haudquaquamaspernando. Cumprivilegio, nequistemere hoc abhinc duos annos imprimet. — Vénale habetur ubi impressum est, in domo Henrici Stephani e regione scholae Decretorum Parrhisiis. In-IG. 5 s. En rouge et noir.
Edition faite par les soins de Geoffroy Tory, de Bourges, depuis libraire à Paris, lequel en avoil copié le texte sur un ancien manuscrit à lui prêté par le jeune et très savant Chr. dcLougueil, ainsi que Tory le faii connoître par une préface datée de Paris, 14 des Cal. de sept. 1512. Il y en a à la Bibliothèque Royale un exemplaire sur vélin.
15. Eusebii Ca3sariensis Episcopi Chronicon : quod Hieronymus presbyter divino eius ingenio latinum facere curavit, et usque in Valentem Caesarem Romano adiecit eloquio. Ad quem & Prosper & Matthaeus Palmerius , & Matthias Palmerius, demum (Se lohannes Multivallis complura quœ ad haec usque tempora subsecutasuntadiecere. — Absolutum est in aima Parisiorun} Academia, per Henricum Stephanum, in formularia literarum arte opificem, illius maxima cura & diligentia, nec non eiusdem & Jodoci Badii in hoc opère sociorum non parvis expensis. Anno ab incarnatione domini cuncta gubernantis, millesimo quingentesimo duodecimo. Idibus verolunii. In-4.
Au commencement sont ces vers :
Joannes Mullivallis Tornacensis direclor bujus operis et in offîcina recognitor.
Kusebio bona cura fuit describere verum
Tempora -, ne pereant cudere nustra fuît. Sed nisi qui fidus mendas aboleret, adessel.,
Hic foret exiguâ commoditate labor.
Quidquoquesidesit(quopromptèsingulaqu;i'i'as).
Index, perpaucos nonne juvabit ojjus ?
Cumqne piiùs deesset, nobis adjunctus liic Index
Perfacilis, nuineris cuncta nota ta docens. Si juvat liicnosterlabor, et placet, baud aliud quid Expetii : salis est ; id fero quod volui.
Vulete.
Un exemplaire imprimé sur vélin a été consumé dans l'incendie de la Bibliothèque de Saint-Germain des Prés, en 1794.
Maittaire, Aun. II, 231, fait très à propos remarquer que Mathias Palmerius, l'un des continuateurs de cette Chronique , et qui l'a conduite jusqu'en 1481 , s'exprime aiiisi , à l'année 1457. « Quantum literarum studiosi Germanis debeant, nullo satis dicendi génère exprimi possel. Namque à Toanne Gtttemberg Znmjungen Equiti Maguntiae Rbeui solerti in-
genio librorum imprimendorum ratio 1440.
inventa, hoc tempore in omnes fere orbis partes propagatnr : qua omnis Antiqnitas par\o aère comparala posterioribus infinitis volumiuibus legitur. » C'est une autorité bien respectable que celle de ce contemporain qui, sans aucun intérêt de pays , d'amour-propre , nomme le véritable auteur primitif de cette belle découverte pour laquelle il auroit tout aussi bien préconisé Laurent Coster, si ce Hollandois avoit le moindre titre à en revendiquer quelque portion, et si le procès typographico-littéraire, soutenu avec une persévérante opiniâtreté par quelques Hollandois , avoit d'antre fondement qu'une fabk^ mia*gniée après coup , et détruite à plusieurs reprises par tant de preuves contraires.
Aux preuves déjà si convaincantes par les,quelles cet absurde système avoit été renversé, j'ai eu la satisfaction d'en ajouter de plus positives encore , et qui , reposant sur de très rares impressions, avoient jusqu'alors été inaperçues. Voy. dans mon Catalogue , 1819 , 4 vol. in-8°, tome II , p. 152 à 158, une longue note (pie peut-être je réimprimerai à la fin du présent ouvrage.
L'éditeur, et en même temps le dernier compilateur de ce volume, Joa/i/ies Multivallis (nom (pie je ne saurais trop comment rendre eu françois) y a joint des vers et un avis Lectoribus par lequel il fait savoir qu'il a amené cette Chronique de l'an 1481 jusqu'au temps de cette impression.
IG. Roberti Abbatis S. Michaelis de monte in periculo maris Chronicon ab ann . 1 \\ 2 ad ann . 1 220 . in quo praesertim de rébus Normannicis & Anglicis tam ecclesiasticis quam saecularibus agitur, editum est ad calcemSigeberti Gemblaç. monachi. — Parisiis, in officina Heiirici Stephani. m. d. xii. In-4.
Maittaire donne, page 4, cet intitulé d'après Le Tellier (Telleriana Bibliotlieca). Il y met ah aiino 112 au lieu de 1112. Je pense que cette suite est, non pas un livre complet, mais une partie nécessaire du volume del513, Sigeberti Chronicon, sur le titre duquel la continuation de l'abbé lloherl est mentionnée, « cum additîonihus Roberti Vbbatis. »
Je crois me rappeler qu'il commence par la signature dd.
M. D. XIII
1 . Secunda Emissio.Quincuplex Psalterium. Gallicum. Rhomanum. Hcbraicum. Vêtus. Conciliatum. Praponuntur qtuesubter adjiciuntur. Epistola. Epilogus disputationis psal. xxx. Appendix in psal. xxx. Prologi Hieronymi très. Partitio psalmorum triplex. Indices psalmorum duo. — Absolutum fuit hocQuincuplicis Psalterii Opus in cœnobio Sancti Germani prope mttros Parisienses : anno a natali Christi Domini 1508. Et in clarissimo Parisiorum Gymnasio ex ehalcoty[)a Henrici Stephani officina e regione Scholarum ^Dçcrctoriim ad secundam et castigatiorcm emissionem susceptnm anno eiusdem Christi Salvatoris omnium 1513. Idibusluniis. Illi igitur quiabsolvereck absolutum in publicum emittere dédit : Laus & Gratiarum actio in saecula sœculorum. Amen. In-fol.
En rouge et noir. Dans l'une et l'autre édition , la première lettre de chaque verset des Psaumes est en rouge.
Les préliminaires, de six feuillets dans l'édition précédente, en ont douze dans celle-ci, parce qu'après la dédicace Ad C. Bricqnnetum, datée de 1508 comme dans l'autre édition, vient de plus, en six feuillets bien remplis, un long commentaire (A/fpendix) sur le Psaume xxx , daté ex cœnobio Sancti Germant m. d. xrr. Nonis sextilibus. Il est
précédé d'une sorte d'Apologie ( Epilogu.s sequenti Appendice prœlegcndus) qui occupe; presque toute la quatrième page de la dédicace.
De cette réimpression de 1513 on commit deux exemplaires sur vélin, l'un acheté 301 fr. chez Mac-Car thy, et qui est ici à la Bibliothèque Royale , l'autre , venant du duc de La Val lière, est, ou étoit chez le marquis Durazzo, à Gènes. Un Catalogue du libraire Osborne , Lond., 1759, n° 1881, en note un aussi sur vélin , au prix de cinq guinées. Je ne puis savoir si c'est l'un de ces deux.
Dans les Epistolœ de Boi-i/lus (Ch. do Bovelles) qui font partie de son volume de 1510, il s'en trouve une à lui adressée par le cardinal \ imenès, qui y fait en ces termes l'éloge du travail de J. l'aber.
IIENRICUS STEPHANUS PIUMUS. 1513.
« Tui Stapulensis in recollectione et compaginatione illius Psalterii laudes non tacebo.Est enim opus ilhul tam docte préméditai uni atque compositum, ut Psalmorum intelligentiœ nichil siî accommodatiîis. Ingénies ei nostro noinine agito gratias ; plurimamque salutem impartirc. Vale, al) oppido nostro Alcalà. xvi. Novembris. 1509. »
2. Liber trium virorum & trium spiritualium virginum. Hermae Pastor. lib.
i. Uguetini Mdnachi Visio, lib. i. F. Roberti Sermonum & Visionum, lib. ni.
llildegardis Scivias Visionum, lib. n.
Elisabeth» virginis coenobitae Sconaugiensis Sermonum & Visionum ad fratrem suum Egbertum ( Abbatem Sancti Florini) lib. vi. Mechtildis virginis libri v, studiorum piorum : editore J. Fabro Stapulensi , Volgatio Pratensi in officina recognitore. — Parisiis, ex officina Henrici Stephani chalcographi è regione schôlae Decretorum. Anno Mil. ccccc.
xiii,. Sexto nonas Junias. In-fol. 10 s.
Le volume se termine par ce cpii suit. « lis, qui huic devoto pioque operi emittendo quomodocunque invigilarunt, prosint apud Denm piœ preces legentium. Qui autem hoc Opus impressit, partium rere proprio, partira verô socii Ioannis Briensis opitulamine rem literariam auxit. »
Au commencement du livre sont trois images en bois, ou portraits des trois Vierges.
Dans Almeloveen , et d'après lui dans Maittaire, pag. 5, on \oit cet intitulé : « Elisabethœ Schonaugiensis sororis Egberti Régis Visiones. — Parisiis, apud Henricum Stephanum m. d. xm. » Ce qui établirait une édition de ces écrits distincte et en duplication de ce qui fait partie du volume Liber trium, &c. Mais il y a là une double erreur (pie Maittaire lui-même a reconnue et relevée dans les Ann. Typ. II, p. 242, où il explique qu' Almeloveen , se liant à d'inexacts Catalogues, a présenté comme un livre séparé ei complet ce qui n'est qu'un fragment de volume, et qu'eu outre il a mal-à-propos mis soror Régis, tandis qu'une note de ce livre, pag. 119, fait connoître que cet Egbert étoit abbé : « Frater ille fuit Egbert us Abbas Sancti Floriui. »
Le texte grec de l'opuscule d'Hermas, Pas-
tor, dont la version latine imprimée ici est pins entière, ne se compose que de quelques fragments. On les trouve dans le Codex- Apocryphus N. Test, et dans Colelerii Colleclio SS. Patrum, 1724, 2 vol. in-fol.
3. In boc opère contenta (Jodoci Clicbtovci ) De puritate conceptionis beataj Mariœ Virginis libri duo. De doloreejusdem sacrœ Virginis in ])assione lilii sui Liber unus. De ejusdem juxta crucem filii sui stationc : Homelia. De Assumptione ipsius gloriosa) Virginis : Liber unus. — Completum est boc opusculum cum ca3teris pra3cedentibus, & ex officina emissum in aima Parisiorum academia :
Anno Domini omnium sanctificatoris et glorificatoris 1513. die vero Novembris vicesimanona. Per Henricum Stephanum, librorum imprimendorum industrium opificem : e regione scholarum Decretorum babitantem. In-4. 3 s. 6 d.