DT

Notes de W. Bentinck. Délibérations de la „grande besogne" de Hollande sur les réponses à donner à l'Angleterre et à la France.

Woensdag, 31 Maert 1756.

Groot besoigne Holland op antwoord aan Frankrijk en Engeland.

Ridderschap adviseert als gisteren geresolveert is.

Dopdrecht dat met attensie de gedagten hebben laten gaan; dat aan de eene kant gepresseert door Engeland om secours, en door Vrankrijk om sig te expliceeren wat sij doen, uiterste prudentie nodig. De Republicq tusschen hamer en aanbeeld; het swaarste moet swaarste wegen, dog overal swarigheden. — De Republiq niet in staat om een oorlog uit te staan, geen troupes, geen schepen, geen barrière; finantiën geepuiseert. Als secours gegeven werd sal Vrankryk geen ménagement meer voor de Republiq hebben. Uit de memoriôn van d'Affry en de brieven van Berkenrode biykt wat de Republiq te vreesen heeft van Vrankryk, die sustineert dat Engeland aggresseur is. Als dan secours gegeven werd, is de Republiq weg. Tractaten moeten gehouden werden, maar nood breekt wet. I» de Republiq

91 — [1756. Mars.

wel in staat om te voldoen? Is het wel het interest van Engeland om het tegenwoordig te vergen? Soo de Republiq geattaqueert werd, kan Vrankrijk noodsaken het secours wederom te doen komen. De penningen manqueeren. Het casus foederis exteert niet. Aile detractaten sijn defensief, die niet opereeren als wanneer één der geallieerden geattacqueert werkelijk werd. Tractaten met Engeland bepaalt tôt Europa , welke beide requisiten hier ontbreecken. Engeland heeft de Franse schepen genomen in America en in Europa. Verklaren ronduit dat het casus foederis niet exteert, en dat vooraf te verklaren dat het secours casu quo sal gegeven werden ten uiterste verderfelijk voor de Republieq. Dat de Ridderschap ook meer op het belang van de Republieq dan op de tractaten insteeren. Belang avoueeren syn ^). Maar waarom vergt [Engeland] van de Republiq? Waarom Hollanders? Waarom niet Hanoverse, Duitsche vorsten*), vooral daar de Koning van Pruissen met Engeland eens is? De successie is gegarandeert 1713*); weeten niet of er een landing sal wesen: maar was er al een, soude niet daarom volgen dat de successie in danger soude sijn. De franse Ministers verklaren dat de Koning van Vrankrijk geen de minste intentie heeft om de successie en religie te renverseeren. Als anders was, soude het een andere deliberatie sijn. Aan de andere kant veel te vreesen van Engeland met relatie van de commercie. Van twee kwaaden het minste en liever een belemmering in de commercie dulden, dog protegeeren door convoij. Aan Engeland een beleefd compliment te maken, maar niet avou-

') Ainsi dans le texte, *) Probablement il faut lire: troepen.

') Dumont. Corps DipL, t. VIII, p. I, p. 322. Lamberty, Mémoires, t. VIII, p. 34.

1756. Mara.] — 92 —

eeren de verpligting, nog secours beloven. Menen concludeerend , dat de Republiq sig op het secours te excuseeren aan Engeland, en aan Vrankrijk, dat de Republiq een exacte neutraliteit te houden in dese difFerenten en in den oorlog die daaruit soude kunnen spruiten, mits behoudende de engagementen van de Republieq met Enge* land en met andere mogentheden.

Haerlem gelast unanime bij de heele vroedschap, op deselve gronden als Dort, en soo sij niet so positief gelast waren, souden sij sig met Dort kunnen eenvoudig conformeeren ; willen garen hooren wat door andere leden tôt wederlegging kan werden gesegt en aan principalen rapporteeren. Twee pointen in consideratie : secours versogt; daarna ordre gekomen aan Yorke om voor het tegenwoordige niet verder te insteeren. Dog Engeland siet er niet van af. Te antwoorden aan Engeland, maar aan Vrankrijk ook te antwoorden op hetgeen door Vrankrijk werd (gesegd) in baar replicq : sûreté, repos, prospérité de la république. Wij sijn niet verpligt secours te geven. De source [der twisten zijn] de Americaanse besittingen welke geëxcludeert sijn. Ook niet verpligt sig te moeyen met den oorlog daaruit spruitende. Hetselve geval als in 1733. Engeland heeft hetselve gedaan in 1733 en heeft geen een man doen marcheren tôt hulp van de Keyser, niet tegenstaande Engeland onder deselve engagementen stond als de Republieq en onse conduite door Engeland gejustificieert '). Het geval parallèle. De Republieq niet verpligt. De Ridderschap spreekt van 1713. Blijft te considereren of het oogmerk van dat tractaat niet ten eenemaal voldaan is,

•) Sie resol. 8, 11 July 1788 en 18 Jan. 1734. Door Engeland gejustificeert 3 Febr. 1734. (Note de W. Beutinck).

— 93 — [1766. Mars.

maar daarbij heeft Engeland aan de Republiq de barrière en het subsidie gegarandeert. Is daaraan door Engeland voldaen? Aile tractaten van de Republicq sijn defensief, en offensief en defensief kan niet wesen in omnicasu. Als dat was soude onse voorouders niet gesorgt hebben voor de eer en indepententie van de Republiecq. Sien Engeland [aan] voor de aggresseur. In America scheelt ons niet, maar in Europa sooveel honderden Vransche scheepen [opgebracht] en een oorlogschip. l'Espérance. Die attaqueert ontslaat sijn selve van tractaten en kan geen hulp vergen van anderen. De Ridderschap segt, men weet niet waar een ianding eindigen kan, maar is het te denken dat soo een landing van succès sal sijn met sooveel schepen, etc.? Maar als men dan nog avoueerde de verpligting, soude men nog 20 oorlogschepen [zenden] en den oorlog na 2 maanden declareeren [moetenj. Soude dan de successie en religie in gevaar sijn? Soude wij ons eigen religie daaraan moeten wagen? Het secours dan weigeren. Te veel van Vrankrijk te vreesen. Haerlem betrouwt Vrankrijk niet, die het bg geeo dreigement sal laten. De Republicq soude moeten secours vragen van Engeland en andere geallieerden. Het secours van Hannover of van Engeland soude te laat komen en ingeval van rebellie afmarcheeren als in 1746 ') Het Hof van Wenen blijft ook stil sitten, laat geen een man marcheeren. Wenen negocieert mel Vrankrijk, maar niet om sig in dese brouilleries te steeken. Waarom vraagt Engeland niet aan Wenen, maar aan ons, die de swakste sijn? Maar hoe het ook

^) En 1746 les troupes anglaises, qui faisaient partie de l'armée des alliés aux Pays-bas autrichiens, furent emmenées à l'Angleterre, à cause de l'invasion de Charles Edouard Stuart.

1756. Mars.] 94 —

sg\ eigen behoud gaat voor ailes. De Keyser spreekende oin secours, als geen aggresseur, werd door H. H. M. geantwoord ') als is applicabel in deese omstandigheid. In 1576 is aan aan Elisabeth secours gevraagt, dog door vrees van een invasie door haar geantwoort, dat sij tôt eige defensie van haar tractaat met ons recedeert.

Duitsland tegenwoordig gesecureert door het tractaat met Pruissen. Het Hanoverse heeft Engeland niet willen wagen, maar spreekt ons aan. De onmacht van de Republiecq maar al te waar! Voorleden jaar de libérale gift van O. I. gegeven tôt defensie, omdat er geen ander fonds was *). De andere provincien nog erger als wij. Geen lasten meer op te leggen. Op huysen niet mogelijk en ook verlies daardoor. Op obligatiën kan ook niet geschieden en in het generaal nieuwe lasten kan een decress, en geen accress geveh. In vrees van oorlog de crédit weg. Op een civiele wijs sig aan Engeland te excuseeren, gelijk als in 1733 aan de Keyser en op deselve gronden. Waar nog bijkomt de ruine van de Republicq. De rampen, die nog de Republicq sedert over sijn gekomen, sijn swaar. Sij was in betere staat doe als nu. Hoe kunnen wij ons nu engageeren (als Ridderschap) om secours te geven, nadat wij aan Vrankrijk gesegt, dat w\j ons niet in den oorlog sullen inwickkelen voor een object, welk ons niet aangaat. Dat sg de vriendschap van Engeland seer agten en meer als dat van Vrankrijk, maar moet dat soo ver gaan dat wy Engeland moeten volgen op het minste dat se vraagt? Dat wy de honneur en indépendance moeten soute-

') 21 Cet. 1738, 28 Oct. 1738. (Note de W. Beutinck). «) Cf. t. II, p. 626.

95 tl'^i*- Mars.

neeren tegen aile en daarom aan Engeland onse genegentheid toonen, maar dat wij hier [niet] verpligt sijn en niet kunnen secours geven. Engeland is al te goede vriend en de Koning al te edelmoedig om het kwalijk te nemen en als het anders uitviel, soude het aan ons te wijten wesen? Van vorige hatelijke tijden sal men niet spreken, en in aile geval ons schult niet. Als het geval was te kiesen tusschen oorlog met Engeland of met Vrankrijk, soude kiesen tegen Engeland '), omdat beter soude wesen onder de magt te vervallen van vrienden dan van vyanden, en dat er minder van Engeland te vreesen soude sijn voor de religie. Concludeeren met Dordrecht, als in 1733, dat ons wel bekomen is en met deselve woorden mutatis mutandis, mits behoudende tractaten tusschen de Republiecq en Engeland en de Republiecq en Yrankrijk. De vrije deliberatie als de protestantsche religie in gevaar kwam. Het art. van de O. N. ^) is anders als in 1733, maar soude wij niet kunnen vragen aan Vrankrijk om dat te bepalen aan het werk van de barrière? De Raadpensionaris versogt om een extensie daarop te maken. Het antwoord aan Engeland te geven aan Vrankrijk communiceeren, rondborstig te werk, en inbeleefde termen nog weigeren nog accordeeren. De materialen geeft Gilles ^) op van de te makene extensie.

Delft. Door de Ridderschap wel in het oog gehouden de gronden van het interest van de Republicq en het antwoord reeds aan d'Affry gegeven, en conformeert sig met Ridderschap.

Leyden met Ridderschap.

Amsterdam. Dat Dort en Haerlem sig seer wel hebbeu geuit

*) Il faut lire: Vrankrijk.

*) Oostenrijksche Nederlanden.

') Le pensionnaire de Haarlem.

1756. Mars.] —96

en soude sig, kortheids halven, daarmede kunnen conformeeren , maar terwijl op het neemea van deze resolutie dependeert het behoud van de Republicq en dat de Heeren van Delft en Leyden niet in de materie getreden sijn, sullen si) summierlijk haar consideratien seggen Wenschelijk Vrankrijk te permoveeren om sig niet te stooren aan een gering secours aan Engeland te geven; hadden gehoopt dat soude hebben kunnen wesen, maar dat het anders uitgevallen is en dat Vrankrijk ons dreigt als wij secours geven en Engeland om secours vraagt. Groote verlegentheid. Twee saken na te gaan.

1°. Hoever de verbintenis sig uitstrekt.

2". Wat de actueele situatie requireert en permitteert.

1". Dat met relatie tôt America geen tractaat, maar selfs America geëxcludeert. De source is de possessien in America; daarop gedeclareerd aan d'Affrij sich niet in te wikkelen etc. De gevolgen van die troubles veranderen de natuur van de saak niet. De Republiecq heeft alliantiën met Engeland en met Vrankrijk; van dat van 1717 *) sal men niet spreken. Met Engeland door 1678 en declaratie van 1716 *). En van 1713 is hier geen quaestie en komt niet te pas. Als het geval reeds exteerde van een invasie, soude, gelijk Haerlem gezegd heeft, het geval exteren van de vrije deliberatie of het mogelijk soude sijn secours te geven. Verbintenis is er niet, omdat Engeland aggresseur is en dat voigt uit de natuur van een defensief tractaat. Men soude kunnen raken in het geval dat te gelyk secours wierde gereclameert van

') La triple-alliance. Cf. Roussel Recueil, t. I, p. 89. Lamberty, Mémoires, t. X, p. 1.

») Roussel, Recueil, t. XIX, p. 413, 422.

— 97 — [1756. Mars.

beide kanten. Haerlem heeft zeer wel geappliceert het geval van 1733, wanneer de Keyser door sijn schuld den oorlog op den hais had gehaalt. Oordeelen dat Engeland agresseur is en maken geen swarigheid dat te avoueeren; propositiën gerejecteert en schepen in Europa geattacqueert. Werd geseid door Engeland dat Vrankrijk agresseur is in America en dat Engeland in Europa niets gedaan heeft, als om afbreuk te doen en de kragten in America te benemen. Van America pretendeeren niets te decideren wie agresseur, maar in Europa is Engeland agresseur. Concludeeren geen verpligting voor de Republicq om secours te geven.

2**. Wat de actueele situatie, etc. waarop van advis syn dat de situatie niet permitteert secours te geven, om redenen van finantie, door Haerlem breed uitgehaalt en in aile provintien nog slegter als hier. 0. 1. libérale gift tôt convoy voor Algiers, by gebrek van andere middelen. Orie provincien, die samen 80 pCt. uitmaken, onmagtig synde, is de Republicq onmagtig, en als de Republicq de minste pas doet om Engeland te secoureeren, is ze gedreigt met een invasie van Vrankryk en veeleer secours soude moeten vragen aan Engeland en van de Keyser, als van het te moeten geven. Het project, waarvan copy hadden gekregen, sprak ook van secours te vragen, maar de Ridder. schap gaat nu verder en het is nu maar een bloot verzoek. Van het tractaat van marine van 1674 werd ook geen mentie gemaakt. Dat als men onverplicht secours geeft, men te veel waagt van Vrankrijk; dat als men de kisten vol geld, inplaats van schulden, had, evenwelde Republicq de choc weg soude hebben eer men hulp soude hebben; daarom niet aan te raden. Dat voorlede jaar door Holdernesse een confiée Série. III. 7

1756. Mare.] — 98

dente opening van saken gegeven van engagementen met Cassel, met Rusland en om de Republicq niets te vragen en waarschouwde voor eigen securiteit •). Waarop een augmentatie in deliberatie tôt eige securiteit. Die augmentatie niet geschied en evenwel presseert nu Engeland de Republicq om secours te geven, nadat men de Hessen na Engeland laat komen en door het tractaat met Pruissen het tractaat met Rusland illusoir heeft gemaakt. Nederlanden [in het tractaat van Engeland en Pruisen] geëxcludeert. Als Vrankr. nu geen honorabele vrede maken kan, blijft niet over aan Vrankrijk als om de Nederlanden te attacqueren, terwijl Duitsland gesloten is. Leest een project-extensie van antwoord aan Vrankrijk, tendeerende om een neutraliteit voor de Republicq en 0. Nederl. aan Vrankrijk te vragen, behoudens de engagementen.

Item aan de Koning van Engeland te antwoorden, met een beleefd compliment, en leest een project-extensie van antwoort aan Engeland, tendeerende om het secours te excuseeren; bedanken voor het niet verder insteeren op het secours, en om vertrouwen te toonen, communiceeren het antwoord aan Vrankrijk, met praesentatie van goede officien tôt bemiddeling van de vrede of assopieeren van differenten.

Hebben gehoort allegatien die reflexie mediteeren. Sal men het systema breeken? Wat gevolgen? Het tractaat van 1674 weg? Het weigeren van secours is geen verbreken van alliantie van onse kant, maar van de kant van Engeland, en als anders, Houde wij dépendent syn van Engeland, die ons dan altgd soude in don oorlog trekken als het haar belieft. Enge

•) Cf. t. n, p. 680.

99 [1766. Mars.

land heeft een natuurlijke barrière, maar de 0. Nederlanden altoos de stoel des oorlogs. In de laatste troubles riep Engeland haar troupes terug. Non praestatiein cas van nood van secours van Engeland en van Wenen.

Als Engeland buîten reden onze commercie wilde belemmeren, souden wij moeten doen repraesentatien , en als die van geen vrugt waren, souden wij moeten ons selfs redden tegen haar, als tegen andere. T'is waar, kosten en gevaar. En dat als de Republiecq door voorsigtige middelen sig vijanden attireert, sigdegevolgen troosten moet , maar als door onvoorsigtige middelen den oorlog van Vrankrijk attireert, onverantwoordelijk. Concludeeren met Dort en Haerlem. Gouda met Dort en Haerlem.

Rotterdam als Dort en Haerlem, dog confus. Dat de Marquis de Bonnac aan de voornaamste leden van den ^) gedeclareert dat de intentie niet was v^an de Koning z^n meester om de misse te London te doen singen; dat door soo een rondborstige verklaring aile vreese verdweenen was en voor de Protestantsche religie en successie geen gevaar. Het tractaat van 1713 niet applicabel, maar als een applicabel is, is het eer dat van 1678 en declaratie van 1716. Maar als men se wel insiet, is het er soo niet mede gelegen, want uit het préambule blijkt dat defensief is. Engeland aggresseur in Europa door het nemen van Fransche scheepen. Het factum exteert; de oorsaak van deze aggressie in Europa doet er niet toe. Secours dan aan Engeland beleefdelijk te weigeren. Dat Bonnac den 8 Decemb. 1755 heeft aan den Raadp. gesegt dat Engeland geen tractaten kon reclameeren. De hoop dat Vrankr. sig aan het geven van secours niet soude

') Il manque un mot, p. e. staat.

1756. Mars.] — 100 —

stooren, verdwenen, en nu dreigt sij ons, en op een manière die niet équivoque is, gelijk men voorlede somer vreesde voor équivoque antwoorden. Vrankrgk soude kunnen reclameeren het tractaet van 1717 en wij verpligt om aan beide mogentheden troupes te geven tegen malkander. Yrankrijk soude de garantie van 1748 vragen. Vrankrijk heeft in de laaste troubles, doe se heel Europa tegen haar had, en wij een schoone voormuur, in ons land gedrongen. Wat nu, daar onse barrière geraseert is en de Nederlanden geëxcludeert uit het tractaat tusschen Engeland en Pruissen. Geen staat op het Hof van Weenen, die sig selfs soekt te secureeren. De ûnantien uitgeput. De ruïne van de Republicq en van de tegenwoordige gelukkige constitutie voorhanden. De Koning van Engeland heeft alliantiën met Saxen en Beyeren, en met Hessen en Hannoverse [troepen] geen secours van de Republicq van doen, soodat Engeland ons maar soekt in den oorlog insensibel te trekken, waardoor dépendent van Engeland souden werden. Sij hebben in de laaste troubles 400 schepen van ons te nemen •). Onse commer oie te protegeeren door convoy, waartoe een requeste al ingekomen is van diverse koopluiden, en concludeeren met Dort, Haeiiem en Amsterdam voor een volkomen neutraliteit, soowel in de Americaanse differenten, als voor de gevolgen, voor soo verre bestaanbaar met de tractaten met Engeland en met Yrankryk, en aan ons de handen niet te binden. Beleefd aan de Koning van Engeland antwoorden. Laten sig welgevalleu de extensie door de Heeren van Amsterdam VGorgelesen, daar sy die Heeren van Amsterdam voor bedauken.

') t genomen.

101 [1766. Mars.

Alkmaar met de Ridderschap en een bijvoegsel om te versoeken het effect van het tractaat van 1674. Hoorn met de Ridderschap; rapporteeren en de vrije deliberatie aan de principalen.

Enkhuysen. Het secours declineeren.

Conelusie 7 tegen 4.

Besoigne gecontinueert.

Raadpensionaris vraagt Amsterdam om haar memorie om de extensie te formeeren, dog Amsterdam segt dat maar voor haar was opgestelt.

. Vrijdag 2 April 1766.

Continuatie van besoigne.

Extensie gelesen.

Ridderschap, dat haar advis verbotenus geïnsereert synde, aan de andere leden laten te adviseeren op de extensie van argumenten die haar niet aangaan. Dort bedankt de Raadpensionaris en conformeert sig met de extensie en dat het voor rapport soude moeten werden uitgebragt.

Haerlem ad idem, maar één remarque. De vier leden die met Ridderschap geadviseert hebben, [moeten] genoemt werden, om aan haar principalen te kunnen rapporteeren, waar dat begrijpen dat dese extensie na huijs sal werden gebragt. Delft bedankt; mag wel lijden genoemt te werden. Leyden ad idem.

Amsterdam bedanken en conformeeren sig. Niet ondienstig de leden te noemen.

Oouda ad idem.

Rotterdam ad idem, het rapport conform uit te brengeu. Alkmaar conform.

Hoorn ad idem, maar weten niet dat exempelen sijn dat leden die dissentieeren genoemt sijn; dat sij niet hadden geadviseert met de Ridderschap, maar wel dat sg mogten lijden dat het rapport conform het advies van de Ridderschap soude werden uitgebragt.

1756. Avril.] 102 —

Enkhuysen conform en versoeken dat sij speciaal mogen genoemt werden, omdat men soude kunnen sien dat sij sig volgens de last van hare principalen geuit hadden.

Conclusie, conform, en de leden die gedissentieert hebben genoemt.

In de vergadering is rapport gedaan en het rapport door aile de leden overgenomen *).

De vergadering gescheiden tôt aanstaande Woensdag agt dagen.