I.ETTRE XV

La Princesse-douairière au Prince d'Orange. Ses inquiétudes. Confiance en Dieu.

Sans date.

Monsieur mon très chéris et très honoré fils. Quoique la grande gloire, avec lequel votre vocquastion vous appel de faire ce voyage, met une sufissente raison de m'y resigné, cela ne laisse point de me donner des sujets de combatre bien des circonstence qui me peuve attristé. Je prie le Seigneur de me donner les force nécessaire pour me soutenir de corp et d'esprit, mais ma plus grande ardeur de prier sera de faire des prières qu'il veuille le Seigneur vous assisté, mon très cher fils, en tout et qu'il luy plaisse de conserver vie et santé des longue année encor. Je me confie que la Providence sera votre St. Garde en toutes vos voye et que Elle vous protégera en tout lieux. Ayes toujours cet coufience en luy, aussie, comme vous me l'avés témoigné, votre attende, ny la mienne, ne serons jamais frivole . . . .

M. L. PRINCESSE d'oRANGE.

— 19 — [1747. Mai.

lettre: XVI.

La Princesse-douairière au Prince d'Orange. Témoignages de son amour.

Le 20 May 1747.

Monsieur mon très cher et très honoré fils.

Quel sujet de consolation pour moy de voirre que parmis tout les fatigue que vous avés, mon cher fils, et toute les fréquente personage de votre function où on vous a introduis, le même jour de la poste, mon très cher fils, vous avez encor songé à m'éscrire. J'avoue, cela surpasse mon attende, mais mon coeur vous ay de nouveaux doné de reconnoisse et j'espère que les bénédictions du Ciel vous ferons ressentir les sentiment de ma reconnoissens que je ressens pour toutte vos bonté et amitié fillial. Certte, mon fils, mes voeux ne cesserons jamais à dessire votre véritable bien et bonheur et votre pressieuse conservation. Je lenguis fort de recevoir des nouvelles à votre heureuse arrivée en Zélande et Dieu veuille que votre prescence y soye efficassieuse en toutte mannière pour prévenir que Tainnemis n'y fasse point des progrès.

J'ai été très surprisse que Messieur de Utrecht ont eu quelque pourparlers en vous offrant le Stadhouderaad, mais je suis bien aise qu'ils ont relâché et que il ont donné la même forme, comme les précédent. S'est inprudens pour eux en toutte manière —

M. L. PR. d'orange.

1747. liai.] __ 20 —

LETTRE JC¥II.

Le greffier Fagel au Prince d* Orange. Conférences de. Breda. Inconvénients de l'absence du Prince.

Hage, den 22 Mai 1747.

Doorlugtigste Furst en Heer.

Deese morgen een brief ontfangen hebbendevan den Heer van Wassenaer ^) die van wat meerder importance is, heb ik gemeent deselve directelijk aanU. H. te moeten toezenden. Soo haast als ik deese brief heb ontfangen, heb ik daarover met den Heer Raadpensionaris weesen spreeken en hebben wij Mylord Sandwich ^) versogt bij ons te koomen om te saamen te overleggen wat resolutie bij provisie daarop genoomen soude kuunen werden en sijn wij geconvenieert dat niets anders daarop te doen was, als het declaratoir van Vrankrijk te communiceeren aan de GealHeerden, ten welken einde wij een concept resolutie hebben geformeert, welke de eer heb aan U. H. hiernevens toe te zenden ^), met versoek van desselfs gedagteu daarover te willen laeten gaan en desselfs sentiment hoe

') Le comte U. W. van Wassenaar-Obdam-Twickel, un des représentants de la Répubhque au congrès de Breda. Pour le congrès de Breda, cf. De Jonge, Gtschitdenis van de diplomatie gedurende den Oostenryjkschen successie-oorlog (1852). Beer^ Rolland und der Oesterreichische Erh/olgekrieg (1871). De Broglle, Maurice de Saxe et le marquis d'Arg'Vson (1891).

*) John Montigu, lord Sandwich, ministre anglais au congrès de Breda, ensuite plénipotentiaire au congrès d'Aix la Chapelle.

') Manque.

— 21 — [1747. Mai.

eerder soo beter daarna te reguleeren. De Heer- Raadpensionaris en ik souden niet avers zijn geweest om bij de communicatie aan de Ministers der Geallieerden eenig empressement te toonen van weegens de Republicq tôt het gaande houden der conferentiën, geconsidereert de situatie waarin de Republicq sig bevind, want hoe seer voor het jeegenwoordige met niet veel hoop van succès genegotieerd kan werden, soude het wat gevaarlijk sijn de deur van aile pacificatie geheel en al toe te sluyten en meen ik uit U. H^^ discourssen ook geremarqueert te hebben, dat deselve niet van gedagten is, dat men weegens de Republicq de conferentiën moet afsnijden: maar met Mylord Sandwich daarover spreekende, scheen dezelve te apprehendeeren dat soodanige resolutie somtijts tôt kennis van Vrankrijk soude kunnen koomen en van een verkeerde uitwerking weesen, waarom wij gemeent hebben geen middelen van aandrang bij de Geallieerden te moeten gebruiken, te meer omdat Mylord Sandwich ons verse ekert heeft dat sijn Hof genoegsaam kundig is van onse situatie, ook selve geinclineert tôt het werk van de herstelling van de vreede en aangenoomen heeft in sijn particulier daarover te sullen schrijven, hetgeen seekerlijk van ruim soo veel effect sal weesen, als of H. H. Mog. bij een resolutie haar gedagten expliceerden. Ik hoop dat U Hoogh^ hetgeen bij provisie hierin gedaan is, suit aggreeren en mij desselfs consideratien daarop laten toekomen, om die aan den Heer Raad-pensionaris te communiceeren, ten einde Sijn Ed., conform aan de intentie van U. H., de saak dirigeere.

Wij sijn hier seer, verlangende na de rugkomst van U. H., omdat veele saaken van importantie niet wel kunnen werden afgedaan, als in U. H^® presentie.

1747. Mai.] — 22 —

Ik wensch onophoudelijk dat ailes sig tôt eer en luyster van U. H*^ en ten beste van ons Vaderland mag schikken. Enz.

H. FAGEL

Secreet. Breda, den 21 May 1747.

Wel Edele Gestrenge Heer.

Gisteren zijn te saamen bij mij gekoomen de Heeren du Theil ') en Macanaz^), en heeft de eerstgemelde ait beider naam mij gedaan de declaratie copielijk hiernevens 2) , waarvan ik de minute liebbe gemaakt in haar praesentie en uit haar mond; sij hebben daarbij gevoegt dat alhier souden afwagten het provisioneel antwoord van H. H. Mog. , wel begrijpende dat deselve geen positif antwoord konnen geeven , sonder sulx alvorens te hebben geconcerteert met haare Geallieerden , waartoe tijd vereischt word, dog waarnaa sij niet konden wagten. De Heer du Theil is van voorneemen te gaan naar het Franse leeger en den Heer Macanaz na Gend

Ik hebbe van al hetgeene voorschreve per expresse kennisse gegeven aan Mijnheer den Stadhouder, niet twijffelende of Sijn Hoogheid sal daarover ten spoedigsten sijne sentimenten aan H. H. Mog. communiceren.

Door het aanweesen der Ministers alhier, was Breda genoegsaam verwaart; na haar vertrek sal die stad, zoo als andere, geëxponeert zijn, ingeval het leeger deese frontieren mogte verlaaten , hetgeen nog te denken, nog te hoopen is . . . .

Ik hebbe de eer, etc.

u. W. VAN WASSENAAR.

*) Ministre de France.

') Ministre d'Espagne.

^) Cette déclaration a été publiée par Rousset, Recueil etc. t. XX, p. 120. Les deux cours déclarent qu'elles ne continueront point les conférences à Breda et proposent de recommencer les négociations dans une autre ville, soit à Aix la Chapelle, à Dusseldorp, à Cologne, à Trêves ou à Worms.

23 tl747. Mai.