LETTRE ]II€DXXII
Le Duc à! York au Prince d^ Orange. Nouvelles.
Aug. 30.
I receved last night yours of the 28 from Dieren , by which I see my daughter is agoing to Aix. I hope she will find the benefît she expects by using such remedys. AU things go on very well hère and yesterday an act was past for the further security of the Protestant religion , as now established by Law; it was very much oposed by some who are phanaticaly inclined, because of a test at the end of it, which will keepe ont of places of publike trust those of that persuation as well as the papists. Lord Belhaven was sent to the Castel, for proposing limitations upon the Crowne, which is a thing not sufFred hère, tho
it hâve been to much talked on in England. I hâve not tyme to say more but that you shall always find me very îkind to you.
For my sonne the Prince of Orange.
l<e:ttre: mcdxxiii.
M. van Beuningen au Prince <ï Orange, défensive contre Louis XIV.
Projet de Ligue
Dese 11 september 1681, in den Hage.
Doorlughtigste Hooghgeboren Furst ende Heere!
Mijn Heere ! Met de jongste post uyt Madrid sijn mij
[toegekomen de twee nevensgaende geschriften, eene van den
[ertogh Médina de la Terres ende 't ander van den Am-
)assadeur Heemskercke, om aen Uwe Hoogh* geaddres-
jeert te worden. AVat in de handelinge over de bewuste
illiantie met H. H. passeert, sal Uv^re Hoogh*^ uyt schrijven
'■an mijn heer de Raetpensionaris vernomen hebben; Grot
rêve dat die saeke metten eere tôt een goede conclusie
lagh werden gebraght. De Heer Grave van Avaux heeft
laeromtrent eenighe kondschap, dogh geen volkomen,
înde schijnt tôt nuye toe te ignoreren met wie deselve al-
;ie aengegaen soude worden. Mons^' de S^ Didico is
laermee tôt tweemalen tôt Amsterdam geweest, maer heeft
[van daer geen meerder light ende vv^eenigh satisfactie aen
»ijn meester gebraght, maer 't scheynt niet dat de Fran-
jen daeromme sullen naelaeten te woelen, ende Uwe
ioogh' sal, uyt het weder copielijk hiernevens gaende, ende
mder de oude onbekende liant, aen den heer burgemees-
;r Hudde toegecomen kunnen sien, hoe scherpe drey-
jementen sij employeren om dit goede ende heylsame werck
te doen achterblijven. Ick hoope dat die nieuwers meer-
ler impressie sullen doen als tôt Amsterdam, maer laet
len U. H. hooghwijs bedencken of men niet sal dienen
^erdaght te sijn om svvacke gemoederen in de provintieii ,
1681. Septembre.]
daer nogli geen resolutie genomen is, daertegens te prevenieren, ende te doen begrijpen dat dese oppositie van Vranckrijck in soo exhorbitante terme, (in een saeke soo billekmatigh, dat men se niet opentlijck derft doen) het wantrouwen ... * is dat de Vransen de alliantie huer in huer gevaerlijcke desseynen tegens , ende aen dese Staet des te meer dienstigh en noodigh is. Mijn gedaghten sijn dat, soo haest het tractaet gesloten is, de Keyser, Spangne, England, Denemarcken, Brandenburgh, ende andere onse geallieerden ende medegeinteresseerden , behoirden onder de hant aengemoedigt te worden oni voir de ratificatie in dese Ligue te treden, ende dat men stilswijgende behoirt uyt te stellen tôt nae de ratificatie de deliberatien om iemant solemneeHjck daertoe te nodighen, soo om andere redenen , als om dat dit een middel schijnt om de bedenckeUjckheden omtrent het nodigen van Vranckrijck, soo lang 't werck sijn voile beslagh niet heeft, behendelyck te eviteren. De Envoyé van Denemarcken heeft mij deese naemiddagh gesproken ende goede opinie gegeven van dat de Coning, sijn meester, sigh sal inlaeten inde selve conseil die England ende Sweden nevens huer Ho. Mos;. sullen volgen tôt conservatie van de rust in Europa. Ik weet niet of Uwe Hoogh' niet met eenigh narigt aen de Coningh van England soude kunnen kennisse geven van de insolente bedreyginge waermede de Fransen hier aile mesures tôt conservatie van de vrede tragten te turberen. Ick sal hiermede eyndigen ende mij met diep respect in Uwe Hoogh^^ gunste bevelende, met oneyndige danckbarheyt voir aile de onverdiende genade ende toegenegenheyt die Uwe Hoogh' mij betuyght, altijt verblijven, Doorlughtigste Hooghgeboren Furst ende Heere, Uwe Hoogli^^ onderdanigste, gehoirsaemste ende verplichste Dienaer,
VAN BEDNINGEN.
1 Quelques mots inlisibles.
— 517 — [1681. Septembre.
LETTRE JUCDXJCIT.
M. van Beuningen au Prince cC Orange. Menées du Comte (TA vaux, afin de 'prévenir une Ligue défensive, contre la France.
Dese 17 septerab. 1681, in den Ilaghe.
Doorlughtigste Hooghgebooren Farst ende Heere!
Mijnheere. Sedert 't afgaen van mijne jongste van de 11 deses, heeft de heer Grave vau Avaux seer gewoelt OUI te hinderen de voortganck van de bewuste Alliantie, ende heeft tôt dien eynde [begeerdt] de heer Stadthouder van Vriesland, verscheyde gedeputeerden ter Generaliteyt, ende op huyden de heeren gedeputeerden van Amsterdam. Sijn discours met de laestgenoemde heeft in substantie vervat, dat een sterck gerughte hier verspreyt sijnde van een handelinge ende een ligue, onder een spécieux pretext van de conservatie van de vrede, ende dat daertoe aile Christen-Potentaten soude werden genodight, sonder dat aen hem eenige kennisse wegens de staet dienaengaende was gegeven, schoon aen sijn Exe. niet onbewust was dat andere ministers communicatie daervan hadden, hij, uit sught tôt conservatie van een goet verstant tusschen de Coning sijn meester ende dese stadt, gehouden was te remonstreren dat soodanighe ligue soude werden aengesien als aengegaen tegens sijne allerchristelijckste Maj., dat dese procédure te surprenanter was, omdat deselve S. Maj. soo [diepe] genegenheyt had getoont om in gemeenschap van interessen te blijven ende verder ende verder in te treden met Haer Ho. Mo., sijn alliantie aen deselve had aengeboden met offre van carte blanche, omtrent conditien de versekerin^e van de barrière ende 't welweesen van haer commercie rakende; dat die bij haer Ho. Mo. gedeclineert sijnde, onder voergeven van met niemandt in nader engagement te vvillen treden, Sijne Maj. te vreemder mogt vinden dat men, sonder hem sooveel als aan te spreecken, met aile potentaten van de christenheyt.
1681. Septembre.]
waer het dienelijk, trachte een ligue te maken; dat het wel geschiede onder de spécieuse naem van de vredestractaten te garanderen, ende dat er voergegeven wiert dat het aen den Coningh, sijn meester, vrlj soude staen daerinne te treden, maer dat men wist hoe deselve sich omtrent de garantie met England had geexpliceert, ende dat de méthode die men in dese volgde ende de motiven die haer Ho. Mo. deselve dede volgen, geen inclinatie bij Syn Maj. souden verwecken om in dese handel in te treden, nogh beter opinie daervan te hebben als geseyt is; dat hij heer Ambassadeur niet onweetende was dat er voorgewent wiert de Staet was in vrijheyt om te handelen met degeene ende op soodanighe wijse als 't haer gevalt, ende niet geconstringeert konde werden om over de acsecuratie van de vrede liever met Sijn Maj. van Vrancrijck, als met anderen in concert ende engagement te treden, maer dat, als men op dese manière den Coningh wilde voor 't hart stoten, het aen deselve vrij stont daertegens soodanighe mesures te neemen die reciproce aen Haer Ho. Mo. ongevalligen soude sijn ; dat hoogstgedaghte Sijn Maj. soo weinigh verwaghte dat Haer Ho. Mo. hem dese ofFensie soude willen geven, dat deselve op de advysen van de voirgem. onderhandelinge had gerescribeert dat se bij hem geen geloof konde vinden, insonderheyt naedat hij de Staet soo veel preuven heeft gegeven van soo groote consideratie als hij voer deselve heeft, ende voile versekeringe van de barrière die Haer Ho. Mo. gedesireert hebben tôt haer securiteyt, niet te sullen violeren, ende dat, soo Haer Ho. Mo. dienaengaende yets meerders desireren, 't selve gepresteert sal werden. Gedaghte heer Ambassadeur allegeerde verders 't geen hij konde , om te justifîceren de occupation van verscheyde landen ende steden, soo aen de Duytsche kant als in de Nederlanden, sedert de vrede, op pretensien van ouder date als de vredestractaten gedaen, ende wilde sustineren men konde geen ongerustheyt hebben daeromtrent, dewijle de Coningh, sijn meester, had geresolveert inné 't aenstellen
— 519 [1681. Septembre.
van de bijeenkomste van commissarissen tôt Vranckfort, geen nieuwe pretensien to sullen moveren aen de Duytsche kant, nogh in de Nederlanden anders als tôt Cortrijck om den anderen in der minne daerover te verstaen , te vrede sijnde 't équivalent van 't geen hem bevonden sal werden in de Nederlanden toe te behoiren, elders te ontfangen, tôt Haer Ho. Mo. meer volkomen gerustheyt; maer, indien dit ailes niet mogt gelden om de Staet te disponeren om dese handelinge nae te laeten, dat hij reden had om te vermoeden dat die bij Sijn Maj. voir een declaratie van oirlogh soude mogen werden opgenomen. Ick sal Uwe Maj. niet vervelen met te verhalen , par le menu, 't geen bij de heeren Gedeputeerden van Amsterdam hierop geantwoort is, maer alleen seggen dat sij, sonder de handelinge te advoueren, hebben aengeweesen dat de Coningh met geen reght, nogh schijn van reght die konde opneemen voir een offensie ende veel min tôt een subject van oirlogh, ende dat de saeken in Europa door grote veranderingh daerinne voorghevallen, ende specialijck door de commitien [over de vier] bij Sijn allerchristelijkste Maj. gehouden in 't vastsetten van oude pretensien, in die terme waren geweckt dat degeene die haer aen de conservatie van de gemeene rust laten gelegen sijn, niet kunnen geseyt werden sonder ooirsaeck daerover met den anderen in concert te treden, dat de Coningh ultro [toeghestaenj hebbende dat aile potentaten van [christenheytj soude mogen garanderen de vrede van Aken, ontwijfelick niet soude vinden yets hetgeen dat Haer Ho. Mo. tôt enkele verseekeringe van de tegenwoordige vrede soude mogen doen, dat Sijne Maj. soude tôt offensie willen uytduyden. Ende, soo veel ick merken kan, hebben dese tentamina van Vranckrijck op nyemant van de présente leden, onder dewelcke was de heer Burgemeester Hudde, de minste impressie gemaeckt. Men is nuw besigh om het daer heenen te dirigeren dat, voir 't uytwisselen van de ratificatien, de Keyser, Spaingne, England, Denemarcken ende andere oude geallieerden mogen gereet sijn om in
1681. Septembre.] 520
de ligue in te treden, aïs Uvve Hoogh* omstandiger uyt schrijven van mijnheer de Raedtpensionaris sal vernemeii. Got beware Uwe Hoogheit lange ende voorspoedighe jaren tôt het beste van de Staet ende van de gemeene christenheyt, dat van herte, enz. Doorlugtighste Hoogstgeboren Furst ende Heere,
Uwe Hoogheit onderdanigste, getrouwste ende verplighste dienaer,
