‹ Artistes parisiens du XVIe et du XVIIe siècles; donations, contrats de mariage, testaments, inventaires, etc., tirés des insinuations du Châtelet de ParisChapitre 189 sur 317 · Atiribullon à Philibert de l’Orme · texte numérisé non relu

Atiribullon à Philibert de l’Orme

(le la maison claustrale du chantre. —

i" mars i5Gi (nouv. style).

Sabbafi, prima martii aniio mvG.x.

Domus claustralis domini cantons, contigua domui domini Verjus et domui domini de Macbeto, tradita et expedita ac vendita est domino magistro Philiberlo de l’Orme, canonico Parisiensi, mediante cessione hic per dictum dominum cantorem facta ad opus dicli domini de l’Orme, precio inter eos convento, ac parvo vino soluto, ad dictam domum tenendam per ipsum dominum de l’Orme, ejus vita canonicali , prebenda durante, etiam si eviclus fuerit a suis canonicatu et prebenda, et dummodo ipsos per bujusmodi evictionem non dimiserit, ac non fuerit promotus ad dignitatem episcopalem, et ad onus statuti de non bospitandis alienis in claustro, ac omnium reparationurn dicte domus grossarum et minutarum, Sliper ijuo omnia bona sua ac fructus suorum canonicatus et prebende obligavit in manibus capiluli et se submisit jurisdictioni et cohcrlioni ipsius capituli. — (Arcb. nai. , LL 152, fol. 201.)

359. — Philibert de l’Orme chargé de diriger la réfection des voûtes de Y église Aotre-

Daine. — 20 mars-2 1 mai i5Gi.

.lovis post Letare, xx martii anno mv'lx ;

Dominus N de Tbou et domini fabricatores intendant refectioni testudinum ecclesie et aliarum rerum hic recitatarum cum domino de l’Orme.

Veneris, xviii aprilis anno mv'lxi :

Domini fabricatores ecclesie intendant reparationi testudinum, juxta opinionem domini de l’Orme, et conveniant cum operariis, prout viderint commodius et iitilius.

Mercurii, xiiii maii anno mv'lxi :

Dominus cantor loquetur cum domino de l’Orme super reparandis testiidinibus ecclesie, vocatis dominis provisoribiis fabrice.

IMercurii, xxi maii anno mv'lxi :

Viarius conveniat cum domino de l’Orme super reparandis ad leslndines ecclesie, ciii (piidem domino de l’Orme commillitiir Imjusmodi opus, ut quam citius idem viarius illud incipiat et perliciat, sumptis expeiiis opéra riis.

Mercurii, vigesima quinta mensis junii :

Domini fabricatores, vocato viario, diligenter provideant certis reparandis riiinis ecclesie, ne aqua amplius deteriorentur parietes et lestudines dicte ecclesie.

Mercurii noua julii :

Ordinatum estqiiod, durante reparatione testudinum cliori ecclesie, fiet serviciiim divinum in circuitu majoris altaris et non extra dictum chorum.

— - (Arcb. nat., LL 152, fol. 21 2-272.)

360. — InstaUatioîi de Philibert de l’Orme en qualité de chanoine de Notre-Dame. — 9 3 juillet 1 .36 1 .

Mercurii, xxiiijulii anno mv'lxi.

Dominus de l'Orme, canoniciis Parisiensis, fuit, die martis uovissima, iu choro ecclesie installatus in propria et hodie in loco capitulari, asservatis solemnitatibus assuetis. — (Arcli. nat., LL 152, fol. 980.)

361 . — De l’Orme chargé de jionrroir à la défense (la cloître et de l'église. — 6 mai 1669.

Domiui Marian et de Reze, vocato domino de l’Orme, intendant custodie claustri et ecclesie.— (Arch.nat., LL. 152, fol.

362. — Philibert de l’Orme chargé de déjendre le cloître cl l'église contre les llagacnots. — 1 5 mai 1 56 9.

Veneris, xv maii mv'lxii.

Domini cantor, Marian, de Reze et de l’Orme intendant polliciae et fortificationi claustri ac ecclesie contra liostes lienAicos, dictos huguenotz. — (Arch. nat., LL 152, fol. /i39.)

363. — Mandat 1) Philibert de l’Orme de pourvoir aux fortifications de l'église et du cloître Notre-Dame. — 99 mai 1669.

Veneris, xxiC maii anno Domini mv'lxii.

Domini Hubert et de l’Orme provideant fortibeationi ecclesie et claustri, prout hic visum fuit expediens, sub tuta permisslone fortificandi tam intra quam extra dictum claustrum prius habita, et eraant arma necessaria pro tuitione bujus modi ecclesie et claustri contra inimicos. — (Arcli. nat., LL 152, fol. /i35.)

364. — Mandat à Philibert de l’Orme de veiller à la clôture des portes extérieures du cloilrc Notre-Dame vers la Seine. — 8 juin 1 5 6 9 .

Lune, octava junii anno mv'lxii.

Domini Hubert et de l’Orme provideant clausure ostiorum versus Secanam extra claustrum, ad omis ilia reparandi, expensis capituli, transacto periculo incursionis inimicorum , et de premissis fiant littere ipsius capituli, domino de Macheto et aliis sibi tradi petentibus. — (Arcli. nat., LL 152, fol. liàh.)

365. — Echange de la maison canoniale de Philibert de l’Orme contre celle d’Antoine de Saveuses. — 16 février i564.

Veneris, xvi februaril mv^exiiii.

Domus claustralis et canonialis ecclesie quam possidet dominus Antonlus de Saveuses, canoniciis Parisiensis, liic per eumdem dominum de Saveuses cessa et dimissa ad opus domini magistri Pliillierti de l’Orme, etiam canonici Parisiensis, causa permutationis de eadem ad domum etiam canonialem et claustralem ipsius domini de l’Orme, tradita et expedita est eidem domino de l’Orme, ad illam per eum tenendam et possidendam cum suis juribus et pertinentiis ejus, vita canoniali durante, et ad onus statut! de non liospitandis alienis in claustro et quod non sit promotus ad dignitatem episcopalem, neenon dictam domum reparandi omnibus quibuscumque reparationibus, tam grossis quam minutis, et illam intertenendi, illamque débité reparatam dlmittendi, sub obligatione suorum bonorum, neenon fructuum suc piebende, pro quibus se suaque bujusmodi bona et fructus ejusdem prebende sponte submisit coher-

LES ARCHITECTES (1 Aa/i-l (i/i7).

cioni jurisdictionis capituli, et mediante parvo vino assueto hic soluto. — ■ (Arch. nat. , LL 152, fol. 10 32.)

366. — Location par Philibert de L’Orme d'une chambre de sa maison devant la cour du cloître, vers le port Saint-Landn. — 2 1 février i564.

Mercurli, xxi februarii aimo mv‘'l\iii.

Videatur in caméra contractus seu minuta ballii et obligationis domini de l’Orme pro aula dornus daustralis ad portum Sancti Landerici, et ordinatum est dictam cameram nemini in posterum Iradi, sed eam, finito tempore dicti ballii, reverli ad jus pristinum dicte domus daustralis. — (Arcb. nat., LL 152, fol. io35.)

367. — De l’Orme chargé de s'occuper d'une nouvelle porte du trésor. — i G avril i56/i.

Lune, post dominicain in ramis Palmarum, xvr‘ apriiis eodem anno mv'lmiii.

Dominus Michel, unus fabricatorum ecdesie conveniat cum domino de l’Orme super nova porta ingressustbesaurl. — (Arcb.

nat. , LL 1 52 , fol. 1071.)

368. — De l’Orme demande à acipiérir une maison canoniale vacante. — a k mal i5G5.

Lu ne, XIII maii mv'lxv.

Domus daustralis et canonialls qiiam imper tenebat defunctus dominus Picot . . .

vendita, tradita et expedita per capitulum domino Jacobo Quetier, canonico Parisiens!.

Necnon domino de l’Orme, canonico Parisiens!, petente eumdem domum, sibi deliberari ac recipi ad incarlsandiim et olfe-

rendum ultra pretium licitatlonis ejusdem domus, videlicet ultra viC solidorum aureorum , actumque petente de premissis, quod similiter conccssum est. — (Arcb. nat., LL 1 55, fol. t S.)

369. — De l’Orme appelé « donner son avis sur la construction d’un nouveau mur. — 1 5 février 1 5 G G .

Lune, XI febiiiarii mv'lw (i5GG nouv.

style ).

Fiat novus murus supra clausuram cbori rétro catbedras et buic provldeant domini fabricatores quarn citius, juxta opinionem domini Lcscot aut domini de l’Orme. — (Arcb. nat., LL 155, fol. 88.)

370. — De l’Orme consulté sur la réfection d’un relniuaire. — 25 juin iSGy.

Me rcurii, vigcsima qulnta mensis junii anno mvTami.

Dominus de Breda communicet domino de l’Orme protractumcapitis Sancti Pbilippi ut eidem domino de l’Orme placeat suam dare opinionem super renovatione jocalis dicti capitis et confectione modulorum, ac precio exinde solvendo. — (Arcb. nat., LL 155 , fol. 5 1 0. )

371. • — Philibert de l’Orme chargé de s'occuper de l'agrandissement du cloître et de la démolition de maisons au port Saint- Jjandrij. - 3 septembre 15G7.

Mercurii, tertia septembris anno mvAavii.

Commissi sont domini cantor, arcbidiacomis Parisiensis , de l’Orme et Breda videre quid agi oporteat in portu Sancti Landerici,

super ampliatione claustri et cerlis aedificiis in dicte loco dernoliendis. — (Arch. nat. , LL 155, fol. 55/i.)

372. — Les neuf extraits sairants se rapportent à l'état déplorable des voûtes de l'église et à la mission ipie De l’Oüme reçut du Chapitre à cette occasion.

Martis , prima mensis julii arme mv'lwii.

Domini fabricatores cum domino de l’Orme, vocato viario, visitent ruinam imminentem hic per dominum de Breda recitatam in testitudine navis ecclesie, a qua miper cecidit lapis, linjnsmodique ruinam quam citius reparari faciant. — (Arcli. nat.,

LL 155, fol. 5i8.)

Mercurii, vi auqusti anno jn^cwii.

Onia, prout hic relatnmest, ecclesiaParisiensis magnis indijjet repnralionil)iis,quibus industria domini de l’Orme, canonici Parisiensis, requiritnr, attenio imminente periculo earnmdem, domini cantor et de Breda commissi sunt ex parte capilub enm- (lem (lominnm d(; l’O rme rogare ut ei placent luiic operi superintendere et vacare, cni propter hoc conceduntnr distributiones diurnales plumbi dicte ecclesie , incipiendo a nominalione die festi omnium Sanclornm anni mv'lxvi per euni libère et inteqre luibende, (piamdiu eidem capitule placuerit. — (Arch. nat., LL 155, fol. 53q.)

Tertia die mai! mv''lxviii.

Dominus de l’Orme, rogatus a capitula, recuperet a juratis relationem per eos factam visitationis reparationum ecclesie, pro qua dominus de Breda eisdem juratis obtulit pecunias, prout bic dixit. — -( Arcb. nat., LL 155, fol. 7 1 6. j

Lune, tertia mensis maii, anno mv'exvii.

Domini archidiaconus Parisiensis et de l’Orme, cum dominis Le Breton et de Hangest, videant terrale super explanando eodem et aliis agendis, ne a cetera rudera seu immunditie supra dictum terrale mittantur, domini vero de Macheco et Hubert loquantur dominis Domus Ville ut murus in circuitu dicti terralis fiat pro fortilicatione dicte ville. — (Arcb. nat. , LL i 55 , fol. 7 1 8.)

Ma rtis, quarta maii mv''lxviii.

Audita relatione dominorum arcbidiaconi Parisiensis et de l’Orme super magnis reparationibus necessario faciendis in ecclesia, ordinatum est easdem reparationes fieri juxta memoriale per dictum dominum de l’Orme conficiendum , et propter hoc videri visitationem bujusmodi reparationum et relationem juratoruni ex parte capituli cum deputatisa reverendo domino episcopo nuper factam, et propter hoc vendantur mobilia, si que sint minus utilia, ant vendatur aliipia domus dicte ecclesie, super ipio intendant domini fabricatores ac référant, qui intérim mandent ostia et alia locaaperta in circuitu ilicte ecclesie ctin turribus claudi etobstrui, ne latrones ingrediantur, neenon plumbum ab ipsis latrombus avnlsum in loco tuto reserari. — ( Arcb. nat., LL 155, fol. 7 ' <j. j

Mercurii, quinto mensis maii anno

Page 1