PROCÈS ENTRE RAYMOND DE CAUSSADE ET HUGUES GERAUD (23 MARS I
Arch. ^ Vaticano. — Vat. 65. fol 61. — Av, 5 f. 373a (Mollat, Lettres communes de Jean XXII — 3277).
Venerabili filio... Episcopi Lemovicensi et dilectis filiis... Archidiacono de Montepensato, Caturcen. ac magistro Petro de Salvitate canonico Petragoricen. ecclesiarum, salutem etc. Peticio dilecti filii Raymundi de Calciata,civis caturcensis,nobis exhibîta, continebatquod dudum bo mem.Raymundus Paucelli,episcopuscaturcensis,attendens quod bo. me. Raymundus (de Cornil) et Sicardus (de Montaigu, caturcensés episcopi, predecessores sui, recognoverant se teneri eidem civi in diversis pecuniarum summis, ex diversis contractibus licitis et honestis, quas pecuniarum summas dicti predecessores recognoverant eciam in utilitatem ecclesie Caturcensis fore conversas, ac considerans quod dictus civis, occasione premissorum, depauperatus fuerit, et quodmuitas, pro recuperandispredictis pecuniarum summis, expensas sustinuerit atque dampna,volensque se et eamdemecclesiam exonerare mole hujusmodi debitorum,inspectis quoque litteris dictorum predecessorum et actis processibus et sentencia exinde subsecutis, ac sua et ipsius ecclesie utilitate pensata, pro se et successoribus suis episcopis Caturcensibus, dédit et assignavit civi prefato sexaginta libras turonensium parvorum ad vitam suam, annuatim in festo assumptionis béate Marie virginis, de bonis ipsius ac episcopatus Caturcensis sibi anno quolibet persolvendas,nichilominus concedens plenariam potestatem Johanni de Cadeneda, archidiacono de Tornesio in ecclesia Caturcensi, etGalhardodeCance,beateMariede podioFigiaci,et Petro de sancto Genesio, de Sancto Dionisio, ecclesiarum rectoribus, Caturcensis diocesis, et eorum cuilibet in solidum, ut eidem civi ad vitam suam in aliquo certo loco episcopatus predicti easdem sexaginta libras turonensium assignarent. — Idem vero archidiaconus, auctoritate litterarum ipsius episcopi, juxta potestatem per easdem litteras ab eodem episçopo sibi concessam, prefato civi, ad vitam suam tantum,pro predictis sexaginta libris turonensium annuatim ped-
dendis et persolvendis, totam villam seu locum de Castro franco (i), predicte diocesis, ad eandem. caturcensem ecclesiam pertinentem, cum omni jurisdictione alta et bassa ac mero et mixto imperio, ceterisque locis, jurisdictionibus, juribus, fructibus, redditibus et proventibus sais, assignape curavit ; quamquidem assignacionem capitulum dicte Caturcensis ecclesie, et eaque circa illa per episcopum et arcliidiaconum predictos facta fuerant, rata et grata habentes, illa laudarunt et eciam approbarunt, prout in patentibus litteris, ipsorum episcopi,capituli et arcliidiaconi sigillis munitis, ac instrumento publico inde confectis plenius continetur — Cumque postmodum venerabilis Jrater noster Hugo episcopus caturcensis memoratum civem super premissis diyersimode vexaret, inquietaret et perturbaret ac indebite molestaret, orta quoque super hiis inter civem et episcopum supradictos materia questionis, nos causam hujusmodi venerabili patri nostro Berengario, episcopo Tusculano, oraculo vivevocis,commisimus ut ea audiret simplîciter et de piano, sine strepitu et figura judicij, et ipsam expedire, vel nobis referre quantocius procuraret ; sane comparentibusin judicio coram eodem Tusculano episcopo partibus antedictis, idem civis quedam instrumenta publica et litteras ad informandum prefatum episcopum Tusculanum de jure suo exhibait, datisque pro parte ipsius Hugonis episcopi quibusdam exceptionibus (2) contra illas, aliquibus alijs processibus habitis, in hac causa, coram eodem episcopo Tusculano, nos, iterato oraculo vive vocis, eidem Tusculano episcopo duximus committendum ut ipse in eadem causa faceret justicie complementum, proferendo in ea sentenciam et alia faciendo ad decisionem cause hujusmodi prout sibi expediens videretur, sed cum postmodum prefatus civis quedam instrumenta, articulos, litteras, jura et munimenta coram eodem Tusculano episcopo produxisset, ac super hujusmodi articulis ad plenariam informacionem habendam de expensis predictis, receptis quibusdam testibus et eorum attestacionibus publicatis, idem civis quamdam peticionem exhibuit in qua inter ^ cetera petebat per eumdem Tusculanum episcopum perpetuum ^:Cj. cium imponi Hugoni episcopo supradicto super ii^P^titicvfjg^Q^- . cione et molestacione predictis, sibique inhiberi^r^é'^^J^çlçJ^ civem
(i) Aujourd'hui canton de Puy-l'Évêque (Lot). (3> Les lettres de Clément V et de Philippe le Bel.
deinceps super premissis inquietaret vel mam môlestciret, et nichilominuseumdem Hugonem episcopumsibi condempnari in quingentis libris turonensium parvorum, pro expensisper ipsumcivem occasiotie premissorum, nec non et in centum libras ejusdem monete pro alijs expensis in prosecucione hujusmodi cause in romana curia factis, ipsius episcopi Tusculani super promissis officium implorando. Idem vero episcopus Tuscuianus, actis ejusdem cause ac instrumentis habitis, attestacionibus, juribus et munimentis, coram eo in causa ipsa exhibitis et productis, visis et diligenter inspectis, et super diligenti deliberacione perhabita, ac cisdem partibus certa die ad diffinitivam in eodem causa sentenciam audiendam peremptorie assignata, dicto quoque Raymondo cive predicto die comparente coram eodem Tusculano episcopo, et preesnte, et sentenciam in eadem causa per eumferri cum instancia postulante, dictoque Hiigonc episcopo eodem die per contumaciam absente [\)^ in scriptis, eidcm Hugoni episcopa pro se et successoribus suis caturccnsibusepiscopis, super impeticione inquietacione, et molestacione prcdictis, perpôtuum silentium duxit sentencialiter imponendum, inliibens Hugoni episcopo memorato ne prefatum civem deinceps super assignacioneac bonis rébus et juribus supradictis inquietaret, vel eciam molcstaret,acnichilominus prefatum Hugonem episcopum in quingentis libris tvronensium parvorum, dandis et solvendis eidem civi,pro expensis predictis factis per eum tamin curia predicta q-iam extra, ipsiusTusculani episcopi taxacionepremissa, et dicti civissuperhocjuramcntosecuto,sentencialitercondempnavit,justiciaexigente, prout in instrumento publico, inde confecto, ipsius episcopi Tusculani sigillo munito, plenius continetur. — Nos itaque, ipsius civis supplicacionibus inclinati, hujusmodi dicti episcopi Tusculani sentenciam, sicut lata est, ratam et gratam habentes, ac causam auctoritate apostolica ex certa scientia confirmantes, discrecioni vestre per apostolica sripta mandamusquatenus vos, vel duo aut unus vcstrum, per vos, •'el alium seu alios, eamdem sentenciam execucioni débite, auctoritate nosti^a demandare curetis, facientes ipsum premissorum pacifica possessione gaudere, sibique de predictis quingentis libris turonensium parvorum juxtaprec^kti instrumenti tenorem satisfactionem plenariam
(t) On peut se demander pourquoi Hugues Géraud ne répondit pas à la citation ; sans doute il se sentait perdu et n'avait plus le courage de faire front.
exhiberi. Contradictores auctoritate nostra, appellatiohe postposita compescendo. Datum Avinione, X, kal. aprilis, anno primo.
DEPOT FAIT AU NOM d'hUGUES GpRAUD d'uNE ASSEZ GROSSE QUANTITÉ d'argenterie et de livres chez DES BOURGEOIS DE LIMOGES EN 1314(1).
Ce dépôt fut remis par les mêmes bourgeois en mars 1317 au commissaire du pape dans la sacristie de l'église cathédrale de Limoges. (Arch. Vat. Miscellanea Instr, cassette 1312-1315 — n° 21).
In nomine Dni, Amen. Nôtum sit omnibus presens publicum instrumentum visuris quoddiscretus vir magister Petrus Fulcherii archipresbiter St-Medardi, Petrag. diocesis, et Helias Geraldi, de Nobilia (sic) dictus, ad deponendum et tradendum in deposito pênes quoscumque seu quicumque volaerint séu vellentquosdam librorum, pecunie, et jocalium, et rerum aliarum quantitates,pro reverendo pâtre in christo dno Hugone Geraldi epo Caturcensi, et ejus procuratorio nomine, in civitate Lemovicensi vel alibi ubi sibi videbitur et super deposito haberi obligationes et alias recipiendum.et confici faciendum exinde literasseu publicum instrumentum cum clausulis oportunis procura -
tores ab ipso specialiter constituti constat et per litteras ipsius
dni epi sigillo munitas in forma publica existentes ipsius ? quarum virtute pro dicto dno Hugone ut pro privata persona, non sub nomine vel ad opus epi caturcensis.
Deposuerunt pênes Heliam Galteri et Gaufridum Galteri,e)us fratrem, 'habitatores castri Lemovicensis, in ipsorum fratrum domo et ipsius Gaufridi nomine, et ex causa depositi pro se et dicto Helia fratre suo recipienti tradiderunt.
(i) On pourra comparer la liste des objets (argenterie et livres) mis en dépôt en I 314 et remis au commissaire du pape en 13 17, avec la liste publiée par M. Guérard, cp. cit. v. p. 218 n° 139 et par M. Coulon, n° 1197 que je donne plus loin, d'après nn autre manuscrit, pièces justif. n" XXI. Tout ce qui est ici semble être, (avec d'autres mots quelquefois, ou en bloc, au lieu d'être détaillé), dans ce sçconçl inventaire, qui comprend des biens trouvés ailleurs.
1 Unamcupamargentideauratietdeforisdeauratamcumcohopertorio.
2 Itçm et unam aliâm cupam argenti dehauratam eum cohopertorio
diversis operîbus operatam,
3 Et unam aliam dehauratam intus et extra cum pede et cohoper-
torio.
4 Et unam aUam cum pede et cohopertorio]deauratam intus et extra
operatam cum smaldis.
5 Et unam aliam operatam deintus deauratam deforis cum pede en
campas.
6 Item et unam aliam deauratam intus et extra operatam cuni
smaldis en trifoletz.
7 Et unam aliam albam cum roseriis deauratis.
8 Item et unam aliam deauratam intus et extra cum stiliis ? deauratis. g Et unam aliam planam cum smaldis.
10 Et unam aliam deauratam deforis albam deintus deauratam cum... T I Itenn et unam aliam deforis et deintus deauratam operatam cum aquis armatis et cum imaginibus.
12 Et unam aliam deforis deauratam deintus operatam cum nûchexa-
dura.
13 Et aliam operatam et de super cohopertoriun> lapidiBus.
14 Item et aliam granatam deauratam cum radiis.
15 Et unam aliam deauratam foris et intus operatam cum arboribus
foliacis.
16 Item unam aliam albam foris et intus cum tribus glandibus in,
operatam.
17 Et unam aliam deauratam intus et extra per deauratam
Summa dictarum cuparum cum coopertoriis et pedibus (XVII, cf.
n» XVIII).
Item et duas cupas deauratas ejusdem signi ? et ejusdem forme cumsmaldis.
Item et unam cupam stellatam cum smaldo.
Et unam aliam deauratam pertotum fractam in pede.
Item unam pintam albam cum roseriis deauratis.
Item unam aliam pintam parvam operatam cum serpentibus.
Item unumpotum quayratum album.
Que omnia pondérant 51 libraset i quartum.
Item et deposuerunt procuratores predicti, nomine quo supra, çt tradideruut no^ijnç depositi in dicto hospitio diçti Gaufredi,
Unum bacîle de argento ad opus barbitonseris deauratum ad oras (cf. n° XVIII), et unum aliud bacîle argenti cum smaldo in medio ad dandum species (cf. n<» XVIII),
Itçm très potos argent! cum signo de Caturco (cf. o* XVïIIJ.
Et quatuor chaupinas seu (?) potz ad ponendam aqcKina (d. tP XVIII).
Item et quatuor tassas albas granatas sine smaldîs et XIII granatas cum smaldis.
Et hec pondérant XXXIII Ibr. et dimidium quartonem.
Item etîam deposuerunt ibidem quasdam'cultellas cummanubriis de ambis et cum turribus de argento cum uno lambre (?) et uno cum aurelha.
Item et unum retalh de perso albo sive ciaro
et aliud de marbrino
et aliud de bargia sive de cameloto burelh
item et duos forcinos? burelhs in quibus sont due caysse involute panno cercico cum litteris
item et unum forcerium ? bureth in quo erat una cayssa cerato panno cooperta
Acta fuerunt hec in supradicta domo dictorum fratru m Helie et Gaufredi in dicto Castro Lemovicum anno Dni mill* ccc"*'^ XIIII'° ind. XIII, ap. sede vacante, die XVI januarii, presentibus dno Helia de Castro, milite, Araldo de Lioro et Stephano Cusi clericis ac P. Bonamie de Castro Lemovic. ad hoc vocatis testibus specialiter et rogatis
Item XVII die dicti mensis januarii deposuerunt procuratores predicti quo supra nomine, anno et ind. predictis pênes dictos fratres et dicto Gaufrido tradiderunt nomine depositi
in quadam bala, de panno cerato, sigillis ipsorum procuratorum sigillato, 21 volumina librorum utriusque juris —
item et in alia bala : Digestum novum — spéculum Jufis — quandam aliamsummam — etsummam P. de Boreriis — Cassiodorum magnum, — tertium et quartumOstiensis. — Decretales — ,primumOstien.—, alias Decretales,— V"* Ostiensem,— apparatum Viviani, — apparatum super decretis,— seçundum Ostiçnsem — summa librorum hujus baie XHI libri
îtem in aliabala XIII libros scilicet sujumam Assonis — secundum Ostiensem — librum S^ Aredii — Spéculum — Epistole démentis — Brocardum, — parvumvolumen, — codicem,— digestum vêtus, infortiatum, — spéculum Ostiense, — concordantiam Infortiati, — librum Exodi,
item in alia bala XIIlI libros, Scilicet catholicon, — Inventarium juris, — gaufrid, — Dig.novum,— Dig. vêtus, — secundum Ostiensis, — concordant, no vas, — dig. vêtus
— volumen Guarsie, — decretum magnum, — primum ostien, — viocidum (??)
Item et in alia bala XII libros scilicet secundum librum speculi historialis -— tertium vol. spec. hist, — dig. nov — 4-" vol Sp. hist, — Compostell, — Decretum, — Cassiodorum. — Lecturam fratrisThome,
— Rolland, — Breviarium— magnamsummam super decretales. — (i)
Item et in alia parva bala XVI vol. diversorum librorum Summa omnium librorum quatuor viginti novem.(Le total est cependant de 90, mais il semble qu'il y ait une erreur à un endroit: XIIII pour XIII).
De quibusdicti déponentes aliquos esse dixeruntmag.StephaniMalbot Et sciendum quod ultra predicta sunt in dictis balis repertoriuni Gmi Durandi, legenda sanctorum, secunda fratris Thome et régula cujusdam ordinis in romancia
Que omnia supradictus Gaufridus in deposito recipiens a dictis procuratonbus promisit premissa omnia prefato dicto epo ad voluntatem et requisitionem ipsius eovivente,seuejus mandato,cum scriptura patenti ipsius magno sigillo sigillata et signo alicujus noti tabellionis signata reddere, et ipso non vivente ubi et ut ipse testamentarie vel alias ordinasset, et, si non ordinasset, dicto Helie frati suo germano et heredibus &uis,sub obligatione omnium bonorum suorum quepropter hoc ipsi dno Hugoni epo, me notario et dictis procuratoribus stipulantibus pro eodem obligavit, expresse, etc. dicto die XVII jan. presentibus testibus supradictis
(i) Cela ne fait que XI volumes, peut-être le copiste a-t-il oublié le premier volume du Spéculum historiale de Vincent de Beauvais.
Omnimodo quidem vasa argentea superius declarata predicti Helias et Gaufridus Galteri fratres religioso et venerabili viro dno Gmo de Turre, archîdiacono Avenion., S§. Patris et dniviridni Johannis, divina providentia ppe XXII, commissarioinhacparte ipsiusdni pape et ejus ac S. R. E. nomine etvicepetentis,deliberaveruntettradiderunt in sacristania eccl. Lemov. ubi dictus dnus archid., vener. viris dnis Guidone de Turribus, cantore, Guiberto Polverelli Marche, G"*" de Cola de Maymaco, archîdiaconis, Johanne Laiaces (?) succentore, Helia de Campanis, Petro de Saya, Petro Maleti et Johanne SauneriiacNicolao de Podio fulconis canonicis dicte eclesie presentibus, dicta vasa in duobus cofinis sigillo suo sigillatis, nomine quo, supra deposuit et dimisit et in persona etiam dictorum fratrum asserentium dictum epm iibros predictos diu est habuisse.
Et hec acta fuerunt in dict;a sacristania anno Dei millo ccc'"^ sexlo decimo, indictione XV, pontifie, dni nrii dni pape, anno primo, die XXI martii, presentibus viris magistris Bernardo la Fauria, canonico Dauratensû Rbtberto Chamarlienc, capellano de Sadrano, et G™** Bernadi capellano de Donzenaco, magistris Petro de Anrocha et Guidone Arnaudi jurisperitis,ac Guidone Bosonis burgensis castri Lemovicensis ad hec in dicta sacristania etc. . . vocatis testibus specialiter et rogatis.
Et ego Johannes de Curte clericus, apostolica publicus auctoritate
notariusqui depositioni facteper supradictos procuratores prefati
epi Caturcensis in dicto Castro Lemovicum in domo dictorum burgen-
sium, ac deliberationi et traditioni dictorum vasorum facte
de eis per ipsos prefato dno epo ac eorum vasorum argenteorum (i).
(i) Le 5 janvier 1318, Godefroi Galtier, et un autre personnage de Limoges, Gui Boson, versaient à la chambre apostolique par l'intermédiaire de Géraud de Ginouillac, l'argent mis chez eux en dépôt par l'ancien évêque de Cahors ; la somme en valait la peine :
4,000 tournois d'argent; plus 368 livres, 15 sous petits tournois en 500 florins d'or, le florin compté pour 14 sous, 9 deniers. ; olus 300 livres p. t. en 405 florins, 6 sous p. t., le florin compté 18 sous, 6 deniers.
Enfin 463 livres, 1 5 sous petits tournois en 560 deniers à l'agneau d'or et 20 s. p. t., Tagneau compté pour 17 sous moins i denier petit t.
(Int»et Ex. 19 f. 35').
BULLE DU I NOVEMBRE I316 PAR LAQUELLE LE PAPE RELEVE DE LEURS SERMENTS CEUX QUI ONT JURÉ LE SECRET A HUGUES GERAUD. — (R^g-
Fa/. 63 f. 427*— Curiales T^ /\8^ — coulon, op, cit, n^ 41 — bertrandy, op, cit. pp. 47-48).
Johannes, ad perpetuam reimemoriam.Nuper adnostramfidedigna relationeperducta notitiam quod venerabilis f rater noster Hugo, episcopus Caturcensis, dum, super multis excessibus atq'ue culpis, super quibus,apud nos delatusfuerat et accusabatur a multis, coramnobis causa penderet, et super praedictis excessibus atque culpis faceremus inquiri, inter alia enormia per Ipsum commissa, non absque multa temeritatis audacia et diabolicae caliditatis astucia, subditos suos, a quibus, per fas et nefas, magnas pecuniarum summas, per diversas vias, nisus fuerat illicite extorquere, ne ipsius revelarentur excessus, vel de ipso querimonia quaecumque deponeretur,aut extorsiones hujusmodi repeterentur ab eodem, sub juramentorum vinculiset magnis pecuniarum pénis ac aliis penalibus obligationibus, duxerit constringendos ; Nos, tantae (i)nequitiae, ne, tali pretextu, ipsius Hugonis crimina tegerentur et sic impUniti ejus excesssus et culpa, in suae ac 'multorum animarum perniciem,populi scandalum et ecclesiae Caturcensis opprobrium, pertransirent, occurrere cupientes, juramenta quelibet et promissiones et obligationes quascumque, occasione hujusmodi. a quibuscumque personis, tam clericis quam laicis, cujuscunque status aut conditionis fuerint, prestita, et quacumque firmitate alia roborata, de fratrum nostrorum consilio et apostolicae potestatis plenitudine relaxanraSy et nuUius decernimus existere firmitatis^ née quemcunque a praedictîs juramentis^pnMaaaBkmrbos atque pénis, si vepecunie hujusmodi apostolîca? cmnerae, sive passagio Terrae Sanctae, sive régi vel alteri domino témporali, quomodocumque existerint applicandae, remanere volumus, obligatum quomodolibet vel adstrictum. Nulli ergo etc. Datum Avinion, kalend. novembris anno I.
(t) M. Bertrandy met : Cautœ — un peu plus bas ternicio pour pernicieni^ plus haut visus pour nisus etc.
LE PAPE ADJOINT POUR LE PROCES CANONIQUE d'hUGUES GÉRAUD, DEUX NOUVEAUX COMMISSAIRES AUX DEUX PREMIERS — 27 FEVRIER I317 — .(/?.
Av. 7 f. tith—R. Vat, 65 f. 336, ep. 3056.— bertrandy, op. cit. ep. 49).
Johanneç^ etc. Dilectis filiis magistro Galhardo Saumate, notario nostro, archidiacono sancti Antonini in ecclesia Ruthenensi et Arnaldo de Capdeiïaco, preposito Mimatensis ecclfsie, salutem. Dudum dilectorum filiorum capituli majoris, abbatum et priorum f i) et rectorum ecclesiarum, necnon consulum Caturcensium, et multarum aliarum personarum ecclesiasticarum tam secularium quam regularium, et etiam laicorum Caturcensium et aliorum civitatum et diocesum diversorum, ad nostri apostolatus audîtum insinuatio clamosa perduxit quod venerabilis frater noster Hugo, episcopus Caturcensis, si dici venerabilis mereatur, post ingressum quem ad îpsius regimen ecclesie habuit vitiosum, extra limites rationis exorbitans ac per devia gradiens et abrupta culparum, inter alia detestabilia que commisit, diversas sententias, a se judicio et justicia prorsus exclusis, non absquescelesto crimine falsitatis, contra sacrorum canonum instituta (2) ferens, illi- • cite (3) vendidit et vendi fecit, pecunie viiitate (4), et nichilominus in ecclesia Caturcensi, venerabili sponsa sua, quam illustràre deberet Claris meritis et exemplis, nummulariorum (5) cathedras erigens impudenter, nec attenderis quod munda débet esse manus que maculas diluit aliénas, se pravitate simoniace sordibus inquinavit ; ipse quidem episcopus a paterna pietate recedens, et que sua fuerant (6) querens non que Jésus Christi,subditis suis, qupsin necessitatibus, predicationi
(i) M. Bcrtrandy met : i>rioris !
(2) B. : seconda.
(3) B : illectus 1
(4) B. : netilitate,
(5) B. : Huinmvlario, euml
(6) B. : sant.
exhortationi, correctioni et reformationi vacando, deberet, pastoris more, favere et ornamento morum laudabilium honorificare, sue ministerium dignitatis episcopale opus implere studiis virtuosis, et curam pastoralis officii, talentum sibî creditum, nummulariis partiendo (i), salubriter exercere, in exigendis ab ds immoderatis procurationibus in pecunia nimirum et evectionum (2) numéro ac pecuniario subsidio omnino superfluis et etiam exceséivis, cum ipsis visitationis
* officium impendere contingit eumdem, et aiiis importàbiiibus exactionibus subtîliter exquisitis adeo se molestum reddidit et gravem, de religione lucra turpia et injusta sectando. quod multorutç ex eis grandis est substantia diminuta, et quidam quasi ad exinanitionem miserabiiem devenerunt : non%uilos quoque prefatus episcopùs beneficiis ecclesiasticis spoiiavit injuste ; laliquos vero una cum Petro Folcherii, archipresbitero sancti Medardi, Petro de Faugairaco, canonicoecclesie sancti ' Frontonis Petragoricensis, Petro de Mortuo Mari, doctore legum, Ge'raldo de Albusaco, presbitero, Petro de Salellis (3) Hugone Flessada et G"*' Gonterii clericis Petragoricensis, Uticensis et Ruthenensisdiocesum,acnonnullisaliisfamiliaribus,fautoribusetsequacibussuis, quos in hujusmodi pàrticipationem scelerum sibi consortes assumpsit, carcerum maceravit squalloribus, et quamplures ecciesiarum rectores, aiiasque personas ecclesiasticas, secUlares et religiosas, quod horriJbile est auditu, dirae mortis suppliciis interemit, alias praefatus episcopùs
' clerum et populum sub gubernatione commissos inficiendo perversis actibus et exemplis : et adhuc idem episcopùs, qui se deberet sub discipline moderamine cohibere. tantorum enormitate scelerum non contentus, sed per concupiscentias voluptatum cum prefatis clericis vitam odibilem deducendo, ac diversos habendo processus impios et iniquos, diversarum proditionum gênera et etiam falsitatum, aliaque nefanda quamplurima, tamperse, cum eisdem et aliisadherentibuset fautoribus suis committere, ac si cum iniquitate fœdus pepigerit (4), non expavit. Nosigitur conniventibus oculis, sine scandalo, transire pre-
(î) B. : jiarcendo»
(2) B. : errectionutn .
(3) Bcrtrandy : priore de Salellis ?
(4) B.fepegisset.
mîssa noa volentes (i), qnîn potius cogeremur descendere ac vid'ere utrum clamor qui ad nos venerat opère compleretur, venerabili fratri nostro Bertiardo, episcopo Attrebatensi, tune archidiacono Xanctonensi, ac dilecto filio Petro Textoris, priori, tune canonico sancti Antonini, Ruthenensis diocesis, dedimus per nostras sub certa forma litteras in mandatis ut ipsi et eorum quilibet, tam super preniissft omnibus et §ingulis quam super aliis proponendis contra, episcopum vel alios supradictos, et eorum quemlibet, ex mero nostro offlcio, summarie de piano, sine strepitu et figura judicii, omni appellatione postposita, et etiatn pretermissa, tam civiliter quam criminaliter, :n curia romana vel extra, diligentius inquirerent (2) veritatem, eis super premissis omnibus et singulis contra episcopiim, clericos, adhérentes, fautores et familiares predictos, et eorum quemlibet, et quosvis alios, inquirendi, cosque ubicumque reperiri poterunt, ad apostolicam sedem citandi, et de premissis omnibus [cognoscendi et eos personaliter (1) et ipsorum bona capiendi, detinendi ipsosque incarcerandi, secundum dictorum et adherentium, fautorum et familiarium démérita, ipsos et eorum quemlibet puniendi, condempnandi (4) et omnia singula que, circa negocium inquisitionis hujusmodi, expedire viderint, faciendi, et exequendi, plena eis, et ipsorum cuilibet, per easdem concessa litteras potestate. (5) Verum ut, in eodem negocio, efficacius procedatis, vos et quemlibet vestrum, episcopo et priori supradictis, in premissis omnibus [et singulis duximus adjungendos, vobis et unicuique vestrum prefatum epm, clericos, familiares, fautores] (6), adhérentes et alios supradictos [de premissis omnibus et singulis] (7) si fuerint reperti culpabiles, puniendi, et ad restitutionem ablatorum et extortoruni per eos a quibusvis indebite, ac satisfactionem expensarum quas gravati ab eis quomodolibet incurrissent, omni appellatione postposita, et (8)
(i) B. : valentes*
(2) p. : inquireret.
(3) manque dans B.
(4) B. : privandi.
(ç) B. met frocisdem.
(6) tout ce qui est entre crochets manque dans B.
(7) manque dans B.
(8) h.: et contra.
prètermis$a, compellendi et cognoscendi, în curîa vel extra, .de quîbuscumque causis beneficialibus que contra vel inter familiares eosdem, adhérentes, fautores et quosvis alios verterent (i), et ipsafe definiendi, decidendi et etiam terminandi, ipsosque ubicumque repertî fuerint, necnonet quoscumque alios predictisçausis necessarios ad apostolicam ^edem citandi personaliter, si videbitis expedire, vel ad partes committere, plenam vobis et unicuique vestrum concedimus, ^pnore presentium, potestatem. Datum Avinione 3* kalendas martis anno i*.
ENQUÊTE SUR LES PAROLES IMPRUDENTES d'hUGUES GÉRAUD
14 MARS 1317.— Reg, Av. 7, f. 617*
Galhardo electo Regen.
Ad inconveniens inconsulte dilapsus Hugo.ep. Caturcen et labia sua împrovidis provolvens obloquiis contra nos în quadam insana verba prorupit que dolosam proditionem sapere dinoscuntur. Nos igitur, super hoc scire volentes certitudinem veritatis, discretioni tue, per apostolica scripta, committimus et mandamus quatenus, contra dîctum episcopum super hoc diligentius inquirens, ea que in hac parte repereris, fideliter in scriptis redacta, illa quamcitius ad nos remittere vel déferre procures * nos enim tibi super hôç inquirendi, et quid quid super hoc inquisitionîs hujus negotio expedire videris faciendi plenam conferimus facultatem.
Datum Avenîone, 2 id. mart. an i*».
(i) B. : intervenerint.
fl
COMMISSION DONNÉE POUR l'iNSTRUGTION DU PROCES APRES LES PRE- . MIÈRES ENQUÊTES ET ARRESTATIONS 22 AVRIL 1317
* . (Coulon n^ 182 d'après Vat. iiô f. 81).
Johannes episcopus, servus servorum Dei, venerabili frairi Galltardo, episcopo Regensi, saL et ap, bened.
Horrendum scelus,execrabile fascinus, detestabile sacrilegium in nos et quosdam ex fratribus nostris S. R. E. cardinalibus, diebus islis, ut dicitur, inaudita temeritate presumptum,horrorem audientibusingerit, jus dicentis puisât officium, et severitatem correctionis exposcit ; fertur enim et ad nostrum assertio fide digna perduxit auditum quod nonnulle persone ecclesiastice, filii utiqueBeUal,fautores et collège iilorum quos ex pâtre diabolo ponit evangelica veritas, fîdelitatis debitum quo nobis et E. R. tenentur, Dei timoré postposito,transgredi non verentes, ac inofficiose pretereuntes reverentiefîlialisafFectum, tanquam dégénères filii patrios annos ante dîem inquirere et finem iilorum moliti sunt iniquis machinationibus maturare, quodque quadam « ferali sevitia, e]t ft omni quasi (i)humane nature queinteromnes homines cognationem « quamdam constituens alterurti alteri insidiari censuit nephas esse, fédère violato », ineorumnecem quos « amabiliter et reverenter prosequi tenebantur », nephandis tractatibus inde prehabitis conspirarunt ; siquidem « non attento quod leges humane atrocius judicant hominem « veneno extinguere quant gladio trucidare, potiones et venena mortifcra » preparari fecerunt, « ut ex iilorum propinatione nos et aliquos ex eisdem fratribus nostris extinguerent : » « et ne deficerent in sui « mali executione propositi », « imagines cereas fecerunt » sub « nostro et ipsorum nostrorum fratrum nominibus confici, ut magicis « arlibus, incantantionibus vetitis, ac demonum invocationibus repro- « bandis adhibitis, vitam labefactarent insontium per punctionem
(t) Tout ce qui est entre guillemets est dans la bulle" du 8 mars à P^ de Via. Coulon n° 134 et 135.
« îmagînum » predictarum. Porro lîcet huiusmodi perfid\ homînes conceperint dolum hujusmodi et, ut iniquîtatem parerant, oportunitatem querere suosque fréquenter curaverînt pro viribusexercere conatus, nie tamen in çujus potestate hominis mors 'et vîta consistunt, misericorditer résistent!^ manum opposuit et a nocere nitentibus innoxiis nocere non sinens, poHones et 1res ex imaginibus antedicti^in manus nostras ab insperato devenue concessit. Quis igîtur non horreat filîos sic immaniter, sine causa, commotos in patrem et in fratres sucs nobiscum mundi onera supportantes, sic indebite voluisse sevire? Quis ' amare non ferat subditorum audaciam, rupto fidelitatis fédère, sic infideiiter erectam in dominum et suum et fratrum suorum interitum grassantem ? Quis locus regiminis poterit esse tutus, quis rector securîtate gaudebit si romanus pontifex et ejus curia talibus subjiciantur casibus, si ejus fratres et fiiii spirituales hiis periculis exponantur? Cujus ita tepescat affectus ut non accendatur velut (in) ignis ad cohibenda talia zelus ejus ? Quis in castigando tantorum scelerum patratores et crudelitatis inaudite ministros libenter justitiam non ministret ? Quia îtaque « premissa in animarum vergunt periculum, in ordinis clerif calis opprobrium et perniciosum exemplum » aperte redundant, nos ea sic enormia sicque detestanda absque castigatione débita pertransire nolentes cum ad ea compescenda, « ne periculose in alios « exemplari aiveo deriventur », exercenda sît potius severitatis ecclesiasticae disciplina, ad inquisitionem super hiis « zeïo justitie quam ex officii debito exequi » tenemur ad omnes, auct. ap. censuimus procedendum.
Praternitati tue de quà pienam in Domino fiduciam obtinemus, districte precipiendo mandantes quatenus in iocisdequibusvideris expedire, contra quascumque personas ecclesiasticas et mundanas cujuscumque preeminentie, status, conditionis, aut dignitatis existant, etiamsi pontificali protulgeant dignitate, per omnes vias et modos quos ad id videris expedientes et utiles, soium Deum habendo preoculis, super predictis omnibus et singulis et ea tangentibus, summarie de piano, judiciorum anfractibus et solemnitatibus omnino submotis, omni appellatione cessante, inquiras diligenter veri tatem, et quecumque inveneris super illis in publicam formam redacta fideliter assignare nobis sub tuo sigillo procures.
Datum X Kal. maji pontif. an, i.
