‹ Bibliographie des chansons de gesteChapitre 68 sur 150 · I. DAPRÊS L'HISTOIRE; II. D'APRES LA LÉGENDE · texte numérisé non relu

I. DAPRÊS L'HISTOIRE; II. D'APRES LA LÉGENDE

FAITS HISTORIQUES

Il met le fiéyc devant Pampelune et s'empare de cette ville importante.

Il marche sur Saragosw et s'empare (te fluenca. Barcelone et Girone. = Suivant les historiens arabes, Charles ne put vaincre la résistance de Saraifosse, que les auteurs chrétiens nous représentent comme a^ant fait sa soumission au roi frank.

TEXTES PRINCIPAUX

à r.ippui de ces faits.

JEn revenant d'Espagne vers la France, l'arrière j^rde de Charlo- Miag^no est surpri^o par les Gxscon:»

dans les défiles dr Roneevaux, et taillée en pièces. On peut supftoser (mais ce n'est qu'âne liy

cujus summitate Wascones, insidiis collocatis, extremum agmcn adorti, lotuin exorcitum iiia^no tumullu perturbant. El licct Franci Wasconibus, tam arniis quam animis, pneslare viderentur, tuneu et iiiiquitate locorum et génère im|iaris pugna> inferiores effecti siint. In boc certaniine plerique aulicorum, qiios rex copiis nrxfecerat, interfecii sunt, dircpta impedimenta et hostis, proptcr notitiain locorum, statim in divcrsa dilapsus est. Ciijus vulneris acceptio magnani partem rerum féliciter in Hispania gesttanim in corde rojris obnubilavit. * {Annalrt attribuées k Éginhard. ann. 778. Reproduites par le Poêle Siixon, Historietu de France, V, 143.)

« Hispaniam Quam maximo poteral belli ap|«aratu adgrcditur Carolus, saltuqiie Pynni'i supcrato, omnibus qux adierat oppi- <lis atque casU>llis in dcditionom siisccplis, salvo et incolumi cxcrcilu revertitur, pneter quod in ipso Pyrinxi jugo Whsconicam periidiam parumpcr m redoundo contigit cxpcriri. Nam cuiii, agmine lungo, ut loci et angustiarum sitiis permittcbat, porroctus irel exorcitus, Wascones, in snnimi montis verlicc positis iiisidiis (est enim lociis ex opacitatc silvaruiu. quarum ibi maxiiqa est copia, insidiis poiiendi!* upportunns), extroinam iiiipodiiuontorum parlcm et eo^i, qui novissiiiii agroiuis iiicedonte^, subsidio praccodcntcs tuebantur, dcsupor iiicursantcs. in siibjpctam vallem dejiciunt, conserloqiie cuni cis prœlio.

us<{ue ad uiium omncs inleriiciunt ac, dircptis imptdiincntis, nortis boneflcio qux jam instabat protecti, sumiiia cuiu celeritate in divcrsa dispcrguntur. Adjuvabal in hoc facto Wascones et levitas armorum, et loci in quo rcs gorebatur si tus ; econtra Frniicos et armorum gravitas et lo<'i iniqiiitas per uiuiila Wasconibus reddidit iinpares. In quo prœlio Eggiliardus rcgisc mens» prxiK»situs, Anselinus contes pnialii et Ilruodlandus, Britnnnici limitis prxfoctns. cum aliis compluribus interiiciuntiir. Neqtie hoc farlum ad praesens vindlcari potorat, quia hostis, re perpclrata, ita dispersas est, ut ne fama quidem remancrct, ubiiiam gcntium quf ri potuissct. » (Eginhard, Vit a Caroli, IX.)

K Carolus.. .statiiit.Pyrcna?! montis supcrata difflcutate, ad Hispaniam pcrgere, labonintiquc Ecclcsiao stib Sarracenonim Mcerhissiino jugo, Cliristo fnutore, sufTragari. Qui nions cum altitudine cœlum contingat, a^ipcritate cautium horreai, opacilalo silvaruni Icnebrcscat, angiistia vitr vel poilus semiUD conimoatum non modo lanlo oxorcitui, sed paucis admodum pem> iiitercludal, Christo lamen favenle, prospère eroeusus est itinero... Sed hanc feli-

CHANSONS DE GESTfc

et

LÉGE.NDES

auxquelles ils ont

donné lieu.

La Prise de Pampelune. — loul est légendaire dans Gui de Bourgogne, où l'on peut voir tout au plus un souvenir tr»'sallérc des nombreuses cxpédilioiiH di Louis, fili de Charles, de l'autre rùlt* des Pyrénées.

I^ Chanson di Holand. — C'est Ir plus hisloriMue d< nos vieux poÏMnes Deux faits v doiuilient : la défaite de Roland et de l'arricre-garde inirn?rialo dans les délilés de Koncevaux et la bataille tom

II PART. LIVR. I

CHAP. XVIII

ibt

TABLEAU DES GUERRES DE CHARLES EN ESPAGNE

Il PART. MVR. I.

CHAP XVllI.

FAITS IlIaTORIQUts.

pothèsc ) que les GaiMTons, m cett< circontUncc. furent aidds par les Musiilnidiis- C'est là que mourut Roland, pré ret de Bretagne , avec l'élite do la cour et de la France.

TEXTES PBINCIPArX à l'appui de ces faits.

Pliicito tenu par Louis, fils de Charles, à Toulouse.

\hialhar et d'autre?

Emirs dcnuindenl la paix au fils du roi île France.

Hescliaiii , successeur d'Ahd-al- Rh.-iman II , proclame i'algihaà, ou ;;ucrrc sainte, contre les chrétiens Il réunit cent nulle hommos, qu'il divise en doux corps d'armée, l'un marchant contre les chrétiens des Asturics, l'antre destiné I envahir U France

Invasion des Sarrasins en Franco.

Ils brûlent les fauitour^s do Narbonnc. Guillanmo.

comte de Toulouse, leur résiste; il est Italtu, malgré son coura;^e, à la fa- ■nouse bataille do VilledaignesurTOrbicu. Les San'asins

citatem transitus, si dici fas est, fœ^lavit inlidus incertusque furlunae ac ver.ibilis snccessus. Dum onim quac agi potuerani in Hispaiiia poracta essent et prusporo itinero rcditum esset, inforlun'io obviante, oxlrcmi quidam in eodem monte regii caîsi sunt agminis. Quorum, quia vulgat» «unt, nomina dicere supor:«<'di. » (Aatronome limousin, Vita Hiuaovici, daosPertx, Scriptoret, U, 008.)

« Anno778,rex Karoins cum magno exercilu venit in terram Galliciam et adquisivit Panipalonam. Doinde accepit obiiide> in Hispania do civit.itibns Abitauri atifue Rbilarbii quonim vocabulum est Osca et Barzeluna iiecnon et Gerunda. Et ipsum Ebilarbium vinctum duxit in Franciam. »

(Annales Petaviani. anii. 778, UUtorifnt de France, V, 14.)

Ë[iitiphe récemment découverte d'Eggilinrd, mort à Houcevanx « qui obiit die \ViiI kalendas soptcmbrias. » Ce combat aurait donc eu lieu le i5 août 778. {Homauia, il, 146-148.)

« Uex Ludovicu:» |amio700] Toloiueplar.itum générale habuit, ibiqtie conMsiMite, Abutaurns Sarracenorum aux... cum rcliquis regum Aquitanise colliniitaneorum, ad eum nuntios misit. pacom petens.» (As-, ironome limousin, Vita UlUi

ScHptores, II, 60U.)

Uludovici; I*crtz,

« Ann. 7!)3. Siirraccni Sopiinianiam in- ;;ro^si, prwlioqno cum illius liniitis custo- ■libns Hlqno comitibus coiiserto, mulli» Krancoriim itilcrfcciis. ad sua rogres'^i <«unt. i> (Annales, attribnéos à Eginhard, 793.)

« Ann 703 Sarmconi vonionics Xorbonam, snburbinni ojus ignc surrenderunt multosqne christianos, ac, pr;e(la mngna capta, ad urbom Carcassonam porgero volcntes, obviain ois exiit Wiilelmus quonilam coinos aliique coniitos Francornni cum 00 ; comuiiseruntqno prœlium snpor fluvium Olivoio ingravatnniqno«*sl prri^liiun nimis i cecidilqnc niaxinia pars lu illa •lie ex popnlti rlirisliMiin. \Vi llel mus autem piignavit for ti ter in die il la... Sarraconi voro, colloclis spoliis. reversi sunt in Hispaniam. « ( Annales Moissacciisrs, ann. 793, au tome V de.* Ilislonens de France.)

« Ann. 7H3. Prœlinm faclnni est intor .^arracenos et Francos m Gotliia, in qua Sarraconi snporiorcs oxtitcrunt. t Annales Fuldcnses, au tome V des Historiens de France.)

CHAKSOXS DE GESTE

et

LI^GEKDES

auxquelles ils oot dounë lieu.

les mors tie Sar»gosse. Ces deiix laits ont une bas« très - historique L'imagination pn pulaire s'est rontcotée de rempUoer • Honcevaux tes Gascons pu* les Sari«- ."ins : et encore n'est-il pm impossible, comme le pense on savant contemporain, que les Sorrsfins aient pris qi.dque part i cette aflairc. Toujours est-Il que ce désastre fut Irè*conMdcra Me et gu'il resta très-proioodénient ^fave dans ta inémoiro du peu-

Rien dliistorlque dans Gaidan, ni dans Anteit de Carthage,

Ci'tto formidable invasion dos SarrasiM.< a donné lieu à des légendes qui circulèrent longlenlp^t dans le Midi ot a di'S chansons que nous avons pordues. Mais surtout la belle résistance du comte Guillaume a donné naissance a plusieurs poèmes de . la ge^te d Guillaume au Court noz ; elle a contribue à créer la magnifique légende d'Aliscans. C'i^t ainsi que deux défaites très-historiipies, celle de Roland à Roncevaux *'l celle de Guillaume à Villedaigne. oot pi-oduit , plus on

Page 1