CHAPITRE XI
I>e VOfUce pontifical an fauteuil.
1. Quelquefois, pour l'Office pontifical, PEvêque se -ert non pas du trône, mais simplement d'an fauteuil.
} aramentis.... dicta paramenta portancio et reportando (Ibid. n. 2.) Acolythi, aptatis in gyruni Cappae Pontificalis fimbriis ad Altare redeunt, ut presto sint pro paramentis Episcopo deferendis (Lib. ii, ap. viii, n. 8). Alba^ extiemitates circumcirca Acolythi sublevant : aptant (Ibid. n. 13 ).
Cum Episcopus célébrât.... familiares.... qui ei ad lotionem manuum ministrant genuiiexi olficiuni peragunt, nisi adesset.... suus Metropoiitanus, quo casu, ob reverentiam (illius) non genuflexi, sed inclinati ministrant. Et pari modo, si aliquis îSuflraganeus, vel alius Episcopus celebraret, présente proprio Episcopo (Lib. i, cap. xviii,n. 15).
Quatuor Ministri familiares serviuntad lotionem manuum Episcopi, incipiendo à jurnore.... unus quisque per ordinem vice sua ; quater enim Episcopus in Missa solemni lavât manus (Lib. i, cap. xr, n. 11).
Eorum locus erit apud abacum,. ubistabunt inter mensam et murum nisi abacus ipse adhœreat parieti, capitesemper detecto, et versa facie ad Episcopum (Ibid. n. J2).
Dextera manu urceum cum aqua, sinistra vero lancem (portabunt scutiferi) et cum fuerint ante Episcopum, genuflexi infundunt paululum aquae super labio lancis, eamque, prassente Episcopo, dégustant ; tum aquam, supposita Unce, super manus Episcopi infundunt. Haec forma lotionis manuum servatur semper (Lib. ii, cap. viii. n. 11).
Caudatarius talari veste incedens sustinet atque defert (cappam) ; et si Episcopus Missam Pontificali ritu sit celebraturus, velinsede cum piuviali assistet, tum caudatarius superpelJiceo indutus eam déférât (Lib. I, cap. XV, n. 1).
2*^ De Tliuriferario. Acolytbus thuribulum et naviculam incensi ministraturus. . . . débet elevatis asqualiter manibus tenere, videlicet
u'ibulum dextera, pollice in annulum majorem immisso, medio vero
sdem manus digito minorem annulum catenulae elevanti, cooperto-
mthuribuli appositum reget et sustinebit, sinistra manu pedem na-
■ulae cum incenso et cochîeari caute gestabit, cottam super brachia
us reflectens (Lib, i, cap. xi, n. 7).
-Materies. . . . quas adbibetur, vel solum et purum thus esse débet vis odoris ; vel si aliqua addantur, advertatur ut quantitas thuris x^esuperet (Lib. i, cap. xxiir, n. 3).
î^rosequitur in incensatione Reliquiarum et imaginum, si ibidem atque ipsius Altaris, itautea taliter distribuât (verba orationis l'^atur etc.) ut eodem tcmpore finiantur verba et thurificatio (Ibid.
-Vullus neque Legatus, neque Cardinalis, neque Episcopus, si
î .sunt rnitrati, incensaturin Missa, nisi sernel, scilicet post oblata id. n. 13).
lii Misais defunctorum. . . . oblata, Altare, Celebrans et Episcopus iantum, si ipse non célébrât, et nulli alii thurificantur, et lit bene- 1 1 dictio thurii (Ibid. n. 15).
PART. V, CHAP. XI
2. Ce fduteml, faldistorium y se place, non plus au côté de l'Evangile, comme le trône, sedes, mais au côté dePé pitre ; il n'est pas non plus placé en regard de l'autel, comme le trône, mais tourné vers le peuple, de telle sorte que l'Evêque y étant assis se trouve avoir l'autel à sa droite,
Cum in Missa fit generalis omnium thurificatio m choro, om-
nes, praeter Episcopum, et ejus.... Assistentes, stant (Ibid. n. 19).
Ipsi autem quibus thus datur observare soient, ut al ter alterum immédiate subsequentem capitis nutu modeste invitet ad thuriiicationem prius capiendam (Ibid. n. 20).
Si is qui thurificat, sit aequalis dignitatis ciim eo qui thuri/icandus est, aut etiam majoris, invicem capite inclinato, sibi reverentias faciunt ante, et post thurificationem (Ibid. n. 20).
Si vero qui thurificat, minor est, ipse quidem versus majores caput profunde inclinât ante et post, illi autem jjarum, vel nihil versus thurificantem correspondent pro qualitaie ipsius thurificantis, qui et ipse thurificando alios post Canonicos, parum vel nihil versus eos caput inclinât pro eorum qualitate (Ibid. n. 20).
Si aderunt Episcopus, vel Archiepiscopus hospites, thurificandi sunt post proprium Episcopum (Ibid,n. 28). Tum Dignitates et Canonici secundum eoium ordinem. . . . Yicarius vero Episcopi pro consuetudine Ecclesiarum (Ibid n. 29).
Thurificat Sacramentum Corporis et Sanguinis Domini, dum elevatur, ter pro unoquoque ducens thuribulum (Lib. ii, cap vin, n. 70).
3^ De Cœremoniarum Magisiris.
Ministerio (Caeremoniarum Magistrorum) et cura omnia ecclesiastica munia obeunda sunt. Curabit ergo Episcopus ut duo, si fieri possit, de gremio SLiae Ecclesiag, aspectu et statura corporis convenienti, et multo magis scientia, et bonis moribus praediti, experti et dociles ad ejus modi onus assumantur, . . . Primus... . sit.... bonis artibus instructus.... DivinorumOffîciorum ac Rituum Ecclesiasticorum assiduus et diligens perscrutator.... — Omnia circumspiciat, singulorum munia perpendat (Lib. i, cap. v, n. 1).
Quando.... erunt celebranda Officia.... per diem. aut plures dies anteà praesens videat et intelligat, an omnia recte disposita et ordinata sint, quae ad celebrationem spectant.... praemoneat atque instruat quos opus fuerit, exhibitis etiam schedulis ; si quid enim erroris accidat, aut incaute fiât, ipsi uni Caeremoniario imputari solet (Ibid. n. 2).
Alter.... junior.... praecipuam curam geret circa personam Celebrantis, ac Ministrorum illius; cumque opus erit aliquos ducere aut reducere, faoiat id modeste et discrète submissa voce, ac solo nutu, si neri possit, quaecumque agenda sint, demonstrans.... quidquid aget cum gravitate et congruenti mora, ac cum decoro corporis gestu, ità peragere curabit ut caeteris devotionem et reverentiam panât.... unus aiterius defectura.... corrigere, et supplere studeat. ; ambo simul convpniant antequam in ipso rei actu sint.... concordesque sint.... sati'js enim est unum, quam plures esse, nisi fuerint concordes (Ibid. n. 3).
Cottam mu»dam induent. Ad eorum.... officium spectabit (nisi
DE l'^OFFICE pontifical AU FAUTEUIL.
si même il n'est pns tout à fait devant le coin de Pépître, c'est-à-dire au lieu où Tépître se lit ou se chante ordinairement. Enfin, ce fauteuil n'est pas élevé de
adsit Magister Chori) curare ut intra Chorum nulla fiant coUoquia.... non qui cum cœterorum scandale dormiant..., litteras.,.. legant.... nequis ffestum aliquem ab aliis ditferenteni demonstret, ut cumalii stant aliquis sedeat.... sed detur opéra ut omnes uniformi ritu attente, dévote, et reverenter divinis mysteriis atque officiis assiste re, eaque toto cordis affectu adniirari et contemplari videantur, ac silentium diligenter servetur (Ibid. n. 4).
Alia.... nonnulla, quae ad ipsum CcErenioniarii ofiicium spectant, valut thuribulum déferre ad Episcopum et ad Allare.... in operis cursu exponentur,,.. (Studeant ergo Caeremoniarii aliorum Ministropjim officia ediscere.).... Possent arbitrio Episcopi»... aliqui.... subministri adhiberi, qui in aliquibus casibus, tam m choro, quam extra, ipsos Cœremoiiiaj-ios adjuvarent ; velut indicendo silentium populo, atque occurendo, quoad valerent, tumultui et scanda lis, qux» forte in ipsa Ecclesia oriri possent ; atque etiam circumspiciendo per totam Ecclesiam, ne quid indecenter fiât; neve extinguantur lampades et cerei ; aut ne fiamma ex ce reis ultra modum profiuat ; vel quid indecorum super Altaribus, aut aliis in locis eveniat (Ibid. n.6).
Item viros à rnulieribus, cum commode fieri potest distinguondo et separando.... Laïcos admonendo quando surgere, sedere, vel genuflectere debeant... etutab omnibus cognoscanUjr, eorumque ofiicium commodius, ac majori cum auctoritate exercere et exequi valeant, posset eis concedi usus aliquarum ferularum serico vel panno tectarum,cum aliquibus ornamentis aut insignibus Sancti Patroni vel Ecclesiœ vel Episcopi componendarum, quas semper manibus gestarent (Ibid. n. 7).
4^ De ojfficio Sacrisiœ. (Lib. i, eap. vi.)
Nous croyons devoir reproduire ici en entier le chapitre VI, du Cérémonial des Evêques ; chaque curé y trouvera d'abondants matériaux pour faire d'excellents règlements, pour son bedeau et son sacristain. Pour mieux entrer dans l'esprit de l'Eglise, qui fait tant de saintes ordonnances, pour que les choses saintes soient traitées saintement, il se regardera comme le premàer sacristain de la Paroisse, comme PEvêque l'esté* tout le Diocèse, et le Pape de toute l'Eglise. Zelus Domus tuœ comedit me. Ces paroles, appliquées à Notre-Seigneur, quand il empêchait la profanation du temple, seront toujours comme la devise des hommes de Dieu, que le zèle dévore pour la Maison du Seigneur.
Ofiicium Sacristae in si ngulis Ecclesiis Cathedralibus, et Collegia» tis perr.ecessarium est ; idcirco in Sacristam eligendus est, qui ad hujusmodi officium fideliter, et strenue exercendum idoneus, et aptus meiito censé ri possit.
Assumendus autem est de gremio ipsius Ecclesise, vel aliunde, prout magis expedire videbitur, qui in Sacerdotal! ordine sit constitulus, et oui prsEsto esse debebunt alii clerici coadjutores, plures, vel pauciores pro KcclesiT neces."5itate, et facultatibus.
Ejus praecipuH curaerit,ut paramenta sacra, vasa,libri, cerci,orna- .:ieaia,ia«lrumentaque pro usu Eccle»iiE, et ultarium, ac reliqua prae-
PART. V, CHAP. XI
trois degrés comme le trône, mais simplement sur les tapis qui recouvrent le pavé, ou si le lieu est trop bas^
tereà supellex Ecclesiastica sana, intégra, etmunda conserventiir ; eaque, cum attrita, aut lacera erunt, renovari, appaiarique procuret. Sed in primis ubi alias talis cura peculiariter non sit comnaissa alteri, diligentissinfîè curabit ut ea quœ ad sacrosanctae Eucharistiae cultum, et honorem spectant, nilidè conserventur, Jocusque, seu tabernaculuna, ubi custoditur, diligentissime, et fidis clavibus obseretur ; lanapades circa illam perpetuo ardeant ; illaque saltem semel inhebdonaada iriutetur, et renovetur ; ad infirmes débita cunn reverentia, et honore deferatur. Pariter etcirca fonleni Baptisnnalem, et sacn Chrisnaatis, aliorumque sacrorunn oleorunn conservationem diligentissimam curam adhibebit, juxtapraescriptam sibiab Episcopo, et aliis, ad quos spectat, normana. Et quod ad sacrum Oleum infirmorum attinet,procuret illud vase ab aliis separato custodiri, illudque solum ab aliis sejunctum ad ungendos aegrotos deferri. Idem et de sacris Sanctorum Reliquiis dicitur, ut scilicet fideîiter, et honorificè asserventur. Aqua benedicta singulis saltem hebdomadis renovetur, ac denique ut tota Ecelesia, et singulaillius sacella, et altaria sempermunda, et nitidasint, neeper iiicuriam obsordescant.
Curabit etiam pro tempore, dierumque festorum qualitate, ut ea decenter ornentur, cum Missae, et caetera divina officia solemniter celebranda erunt, sive per Episcopum, siveper alios, ipse peculiarem curam geret, utaltare majus, credentia, tribuna, chorus, etsecretarium, ubi Episcopus sacris vestibus paratur, necessariis rébus ; et ornamentis instruantur opportune, ne eorum aliqua déesse contingat; in qui bus perquirendis, et expeetandis indecenter, atque incommode tempusnon teratur.Aderitapud altarein cornu Epistolse, cum oblata erunt ofFerenda; et praegustabit de hostia, vino, et aqua, porrig^ente Diacono. Ad eum etiam spectat ut per campanarum sonum indicentur horae Vesperarum, Matutinarum, et Missse, ac reliquarum horarum Canonicarum ; item cum in Missa majori elevatur sanctissimum Sacramentum, vel quando illud ad infirmes deferendum est ; et ut matutino, meridiano, ac vespertino tempore, diebus singulis, salutationis Angeiicae signum detur. Demum, ut ab ipsa sacristia laïcommnimia frequentia, indécentes sermones jurgia, rixae, actusque profani removeanturdiligentiam adhibeat; ut Sacerdotes Missas celebraturi opportune tempore, et ordine exeant, pro populi, personarumque concursu.
Ad ipsum spectabit eleemosynas, quoe pro Missis celebrandis dantu^, custodire, et adnotare in libris SacristiaD, et inter illos, ail quos spectat, distribuere. Habeatur tabella, in qua descriptae sint Missas, et anniversaria infra annum statutis diebus celebranda, ut omni exacta diligentia, benefactorum intentione satisfiat. Invigilet idem Sacrista, ut mantilia, pro manibus Sacerdotum qui celebmturi sunt, in promptu habeantur, eaque sint munda, etnitida; denique alia providere studeat, quge secundura Ecclesiae ritum, et consuetudinem providenda erunt. Ut vero magis accurate tam Sacrista, quam ipsms adjutores munus suum adimpleant, optime facttrm erit, si unus, vel duo ex Canonicis eis praeficiantur singulis annis, vei saepius, uti plus expedire videbitur, mutandi, ut sic per vices majarem de rébus Ecclesiae suae notitiara assequantur.
DE l'office pontifical AU FAUTEUIL. 465
snr une petite estrade à la hauteur du dernier degré de l'autel (If).
3. Régulièrement l'Evêque, daus son diocèse, officie à son trône; mais il y a pourtant des circonstances où il doit ufficier au fauteuil ; par exemple, le vendredi saint. Déplus, lorsqu'un Légat apostolique ou un Cardinal est présent, il lui cède le trône, et se sert du fiiuteuil pour officier. Le Cérémonial des Evêques semble même supposer (lib. ii, cap. viii, n. 41), que l'Evêque, quoique dans son diocèse, peut officier de la sorte en d'autres circonstances. C'est peut-être lorsqu'il veut mettre à l'Office moins de solennité, ou qu'il n'a pas suffisamment de Ministres.
4. L'n Evêque non Cardinal (1), hors du lieu de sa juridiction, officie simplement au fauteuil (t2)(2) et sans crosse, si ce n'est avec la permission ou expresse ou au moins tacite de l'Evêque du lieu (lib. i, cap. ix,
5. Au fauteuil, l'Office pontifical est célébré comme au trône, à l'exception des observations suivantes : IQ l'Evêque, même dans son diocèse, n'a pas de Dia-
(1 f ) Quod quidem faldistorium coopertum sit undique ad terram serico ejusdern coloris, cujuserunt csetera paramenta, et sub dictoseiico tegunienîo aptetur pulviiium (Lib. i, cap. xii, n. 10).
(1) Un Cardinal, même hors du lieu de sa juridiction, officie au trône ; mais alors il n'a pas de Diacres assistants, fût-il même Légat (lib. I, cap. X, n. 4). De plus, il ne porte pas la crosse (Ibid., cap. IX, n. 12;. Le Métropolitain, mêm.e non Cardinal, a aus&i droit à un trône, mais sans préjudice de celui de PEvêque. Alors le trône du ^Métropolitain se place au côté de l'épître (Ibid., cap. xiii, n. 9). Quant aux honneurs dus à un Légat et aux droits de ce Représentant du Saint-Siège, on peut consulter le Cérémonial (lib. i, cap xv, n. 4, cap. XIII, n. 4 et scq. ; cap. xxiii, n. 13, 16; lib. ii, cap. viii, n. 79).
(12) Episcopi ho.?pites sedebunt in digniori loco post Episcopum Diœcesanum super omnes Canonicos (Lib. r, cap. xiir, n. 9). Vicario (jenerali dabitur locus quem habere solet pro consuetudine diversarum i^cclesiarum (Ibid. n. 12).
(2) L'Evêque du diocèse ne doit même pas permettre à un autre M\ êqu> l'usaije du baldaquin. Voici une question qui à été adressée . la S. Congrégation: ''An lîceat Episcopum Ordinarium loci extra ' uthedraiem Episcopo extero, cui Pontilicalia demandct, cathedram
.b baldachino indulgerf ? " Et la S. Congrégation répondit: ''Minime licere, sed eo caf:U Episcopum exterum, juxta Cœremonialis dispoàitionem faldistorio uti debere" (29 janv. 165G).
PART. V, CHAP. Xï.
cres assistants, mais simplement un Prêtre avec le Diacre et le Sous "Diacre qui remplissent les fonctions ordinaires de Diacres assistants (lib. i, cap. viii, n. 2) ; 2^ le Sous-Diacre, après avoir chanté l'épître et baisé la main de i'Evêque, tient devant lui le livre ouvert, jusqu'à ce que le Prélat ait lu Pépître et tout ce qui suit jusqu'à l'évangile inclusivement ; 3^ lorsque I'Evêque, placé en face du peuple, le dos à l'autel, doit se tourner vers l'autel pour le Gloria in excelsis, le Credo et les oraisons (après avoir dit Dominiùs vobiscum vers le peuple), il fait cette action en tournant non pas sur sa droite, quoique le milieu de l'autel soit de ce côté, mais sur sa gauche (lib. i, cap. xix, n. 4 et 5 ) ; 4^ la dégustation du paiu et du vin par le Sacrisia n'a pas lieu {BaU deschi^ tom, in, cap. i, art. v, n. 43 ); 5° I'Evêque ne donne la paix qu'au Prêtre assistant, lequel la donne I, au Diacre et va la porter au Chœur {Baldeschi^ ibid.) ; Ij 6^ enfin, TE vêque dit le dernier évangile au coin de j! l'autel à l'ordinaire, et non pas en quittant PauteJ comme j lorsqu'il officie au tiône {Jbid.^ n. 51). !
6. Lorsque I'Evêque est assis au fauteuil, il a le Prê- | tre assistant seul à sa droite ; le Diacre et le Sous-Diacre sont placés à sa gauche (1) (f).
(1) Nous avons vu ainsi officiera Rome : I'Evêque était tourné en I face du peuple, placé devant le coin de Pépître, de telle sorte que si î le livre eût été, comnae à l'ordinaire, sur l'autel, il lui eiit tourné le dos. Le Prêtre assistant était seul à sa droite ; le Diacre et le Sous- Diacre occupaient tous les deux la gauche. Ces trois Ministres étaient plus bas que le Prélat. C'est aussi ce qu'indique Baldeschi (tom. III, cap. I, art. iv). On peut aussi placer un banc par côté pour eux. Alors I'Evêque reste seul sur l'estrade : les trois Ministres vont s'asseoir sur le banc à proximité, le Prêtre assistant au milieu, le Diacre à droite et le Sous- Diacre à gauche (Ibid),
(f) Finito Symbolo, si Episcopus sedebit in faldistorio, (diaconus) aufert ei mitram; et lecto per eum ofFertorio, imponit eidem mitram pretiosam ; et simul cum subdiacono aufert annulum et chirotliecas (Lib. I, cap. IX, n. 4).^
Advertendum est si is, qui célébrât, sit Prœlatus, ita ut cabeat Capellanum Assistentem cum pluviali in Missa, tune ipse Capellanus A^sistens, postquam Episcopus pacem dederit duobus Dia^ronis Assistentiltus, accedit in choroj ad locum dicti Presbyteri Assistentis qui dédit pacem Episcopo; et abeo accipit pacem, quam ad aliosde choro ofdine superias dicto defert (Lib. i, cap. xxiv, n. 9).
Si adesset major Episcopo.... tali casu semper illi datur pax ab eodem Presbytero Assistent©,, qui pacem dat Episcopo (Ibid, n. 10).