TESTAMENT DE JACQUES-AUGUSTE DE THOU
( lôij. )
Il est peu de noms plus recommandahles que celui de Jacques-Auguste de Ttiou , surtout pour le temps eù il a
vécu. Soit qu'on le considère comme politique , soit qu'on IVnvisage comme historien, ou simpli nx iit comme littérateur , il sera toujours mis au rang de ces hommes célèbres qui-, dans des temps extrêmement dii&ciles , au milieu des passions les plus exai^rées, des excès dans tous les genres , n*ont jamais dévié des principes de la justice, de l'honneur, de la prohilé, enfin de cette vertu austère qui imprime radiulration , le respect et la conliance.
Né à Paris en i553, J.^A. de Thou, après avoir (ait d'excellentes éludes, se destinait à l'état ecclésiastique; mais son.lrère ^iné étant mort» il prit le parti de la rohe.
lut feçn conseiller au parlement, ensuite président à mortier.. Pendant les temps affreux de lu Hgoe, il fut fidèle à Henri III, puis à Hmui IV « et toujours honoré lu coiifiaiiOB.de des deux toup, auxquels il rendit de trèSff^rauids serrices
Gomme historien , sa réputation est établie depuis longtemps ; et la postérité a confirmé le jugement qu'on a toujours porté, soit sur le style» qui est admirable, soit sur le fonds, marqué au coin d'une bonne £oi et d'une iippartiaUté dont iai-*même &îsait l'aréu ayec candeur. € te psends Dieu à témoin » écrÎTait-îl au président
> Jeannm , que je n*ai eu en vue que sa^loire et Tutilité
> publique , en écrivant riiistoire avec la fidélité la plus 5 exacte et la plus incorruptible dont j'ai été rapable ,
> sans me Icûsser prévciucpar l'amiiidoupar la haine. . . > Cette même protestation se retrouve dans son testament que je .regarde cemm».mi monument précieux de sin^cérité et de modestie » 5l| la tendresse con j u gale épanche sa>douIeàr'sur4a perte-réeenied^iné épouse "ishéiîer où la piété expose les objets de sa foi ; où Tamour paternel s'occupe du soin df^ ses enfans encore jeunes; où enfin JCègnevUii esprit d'ordre £À d'arrangement qui partout annonce une belle. ame» ua>caractëie «franc ».ei toute» 1m qjOfdîléSxde J.'homme èa lunou: -
Cet acte , .sekn Ifluibitudard^écrire à» de Tbou ». a été i^digé dans un bttn slbeau et-si ftcile li entendre , que nous croirions le déualuier eu le faisant passer dans unet/;:adu<;Uon. Nous allons dpno donner le texte originaU
m MOHINE SA^NCTiC BT INQlVIQUi^ TAISITAJIS^.
< Quoniam Deo Utkwwnçtt uxor mea.chatissima Gasparda Chastrœa^ quam ndki/are superstiiem sempen sperweram et optaban^ turbato ordine na^
lurœ^ prior de cessent : Ego Jacobus Augustus Thuanus , omnium maximns ac misei rimus pcccator^ morte ejus luctuo^issiind, admorieor 14^ de niea seruk
4o6 T£8TAM£K1
cogitem , et de rébus mtis hoc ultimœ voluntatU mem elogio statuant ^
» ^nte omniagratias quàm possum maximas ago Deo ommpotenti^ quod me ex ^fideUbus parentibus nasci wUàerit^ ih ecdesia sua per sacrum tavaerum re^eneravisrit^ meque in ea saeramentonm suorum participem Jeccrit^ et fidem vwam non mortuam in animo meo impresserit^ adjunctd œtemœ vitœ spey ^um in eo consistit^ ut credamus in Dauui^ et qiirm misit fiîium dilectissimum^ P'erbum œternum^ ante sœcula genitum^ Jesum Ckristum^ qui conceptus de spiritu sancto m utero heatissimœ Firginis Marim earnem in sa^ulo sumpsit^in ea natus^ passas^ mor^ tuus^ et sepnltus est^ in eu resurrexit^ ascendit in cœlum^ captivam ducens captivitatem^ et indè largis* simè donç. homimbus distrihuit^ pro consummatione pronUssorum misso spiritu sanete à pâtre JiUoqae proeedente*
» In hoc fide vipère me profiteor^ et ut in ea ad uttùnum vitœspiritum cahsianteri^ ûe sinehœsitatione
perseverem^ assiduis quatitiim possum precibus ac lachry mis à Deo contendo ^ imrtiensanique ipsius clementiam. oro et obtestor ^ ut me in peccatis et inîquitatibus conceptum^ ab humance infirmitatis poUutionibus repurget , dignurm/ue ex indigne pér mismcoriliam suam efiçiat^ in ^uo^ tanquam in templo sue habitare dignetur ^ mihique p4iSsionis filii SUL diîecLissiniL J csa Chris ti Jucriî.unL ad expiationem peccatorum applicet^ ut cuiu Jiovissimavitœhora non improvisa verwrit^ ab angelis suis in sinum uibrahœ raptus^ cum sanctis et electissais œtemdJèUtdtate perfruar»
> Hœc prœfàtus^ Uheris meis^ quos ex Aumoitissima^ et insolabiliter ^ nisi quatenus in resurreetione
spes^ niihi semper lugenda conjuge suscepi ^ tutores tlo nominogue J/enricum ChastrœumNancœicomU em
DK DE TUOU. 4<>7
iîiius fratrem»^ Henricum Burdeliœ vicecornùcm^ Petrocorioi urn prœsidem , Ludovicum / u ut uni ab timbra sororios meos : et (juta pr opter locorum dis» tantiam semper ad esse non possunt ^ eis adjungo . Joannem Tumerium Bossisium saeri consistarii aisessorem^ Renatum Thuanum SonnoUum fratris filium ^ Jacohum Gillotum ^ Cyprianum Perrotum senatores parisienses ^ quos onuics et sin^ulos rogo^ lit educationis liber oin m nicoi um^ et admnus t m t ujiiis honorum curarn habeant ^ cousdioque Jugent eum quem onerarium tutorem nomino ac constituo Mot" tinum Paridetn in senàtu adyocaium^ iumcum et fShuUarem meum , eut et ejus uxori^ quam mea setnper urUcè^dHexk ^ hàhitafionem in œdibus mei$ hacin urbe^ qinuti comniodè Jinri poterit. ex tutorum coii.silio assi^ nandam do le^o^ quamdiu tutcladurabit.
> Bona mtta mobilia ^ et pretiosam supelleçtilem ^ si fieri potest^ vendi et distrahi noh^ sed fm^etvari potentat^ eo usque servari eupio ^ quousque eorum inter hœredes meos fiât diyisio^ >
'9 BfbifothecammeamXLaTnpUkiêtnnorùmspatio magnd diligentid ac sumptu conf^estain ( quam intC' g rat a conserwari non soluitt J a nu lue , sed etiam rei litterariœ interest)^ dividi^ vendi^ ac dissipari veto, Mamque communem cum namismatis antiquis ^ aureis^ itrgenteis^ et mreis^ ihter filios qui litteris. operam navahunt ^Jacio ùa ut etiam exieris^ aiiis-^ qu& philologis ad usum publicum pateat, Ejus cus*^ îodiam Petro Puteano coi^nato mco et midtis no* minibus mihiciiaro^ donecjUii adolcscant^ commilLo^ qui et libres Mss. Os qui opus habebunt utendos dore poterit^ mo4o de iiUs resiituendis idoneècaveatur,
> Eum prœtèrea etNieolaum Rigaïtium in senatu
advocatum et rvgiœ bibliolhecœ curatorcm^ virum doctissimum ^ ac.juxta probum^ rogo, ut filiorum
4o8 TESTAMENT
meotum in Jkteris imtitutionemconsiUoet indusirid
sua adjiwcnt^ amiciticB^ue nostr^e memores eos of^ fcio>è învisant ^ et prœceptonhus corum prœsto sinU
» tiistoviarum uiearum quas ad i>ci gloriam^ et puhUcam utilitatem sine odio etgraUd , JJeum ipsum tester et homines^ conseripsi^ p^ratam editioaem^ si antêijuam ipsa edatur moriar^ iisdem oomnUtio prœ» cipipque ut in ea re Sammarthanorum fratrum^ qui me in toto opère multùm opéra sud et diUgenU4 adjnverunt^ consilio utantur,
> Lucubrationes item omnes alias meas Jidei eo^ rumdem Puteani et Rigaltii committo»
» Vommam à Burdeîia*^ et dominam ab Ambra dilectissimm uaoris mtper defimctœ sorores enùcè acdemissh tfvantàm possum ohsecro^ ut quà pietaMe et tliantaie, matrem complexœ sunt , eâdem Uheros ejus proscquantur ^ ac prœsertiin fdiarum curam CommendfUéii^ habeant ^ sii'e in iis matrimonio dif^nè eiocandis^ sû^e velandis^ quod mte çptapsm legUfUS prœscriptam et coaçtè fieri vetOr
» Corpus n^um guandocutngue et ubieumque me mort contient ^ fuxta corpus uxoris^ nunqaamsine honoris eJogio et acerbitatis sensu nominandœ^ tit- • mulari manda, quoduhi futurum sit^ nondum decrevi
codicillo seorsim^ si longior vitasuppetet^ judicabo ; quo et mihi integrum servo^ de repus aliis meis legatisy et largitiofdbus in eos qui nunc sunij^ et post in mea familia erunt^ erogandis^ 4»mpliUs statuendi : iXa tamen ^ ut nihil huic mec& voluntatis testationi dero^ getur^ quamjirmani ^ validam^et ratam esse volo,
:p Ego J acohus A ugustus Jhuanus cor pore validus^ cœterum de morte ^ quasi in propinquo sit^ christianè cogitons ) propriâ manu scripsi^ ac subscripsi. jictum inœdibus Palatùùs iUustrissimi AchiUis SarléBi^ quondam senatus principis meritissimi sororU mei^ ad quas dolori tanto soUtudinem quœrens me cofitu^
DS GDILLADMB DU VAIK. 4^9
leram, 111 Eid. f til. ( tertio idus quintilis^ c'est-àdire le i3 juillet ) anuo R* $• M, I)C. HFL »
De Thou n^a survécu «{ue dix mois à ce Uiatamiit} il est mort le 7 mai 1617.