PIUS PP. VII
Dilecte fili, Salütem et apostoucam Benedictionem.
§ 1. Catholicæ fidei in amplissimis Russiaci imperii regionibus conservandæ et excolendæ , neenon spirituali fidelium regimini instaurando prospiciens Fec. Mem. Pius PP. VI praedecessor noster, annuente Catharina II, tune in humanis agente, totius Russiæ impératrice, per apostolicum legatum Joannem Andream archiepiscopum Chalcedonensem, nuncS. R. E. cardinalem et episcopum Sabinensem , unam cathedram archiepiscopalem cum suo capitulo in civitate Mohiloviæ erexit , eidemque in archiepiscopum et pastorem præfecit venerabilem fratrem Stanislaum Siestrzencewicz , cum ordinaria facultate ac potestate super Catholicos latiui ritus in iis omnibus provinciis ac regionibus totius Russiaci imperii, in quibus nulla esset erecta sedes episcopalis. No vis aliis provinciis, quæ pridera régi ac reipublicæ Polonicœ suberant, imperio Russiaco adjectis, præclaia serenissimi imperatoris Pauli I in Catholicos voluntate factum est, ut idem prædecessor noster Pius PP. VI per alterum legatum venerabilem fratrem Laurentium archie-
piscopum Thebarum, épiscopales catliolicorum grœci ac latini ritus cathedras, in iisdem regionibus dudum erectas firmaverit, stabiliverit, atque apostolica auctoritate muniverit, ipsam quoque Mohiloviensem ecclesiam metropolitica potestate auxerit , et decoraverit. Verum quamvis multa liinc sint ex Apostolicœ Sedis providentia, et supremi principis Pauli 1 benignitate Catliolicis ad eorum spiritualem salutem comparata subsidia, quid tamen ilia sunt, aut quomodo satis esse possunt in tanta regnorum latitudine, quæ in Europæ et Asiæ partes protenditur, in quibus nec ullæ sunt sedes épiscopales nec regularium ullius ordinis cœnobia; exiguus , vel nullus sacerdotum numerus ; plurimi pascua quærentes > sed non habentes, qui pascua salutaria demonstret , ut idcirco Nos , qui pastores sumus in universa domo Israël , repetere sæpius cum Cliristo Redemptore nostro debeamus : Messis quidem multa, operarii autern panel! Quamobrem, cum nonnulli extinctœ per apostolicas Clementis PP. XIV prædecessoris nostri litteras societatis Jesu presbyteri in illis partibus a pluribus annis commorantes, erudiendæ, ac bonis moribus et fidei catholicæ rudimentis imbuendæ juventuti, verbi Dei prædicationi ac sacramentis administrandis sese obstrin» gere valde exoptent , eorum præsertim opéra uti se velle ad spiritualem catholicorum subditorum suorum curam ac institutionem clementissimus imperator Paulus I declaravit , eosque in unum corpus conjungi, ac nostra auctoritate mu* niri enixe postulavit. Tu itaque, tuo ac prædictorum istbic degentium presbyterorum nomine, liumillimas adnosdedisti preces, in quibus obsequenti animo supplicasti, ut, quo> ne cœtus iste ac societas vestra nullis fulcita præsidiis, quibus Apostolica Sedes regulares ordines ac congregationes munire consuevit , eorum qui nunc vivunt, interitu dilabatur, in societatem vos pristinamuniri, et canonice posse existera, apostolica auctoritate decerneremus.
§ 2. Nos, qui ad apostolicæ servitutis onus, quamvis imparibus viribus, subeuudum a Deo vocati sumus, nullum pro
DOCUMENTS. — CONCLUSION
nostrapastoralisollicitudine prætermittere olficium debemus, quin clericos et presbyteros, qui studium et laborem in excolenda vinea Domini non refugiunt, novis stimulis excitemus, et gratiis etiam ac favori bus prosequamur. Nil vero ad vitia resecanda , ad morum disciplinant retinendain , ac fidei præceptis christianam plebem informandam aptius remedium adhiberi posse censemus , quam ecclesiasticos virosin unum corpus consociatos, communibus legibus ac institutis sub unius præsidis potestate conjungere , ut dimicando adversus bumani generis hostem,quæ ejus multipliées atque insidiosæ actes nocendi sunt, non dispersis et disjunctis viribus, sed uno veluti agmine facto, ac districto verbi Dei gladio frangant ilium penitus et expugnent. Vere enim tune expletur regii psaltis votum : 0 quam bonum est et jucundum habitare fratres in unum... Quoniam illic mandavit Dominus benedictionem et vitam usque in sœculum; et iterum alio loco : Habitantes in domo Domini unius maris et Ipbii sunt , didees simul capientes cibos in domo Domini cum consensu; non eos sane cibos, qui ad alimoniam rorporis inserviunt, sed spirituales cibos , qui animæ vires augent, reliciuntque famelicos panent quærentes, nec invenientes qui ilium eis porrigat.
§ 3. Æqua igiturac honestacum sit,etcatbolicæ religionis cultoribus perutilis hæc postulatio tua , maximum vero ei pondus accedit, ex potentissimi ac præclarissimi imperatoris Pauli I commendatione. Jam enim huntanissimis suis ad Nos datis litteris, die XI augusti superioris anni millesimi octingentesimi, benevolo se admodum erga vos esse animo ostendil, Vestramque postulationem a nobis admitti, gratissimum sibi fore significavit, utilissimum ratus catholicos subditos suos hoc novo spirituali præsidio juvare ; nihil enim magis ad juventutem in Dei cul tu, in morum disciplina, in obsequio erga sublimiores potestates informandam conducere posse arbitratus est, quam si ecclesiastici probatique viri huic subeundo oneri præticiantur ; quod de vestra tide, integritate, ac scientia sibi maxime pollicetur. Quare jam iinprimis tem*
RÉTABLISSEMENT I)E LA COMPAGNIE I)E JÉSl’S. 483
plum , quod pro Catholicis Petropoli ædificatum e9t, vobis custodiendum, ac sacris ministeriis celebrandum magna liberalitate commisit, collegia instaurare ac vobis commendare, aliaque moliri paratus est, quæ nostræ communionis hominibus maxime profutura coufidimus. His autem tantis ac tam magni principis in nostros catholicos collatis beneficiis, nonne gratiam referre debemus, ejusque votis assentiri , nec sinere irritam ac inanem apud Nos esse vestram ab eo susceptam commendationem ?
§ 4. Perpensis itaque rebus omnibus, ac præsertim mature consideratis iis temporum, locorum ac personarum varietatibus, quæ nova consilia capessenda, aut priora moderanda, prout Ecclesiæ utilitas postulat, Nobis, qui supremi ejusdem moderatores sumus , suadent ac prope imperant ; implorato primum enixis precibus divini Numinis præsidio, accitisque in consilium nonnullis S. R. E. cardinalibus, postulationes vestras benigne excipere volontés, te tuosque socios a qui busvis excommunicationis, suspensionis et interdicti, aliisque ecclesiasticis sententiis, censuris et pœnis a jure, vel ab homme quavis occasione vel causa latis, si quibus quomodolibet innodati existitis, ad effectum præsentium tantum consequendum, harum sérié absolventes , et absolutos fore censentes , motu proprio , certa scientia , et ex apostolicæ nostræ potestatis plenitudine, te cæterosque presbytères isthic degentes, aut qui in posterum adventuri sunt, quique dudum istiusmodi congregationi nomen dederunt, aut deinceps daturi sunt, in unum corpus, in congregationem societatis Jesu uniri , adunari, conjungi posse, intra tamen Rossiaci imperii fines dumtaxat , et non extra , in una aut pluribus domibus arbitrio superioris designandis, eadem apostolica auctoritate permittimus et indulgemus.
§ 5; Hujus autem congregationis superiorem , seu præsiilern generatem ad Nostrum, et Sedis Apostolicæ beneplacitum, te, dilecte fili, deputamus et constituimus cum omnibus facultatibus necessariis et opportunis ; primigeuam saucti
DOCUMENTS» — CONCLUSION
Ignatii regulam, aPaulo PP. III prædecessore nostro suis apostolicis constitutionibus confirmatam et approbatam, sequi et relineri posse concedimus; tuosque , quos in congregationem cooptaveris , socios ad puerorum institutionem in bonis moribus et disciplinis incumbere,collegia et seminaria regere, et probantibus et consentientibus locorum ordiuariis, confessiones fidelium excipere, verbum Üei annuntiare, sacramenta administrare libéré et valide posse, item decernimus, ac declaramus. Vos(jue præterea omnes , et congregatiouem istain societatis Jesu sub Nostra et Sedis Apostolicæ iimnediata protectione ac subjectione recipimus, et quæ ad illam firmandam et communiendam , atque ab abusibus et corruptelis, si quæ irrepserint , repurgandam , in Domino visum fuerit expedire, Nobis et Successoribus nostris præscribenda, ac sancienda reservamus.
§ 6. Deeernentes has nostras præsentes litteras, seinper iirmas , validas , et efficaces fore , et esse , suosque plenarios et intégras effectus sortiri , et obtinere debere , ac illis ad quos spectat, et pro tempore spectabit in omnibus , et per omnia plenissime suffragari , et ab eis respective inviolabiliter observari.
§ 7. Non obstautibus quibuscumque ordinationibus et constitutionibus apostolicis, statutis et consuetudinibus ; privilegiis quoquc , et indultis , et litteris apostolicis in contrarium præmissorum quomodolibet concessis, confirmatis, et innovatis, ac illis præsertim Clementis PP. XIV incipien. Dominus ac Redemptor, sub annulo Piscatoris expeditis die XXI julii MDCCLXXIIl, in iis dumtaxat quæpræsentibus nostris contraria sunt, et pro dominio impcrii Hossiaci tantum. Quibus omnibus et singulis illorum tenore præsentibus pro plene et sufficienter expresso et ad verbum inserto habentes, illis alias in suo robore perinansuris, ad præmissorum efTectum tantum, specialiter et expresse derogamus, cæterisque in contrarium quibuscumque.
§ 8. Voluinus autem ut earumdem præsentium litterarum
transumptis seu exemplis etiam impressis, manu alicujus notarii publici subscriptis , et sigillo personæ in ecclesiaatica dignitate constitutæ munitis, eadem prorsus fides in judicio et extra adhibeatur, cpiæ præsentibus ipsis adhiberetur si forent exhibitæ, vel ostensæ.
DatumRomæ, apud sanctam Mariam Majorem,sub annulo , Piscatoris, die septima martii, inillesiino octingentesimo primo, pontificatus nostri anno primo.
î° Dans le royaume de Naples.
liestitutio societatis Jesu in regno nlriusque Siciliœ.
Dilecto filio Gabrieli Gruber, presbytero , superiori ac præsidi generali congregationis societatis Jesu in imperio Rossiaco.
Plus PP. VU.
Dilecte fili, Salutem et apostoucam Renedictionem.
§ 1 . Per alias nostras in forma hrevis datas litteras, die VII martii MDCCCI, patente serenissimoPauloI, tune totiusRossiæ imperatore, justisque de causis animum nostrum moventibus, præviaad infrascriptum tantum effectum derogatione similium in forma brevislitterarum Clement XIV,prædecessoris nostri, incipien. — Dominus ac redemptor — super suppressione ac extinctione regularis ordinis societatis Jesu datarum die XXI julii anni MDCCLXXIII, presbyteris secularibusin imperio Rossiacodegentibus, qui no\æ congregationi societatis Jesu adscribi vellent, facultatem dedimus in unum corpus sese uniendi, adunandi et conjungendi, sacramenta de consensu ordinariorum administrandi ; juventutem bonis moribus ac liberalibus disciplinis imhuendi, et sub regimine tune in humanis degentis Francisci Kareu superioris ac praesidis generalis hujusmodi congregationis, a Nobis ad Nostrum
DOCUMENTS. — CONCLUSION
et Sedis Apostolicæ beneplacitum deputati , intra fines dumtaxat impepii Rossiaci, vivendi juxta regulam sancti Ignatii a fol. rec. Paulo III praidecessore nostro suis constitutionibus oonfirraatam et approbatam , prout in iisdem litteris latius conlinetur.
§ 2. Nuper vero carissimus in Chrïsto filius noster Ferdinandus, utriusipie Sioiliœ, et Ilierusaiem rex illustris, exponi nobis fecit, vuleri sibi, maxime in præsentium temporum circumstantiis , profuturum ad regni sui juventutem bonis moribus informandam ac rectis salutarifiusque doctrinis instruendam , si quemadmodum in Rossiæ imperio, ita in suis dominiis constitueretur eadem congregatio societatis Jesu, sub ipsa régula sancti Ignatii a præfato Paulo III pontifice confirmata , inter cujus præcipua munia sodalibus eidem adscriptis incumbentia, illud reoensetur adolescentes, autin collegiis altos , aut in publicis gymnasiis congi’egatos instruendi ac erudiendi.
§ 3. Nos igitur dictiFerdinandi regis vota suorum subditorum spiritualem ac temporalem utilitatem præ se ferentia, ac mnjorem Dei gloriam, et animarum Christi fidelium salutem in primis respicientia, pro pastoralis nostri oflicio debito benigno animo excipientes, ex certa scieutia ac matura deliberatione nostris, deque apostolicæ potestatis plenitudine prajfatas nostras apostolicas in forma brevis litteras pro imperio Rossiaco datas, ad regnum utriusque Siciliæ extendimus, ideoi[ue facultatem tibi concedimus et impertimur , ut sive per te, sive per dilectum iilium Cajetanum Angelioi antedictæ congregationis procuratorem generalem, omnes et singulos., qui in utriusque Siciliæ regno congregationi hujusmodi, quæ Petropoli ac in imperio Rossiaco, auctoritate nostra per supradictas in forma brevis litteras constituta existit , nomen dare velint, eidem congregationi unire ac conjungere intra fines regni utriusque Siciliæ libéré ac licite possis et valeas. Hos autem in una, seu pluribus domibus congregatos, ac sub tua, et pro trnpore existentis præpositi generalis, juxta primige-
nam sancti Ignaiii regulam, a Paulo papa III prædecessore nostro suis apostolicisconstilutionibus confirmatam, obedientia viventes, ut pariter intra fines utriusque Siciliæ ad puerorum institutionem in catholica religione ac bonis moribus , et disciplinis incumbere, collegia etseminariaregere, itemque Christi fidelium confessiones excipere, verbum Dei annuntiare, et sacramenta administrare respectivis locorum ordinariis adprobantibus, et consentientibus, libéré et licite similiter posse deceruimus et declaramus; eosdemque, ac domus, collegia, et seminaria , sicut præfertur, erigenda, congrégation! societatis Jesu jn Rossiaco imperio constitutæ unimus atque adgregamus, et sub Nostra et Sedis Apostolicæ immediata subjectione et protectione recipimus.
§ 4. Reservantes nobis et successoribus nostris Romanis pontificibus ea decernero ac præscribere, quæ ad societatem ipsam firmandam et communiendam in Domino noverimus expedire , quemadmodum etiam in promemoratis nostris litteris, die VU martii MDCGCI , quas hic pro expressis haberi volumus, nobis et successoribus nostris reservavimus.
§ 5. Decernentes bas nostras præsentes litleras semper firmas, validas, et efficaces fore, et esse, suosque plenarios et intègres effectus sortiri, et obtinere debere, ac illis ad quos spectat, et pro tempore spectabit, in omnibus et per omnia plenissime sulfragari, et ab eis respective inviolabilité!' observari.
§ fi. Non obstantibus quibuscumque ordinationibus , et constitutionibus apostolicis, statutis et consuetudinibus; privilegiis quoque , et indultis, et litteris apostolicis in contrarium præmissorum quomodolibet concessis, confinnatis, et innovatis , ac illis præsertim Clementis XIV incipien. — Dominus ac Hedemptor — sub annulo Piscatoris expeditis die XXI julii MDGGLXXUI , in iis dumtaxat, quæ præsentibus nostris contraria sunt. Quibus omnibus et singulis, iUorum tenore præsentibus pro plene et sufficienter expresso , et de verbo ad verbum inserto habentes, illis alias in suo robore permansuris, ad præmissorum effectum tantum, specialiter
488 DOCUMENTS. — CONCLUSION
et expresse derogamus, eæterisque in contrarium quibus-
cumque.
§ 7. Yolumus autem, ut earumdem præsentium litterarum transumptis, seu exemplis etiam impressis, manu alicujus notarii publici subscriptis , et sigillo personæ in ecclesiastica dignitate constitutæ munitis, eadem promis fides in judicio , et extra adhibeatur, quæ præsentibus ipsis adhiberetur, si forent exhibitæ, vel ostensæ.
Datum Romæ, apud sauctam Mariam Majorem, sub annulo Piscatoris, die trigesima julii millesimo octingentesimo quarto, pontificatus nostri anno quinto.
3° Enfin la compagnie de Jésus fut rétablie dans tout F univers par le pape Pie VH, le 7 août 1814. La bulle par laquelle le vicaire de Jésus-Christ accomplit ce grand acte, se trouve dans l’ouvrage, aux pièces justificatives , n° xxvni, p. 564.
A la nouvelle du rétablissement de la compagnie de Jésus , l’on vit accourir dans les nouvelles maisons de l’ordre qui s’élevaient de toutes parts , une foule de ses anciens enfants à qui, ni le long intervalle de temps, ni les malheurs, n'avaient pu arracher du cœur l’amour de leur mère. La plupart étaient atfaissés sous le poids des années , mais tous ils semblaient renaître et voir reluire encore pour eux les beaux jours de la jeunesse. Parmi ces vétérans de la science non moins que de la piété, l’on remarquait, en Italie, les PP. Panizzoni , Gentilini, Pétrucci, Galàn, Pérelli, tous auteurs d’ouvrages ascétiques ou scientifiques; le Portugais François Furtado, littérateur et poète dans la langue de Camoëns; le Mexicain Iturriaga, théologien et philosophe; les savants Espagnols Andrès, de Ocampo, de Salasar, Raymond de Aguirre, etc.; enfin le pieux et zélé Felici , et le vénérable vieillard Albert de Montalto, qui, né en 1689, était âgé de 126 ans , lorsque en 1814 il redemandait à se remettre, pour mourir en paix, sous la règle et sous les auspices de son père saint Ignace,
En Espagne, l’empressement n’était pas moindre. Les PP. de Zuniga, Arévalo, Masdeu, de Ossuna, Soldévila, Zenzano, Montero, Oehoa, Gaspar de Lacarrera et Villavicencio , tous distingués comme orateurs, historiens ou professeurs, ramenaient dans leur patrie une colonie de cent exilés survivant à tant de misères.
La France, l’une des premières dans l’œuvre de la destruction, se trouvait moins favorisée au jour de la restauration; presque tous les anciens membres de la compagnie avaient succombé , ou sous le nombre des années, ou sous les coups du glaive sanglant de la persécution , ou sous le poids des chagrins et des misères de l’exil. Quelques anciens compagnons des Berthier, des Brotier et des Desbillons , qui avaient pu traverser tant d’orages, vinrent encore s’y ranger sous les étendards de saint Ignace. Parmi eux nous comptons l’infatigable athlète de la religion, le P. Augustin Barruel, les PP. Picot de Clorivière, Simson, Fontaine; et enfin le P. Billy, qui, chassé de Russie en 1820, par des vents contraires, put, en se réfugiant dans sa patrie, y retrouver la pratique de la vie et des observances religieuses. — J.-B. Billy, né en 1723, avait été admis dans la province de Champagne dès l’année 1753. Plus tard, il avait été se joindre aux pères de la compagnie établis en Russie, et avait été choisi pour remplir les fonctions d’admoniteur auprès du général le P. Brozowski. En 1802, le P. Billy écrivait la lettre qui suit à l’un de ses anciens confrères, le P. Bourdier-Del puits1, alors occupé à Paris à diriger la pieuse et célèbre congrégation de la Sainte-Vierge, dont on a tant parlé sans la connaître.
Lettre du P. Billy au P. Delpuits.
Madame la maréchale (de Broglie) a pu vous faire savoir,
1 Le P. J.-B. Bourdier-Delpuits, né le 25 mai 1794, entré dans la compagnie de Jésus le 18 décembre 1752, est mort à Paris en 1811. Le P. Billy lui a survécu; plein de jours et de mérites il s’est éteint, en 1830, âgé de 92 ans.
DOCUMENTS. — CONCLUSION
mon cher ami, que j’ai reçu votre lettre à moins d’un mois de sa date; vous pouvez juger si elle m’a intéressé. Mais parlons d’autre chose sans transition et sans phrase.
Je vous dirai, mon cher ami, que le saint-siège a confirmé par une bulle solennelle la compagnie de Jésus en Russie, dans tous ses privilèges ; et que le gouvernement a accepté la bulle. Depuis lors, beaucoup d’anciens membres d’Italie , d’Allemagne, d’Angleterre même , ont demandé leur agrégation dans la société réintégrée. Il manque des Français , parce que la société ayant été détruite en France longtemps avant de l’être dans les autres pays , tout ce qui en reste aujourd’hui est vieux ou invalide. Cependant, par l’état des choses, les jésuites de Russie auraient besoin de membres français pour la prédication et l’éducation, à cause du grand nombre de Français qui sont ici. Que ne donnerais-je pas pour vous faire sauter, l’abbé Richard et vous , à Pétersbourg ou à Polosk ! Je désirerais encore, au delà de ce qu’on peut dire, l’abbé Douzé, qui était attaché à la paroisse de Saint- Gerraain-en-Laye avant la révolution, excellent sujet sous tous les rapports. Si même , parmi quelques jeunes gens bien pieux, bien zélés, amis de la société, vous en connaissiez qui pussent se déterminer à passer en Russie , quel bien ne feriez-vous pas pour la plus grande gloire de Dieu , en leur présentant le moyen de venir se réunir à une société qui vous est si chère et qui va devenir plus importante, plus utile et même plus nécessaire que jamais à la religion. Cette mission est singulièrement intéressante. Je suis fâché que les divers rôles que j’ai été obligé de remplir ne m’aient pas mis dans le cas de faire des sermons , je trouverais à les débiter; mais à mon âge on ne compose plus, et ma mémoire est perdue. Allons, mon cher ami , voyez, cherchez. Mais tout ceci avec prudence ; ne faisons pas claquer notre fouet : ne réveillons point la jalousie, le préjugé ou la haine. Faisons le bien humblement et modestement. Peut-être est-ce à cette tranquillité, à cette modestie que les jésuites russes, polonais, ont
dû leur conservation. Dieu soit béni! voilà un excellent moyen pour rétablir la société , si Dieu veut continuer de s’en servir. Encore une fois, mon cher aiqi, agissez prudemment. Je connais votre zèle et votre attachement pour la compagnie de Jésus; vous ferez sûrement de votre mieux, eq vous souvenant surtout que nous devons principalement aimer cette bonne mère pour sou chef, Jésus-Christ Notre-Seigneur.
C’est le R. P. Gruber qui est aujourd’hui général; il a succédé au P. Kareu, qui est mort l’été dernier. Depuis deux ans, les jésuites ont un collège à Pétersbourg ; ils desservent l’Église catholique. Ils y fout beaucoup de bien , quoiqu’il y ait encore quelques ennemis, qui leur ont suscité des tracasseries; mais il parait qu’aujourd’hui tout le monde à peu près leur rend justice , et qu’on se réunit à bien penser sur leur compte. — Dieu sur tout.
Je vous embrasse ex animo, et en Notre-Seigneur.
Bllly.
Moscou, le la décembre 1802.
Nous avons vécu avec des vieillards que le rétablissement de la compagnie de Jésus par Pie VII trouvait au bord de la tombe ; ils avaient connu , goûté les anciennes douceurs de la société première , les anciennes et poignantes douleurs de la société détruite. Le grand nombre de leurs frères, que la suppression avait séparés sans les désunir, n’était déjà plus; mais tous avaient conservé jusqu’à la fin le lien des regrets et des souvenirs, et l’habitude de la règle et de la vie religieuse. Les populations qu’ils avaient évangélisées leur rendaient hommage; et les âmes qu’ils av aient formées à l’amour de Notre- Seigneur bénissaient avec eux le nom et l’esprit d’une compagnie qui avait laissé dans les monuments subsistants de son zèle un si précieux héritage. Ces anciens pères, comme nous les appelons, avaient tout perdu avant l’âge, tout, et bien plus que la patrie, la famille ! Quelques-uns retrouvaient, en nous les donnant, les mœurs, la langue, l’union
492 DOCUMENTS. — CONCLUSION
et la joie de leurs jeunes années. Surtout ils respiraient sous l’abri protecteur que leur rouvrait le vicaire de Jésus- Christ. Une mémorable affliction les avait jadis accablés, quand la main du successeur de saint Pierre les avait envoyés forcément dans la liberté de la dispersion, comme les tribus d’Israël. Mais les jours de l’exil étaient enfin écoulés, et l’amour du siège apostolique,, inné pour tout enfant de saint Ignace, et qui devient comme l’âme de son âme , nous replaçait dans notre élément naturel et chéri. Nous avions donc la patrie, la famille dans la religion rétablie et reconstituée ; nous les avons encore , nous les garderons jusqu’à la mort, nous l’espérons; et oubliant les maux passés, confondant au sein du même dévouement les noms des pontifes qui nous défendirent ou nous frappèrent sans cesser jamais de nous aimer, nous ne retiendrons de tous nos religieux souvenirs et des traditions de nos pères que l’obéissance et le courage du zèle le plus ardent pour travailler, pour combattre , pour servir, en tout temps , en tout lieu , sous l’autorité paternelle du pasteur suprême, héritier de la puissance comme de l’amour du divin Rédempteur.