Glo?is le Chevelu, le beau, l'illustre roi des Francs

manorum jugum durissimum de suis cervicibus excussit pugnando ; atque post agnitionem baptismi, sanctorum martyrum corpora (quae Romani igné cremavenint, vel ferro trucidaverunt, truncaverunt, aut bestiis laceranda projecerunt) sumptuosè auro et lapi* dibus pretiosis exornavit.

« De legum inventoribus , et earum ratione. »

Moyses genti Hebree primus omnium divinas leges sacris litteris explicavit. Pharonaeus rex Graecis. primus leges et judicia constituit. Mercurius Trismegestus primus leges iEgyptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dédit. Lycurgus primus Lacedœmoniis jura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, primus leges Romanis edidit. Deindè cum populus magistratus seditiosos ferre non posset, decemviros legibus scribendis creavit, qui leges Solonis in latinum sermonem translatas XII tabulis exposuerunt*.

Hi decemviri legum conscribendarum electi sunt Leges autem redigere in libros primus consul Pompeius instituere voluit ; sed non perseveravil, oblrectatorum metu. Deindè Caesar cœpit id facere, sed antè interfecius est. Paulatim antiques leges vetustate et incuriâ exoleverunt ; quarum et si nullus jam usus est, notitia tamen necessaria videtur. Leges novae à Constantino cœperunt Caesare et reliquis succedentibus : erantque permixtae et inordinats. Posteà Theodosius minor Augustus ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani codicem factum constitutionum à Constantini temporibus sub proprio cujusque imperatoris titulo disposuit, quem à suo nomine Theodosianum vocavit.

Deindè unaquaeque gens propriam sibi ex consuetudine elegit legem : longa enim consuetudo pro lege habetur*.

Lex autem est constitutio scripta ; mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta; nam lex à legendo vocata, quia scripta est; mos autem est consuetudo longa de moribus Iracla tantumdem.

1. Évidemment cet article a été rédigé par des clercs, car il sappose des études sur l'aDtiquité. Les lettres vivaient encore dans la Gaule.

2. Cet article suppose la liberté absolue de choisir ses lois pereoniielles.

Consuetudo auiem est ius quoddam raoribus institutum quod pro legfl suscipitur.

Lex erit Oxnne quod jam rationeconstiterit, quod disciplinœ conveniet, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in communi usu est '.

Theodoricus rex Francorum cum esset Cathalaunis, elegit viros sapientes, qui in regno suo legibus antiquis eruditi erant : ipso autem dictante, jussit conscribere legem Francorum, Alamanorum et Bajoariorum ; et unicuique genti, quaB in ejus potestate erat, secundùm consuetudinem suam; addidit quse addenda, et improvisa et incomposita resecavit : et qu» erant secundùm consuetudinem Paganorum, mutavit secundùm legem Christianorum. Et quidquid Theodoricus rex propter vetustissimam Paganorum consuetudinem emendare non potuit, posthaec Childebertus rex inchoavit corrigere : sed Chlotharius rex perfecit. Hsec omnia DagobeKus rex gloriosissimus per viros illustres Claudio, Chadoin, Domagno, Agiiofo renovavit ; et omnia veterum legum in melius transtulit; unicuique quoque genti scripta tradidit. Fact» autem sunt leges, ut earum metu humana coerceretur nequitia, tutaque sit inler improbos innocentia; et in ipsis improbis formido suppliciorum; et ut refraenentur nocendi facultates.

Nous donnons le sommaire des lois obligatoires parmi les Francs.

Hoc decretum est apud regem et principes ejus , et apud cuDctum populum christianum, qui infra regaum Merwungorum constitent

1 De mannire.

2 De furtis porcorum.

3 De furtis animalium.

k De furtis ovium.

5 De furtis caprarum.

6 De furtis canum.

7 De furtis avium.

8 De furtis arborum.

9 De furtis apium*.