T^lantin à Erasme Vendius
(Plantin remercie Vendius de ce qu'il ne lui fait pas un grief de n'avoir pu fournir au duc de Bavière un exemplaire sur vélin de la Bible royale. Le corps de celle-ci est terminé; l'imprimeur travaille actuellement aux grammaires et dictionnaires de différentes langues et aux traités, qui seront publiés comme annexes à l'ouvrage. Ce travail ne sera pas terminé avant la foire prochaine. Il réserve et fera relier un exemplaire sur le plus grand papier pour le duc et un autre sur papier ordinaire pour Vendius. Il donne des détails très précis sur la vie désordonnée qu'a menée Hanardus depuis qu'il est revenu aux Pays-Bas. Il n'ose point recommander Eickius. Après avoir pris l'avis de Jean Willems de Haarlem et de Rabus, il recommande comme professeurs à l'Université dingolstadt, Gérard \''oschius et un autre littérateur qui donne des leçons particulières à Louvain.)
Iliustri et doctissimo viro D. Erasmo Vendio Illustrissimi Ducis Bavaria; Consiliario prudentissimo.
Litteras lUustris Dominationis Tuas Monachi 25 martii scriptas 25 iiujus primum recepi. In liis autem liumanitatem tuam et animi candorem D. T. et Principis Illus-
I. TaraphraseMii in Psahnos T)avidicos, Tomus primus. Auctore Wilhelmo Damasi Lindano. Plantin, 1572, in-40..
trissimi magniiîcentiam ngtiosco et suspicio atque veneror, gratiasque habeo quod ofEcium nostrum probare et, quod prasstare non potuerimus, excusare digneris \ Sacrorum Bibliorum corpus ipsum quidem jam a januario mense absolvimus et postea Grammaticam et Dictionarium Syricum atque Chaldaicum et Hebraicum necnon et Gr^ecum incœpimus, cum quibusdam aliis, non solum ad ornatum operis facientibus, sed etiam ad studia et labores eorum sublevandos qui sacrorum librorum verba et sententias ex linguarum cognitione et sacri eloquii phrasibus intelligere volent. Quas cette tanta sunt ut jam pasne difidam nos posse ad sequentes nundinas absoluturos. Quandocumque autem fuerit, ego quanta potero fide et diligentia exemplar unum ex maxima papyro 111™° Duci et tibi alterum ex communi papyro, utrumque, ut jubés, compingi et mitti curabo.
De Hanardo nihil hactenus peculiare intellexeram quam quod foro cessisset. Nunc autem mihi, vestra gratia de illo diligenter et serio inquirenti, narra ta est a viris fidei non dubire et testibus fidis misera et deploranda et meo quidem judicio detestanda ejus vitas certissima historia. Illum nempe nemini neque suo neque D. Rabi nomine vel obulum numerasse. Omnia qu^ alicunde corradere potuerit turpiter abligurivisse et in meretrices ita contulisse ut, contracta scabie perniciosissima, ille uxorem suam ita perdiderit ut tota corpore fœdata et facie psene exesa misereque omnibus rébus
I. Le duc de Bavière avait exprimé le désir d'acquérir un exemplaire de la Bible royale imprimé sur vélin. Plantin avait, dans sa dernière lettre, écrit à Vendius que le roi d'Espagne avait défendu de tirer d'autres exemplaires de cette sorte que ceux qu'il avait retenus pour lui-même.
exhausta et jam ad hospitalem publicam relegata paulo post a parentibus suis domum illinc assumpta et reducta fuerit ubi nunc semiputrida languet. lUe vero, aliquo modo etiam ab ipsa lue veneria curatus,jam Hardervias, qui pagus est in HoUandia prope Amsterodamum, rectorem schol^ puerorum agit. Hinc judicare potest quid de ejus fide, pecunia quavis numerata et commendationibus sperare debeas.
Ad Eickium * namque quod attinet, eum talem esse depraïhendo de cujus constantia, eruditione, ingenio et modestia parum aut certe niiiil vobis polliceri audeam, imo neque dignum esse qui honeste commendetur aut a vobis accipi debeat. Mihi autem a D. Johanne Wilhelmio*, theologi^e in Societate Jesu licenciato, homine raro et D. Rabo optime noto et probato, de istis diligenter inquirenti et simul de aliquo qui vobis usui esse possit, indicati et nominati sunt duo probat^e fidei, diligentes et in arte Rhetorica docti homines,quorum unus brevide arte Rhetoricae editurus librum nunc summa cum laude Leodii eamdem artem profitetur ; ei nomen est Gerardo Voscbio ^ Alter
1. Arnold Eick (Eyck, Eickius), né à Anvers, devint recteur du Gymnase à Utrecht en 1558, fut démissionné avec d'autres professeurs en 1578. Plantin imprima de lui, en 1582, Tabula in grammalicam gracam, dont l'auteur prit pour son compte 200 exemplaires, au prix de 30 florins.
2. Jean Willems ou Wilhelmius ou Harlemius, recteur du Collège des Jésuites et professeur à Louvain, écrivit dans le second volume de V^Apparatus sacer de la Bible royale les traités Index biblicus et Varia lectiones in Bibllis latinis viilgata editionis. Il mourut à Louvain en 1578.
3. Gérard Vossius, docteur en théologie, protonotaire papal et prévôt à Tongres, né à Borgloon (Looz), mourut le 25 mars 1609 à Liège, laissant en manuscrit, entre autres ouvrages, le %Jietorica artis niethodiis, dont il est question ici.
privatim eamdem quoque RHetorices artem Lovanii non imperitis aliquot gravibus jam viris docet, brevi editurus libellum de OfEcio Christiani hominis litteris incumbentis. Hic autem non videtur recusaturus conditionem apud vos honestam judicaturque dignus qui tum propter eruditionem, tum mores probatissimos commendetur, et honesto stipendio conducetur, et viatico numerato evocetur. Hujus rei curam si dicto D. Joh. Wilhelmi Hariemio dederitis, is optime et fidelissime, ut solet, omnia pr^stare poterit. Quod si hoc illi onus nolitis imponere, ego illius opéra et authoritate adjutus, quicquid mandaveritis bona fide et libentissîme pra^stare conabor.