‹ Correspondance de Feńelon, archeveq̂ue de Cambrai (volume 2)Chapitre 38 sur 98 · MINISTRE DE LA GTTEKRE · texte numérisé non relu

MINISTRE DE LA GTTEKRE

Etat (MploraUe auquel U gnen« t réduit Camlnrai et tes enTÎnma; néœmté

d'aroir les secoun proBÛs par le Roi.

A Camliraij 23 septembre 1709.

Jb ne puis m'empécher de faire ce que notre ville et notre pays dësolë me pressent d'exécuter. Il s'a^git de vous supplier instamment d'avoir la bonté de nous procurer les secours que vous nous avez promis de la part du Roi. Ce pays et cette ville n'ont, pour cette année, d'autre ressource que celle de l'avoine, le blé ayant absolument manqué. Vous juge? bien, monsieur, que les armées qui sont presque à nos portes, et qui ne peuvent subsister que par les derrières, enlèvent une grande partie de l'avoine qui est encore sur la campagne. Il en périt beaucoup plus par le dé* gàt et par le ravage, que par les fourrages réglés. II en faudra beaucoup pour les chevaux pendant tout l'hiver, si on laisse de la cavalerie sur cette frontière. II ne s'agit plus de froment, qui. est monté jusqu'à un prix énorme , où les familles même les plus honnêtes ne peuvent plus en acheter : sa rareté est extrême. L'orge nous manque entièrement. Le peu d'à* voine qui nous restera peut-être, ne sauroit suffire aux honmoes et aux chevaux. Il faudra que les peu-

"^ Vie de Fénehrij par le P. de Qfwrbeaf^ 17S7, in-4**> P*g« 697-

i8a fermes sur la iufli»icTio!r

pies périssent; et on doit craindre une contagion qui passera bientôt d^ici jusqu'à Paris , dont nous ne sonunes éloignés que de trente-cinq lieues par le droit chemin. De plus, vous comprenez, monsieur, mieux que personne, que, si les peuples ne peuvent ni semer ni vivre , vos troupes ne pourront pas subsister sur cette frontière sans habitans qui leur fournissent les choses nécessaires. Vous vojez bien aussi qiïe, l'année prochaine, la guerre devieddroit impossible dans un pays détruit* Le pays où nous sommes se trouve , monsieur, tout auprès de cette dernière extrémité : nous ne pouvons plus nourrir nos pauvres , et les riches mêmes tombent en pauvreté ^.

Vous m'avez fait l'honneur de m'écrire que le Roi àuroit la bonté de faire venir en ce pays beaucoup de grains de mars, c'est-à-dire, d'orge et d'avoine : c^est Punique moyen de sauver une frontière si voisine de Paris , et si importante à la France. Je croirob manquer à Dieu et au Roi , si je ne vous représentois pas fidèlement notre état. Nous attendons tout de la compassion de Sa Majesté pour des peuples qui ne lui montrent pas moins de fidélité et d'affection que les sujets de l'ancien royaume. Enfin nous sommes persuadés que vous serez favorable à un pays que vous avez gouverné avec tant de sagesse et de dés-

(i) Un tiait de géBéranté àe fénàan, rappovté p«r M"* de Umnttntm, montre ^'3 ne se Ixnnoit peint à ■olliciter, maie (pe, dene les eooeiioBe , il fl^exécntoit lui-mAme pour sonUger ses diocésains. Elle écnYoit an cardinal de NbasHev, le lô octolne 1708 : <c Le P. de La Chaise dit hier au Roi, tpe -» M. Faichetêque de Cambrai ayant taxé son clergé , et devant être taxé Ini- » même k mille écns par proportion à son rerenn, il avoit déekré ft'il do»* TD neroit i5,ooo fr. poor soulager les curés de son diocèse. Le P. de La Chaise Y accompagna ce réeit de tontes les hmangei que la ohose mérîle. n

DE l'archevêque de gambeai. i85

intëresMraent ^^^ , et qui a tant de confiance en Toire bontés Je suis^ avec un zèle très^sincère^ eCc*

(a) M. Toysia «voit été ttttrefoû intendant de ce pays.

DU MÊME AU CARDINAL (SACRIPAlfTE.)

n xobA ooiiptt de ta éMidtlit» eliVMv vti eiiré tettidalenz.

Gameraci^ 24 januarii 1710.

QUiCRENTi Eminentiae vestrse qua de causa Phi** lippufi Guiry, parochus pagi de Beuvrage, in hac diœcesi, seminarium ingredi cupiena» ut impoaitam pœnitentiam absolyeret) repulsam jamdudttm tulerit, rem omnem paucis expediam.

Philjppus ille, per epistolam proprià manu scriptam» agnovcTat, 9e. puellam TÎtiaTisse, atqiie polli<citus erat ^ se sais sumptibus edUeturum esse infantem* Constabat prseterea hune hominem ob multa ejusdem generis flagitia per totain viciniam ^ àc pias<sertinoi in sua parochia ita famosum esse , ut omnes boni probique iiium passim detestarentur $ neque uUa esset femina pudica > quœ peccata ipsi confiteri veUet; imô nec yir esset ullus, qui suam uxorem^ aut soro* rem y aut filiam , ad confiienda peccata ipsum adiré pateretur. £x ipsa denique causœ cognitione omnino patebaty eum esse sic ebriosum, ut in popinis pàro^ chianos quibuscum diu noctuque potitare consuererat, gravissimè csederet. Quin etiam aliquando contigît> ut in tanta ebrietate cum bis ebriosis hominibus luetaretur , et medio in itinere corruens y quasi exauitQÎs

]84 LETTRES SUA LA JUUMOTlOir

jaceret. Hune deridebant improbi omaes; huac alii ut flagitiosam, perditmii, imporimimiim 6t ferods* simum homineni' aveisabaniur. Probos verà ac pios parochianos maxime pudebat nequissimi hujus pastûris.

Ego ipse multa hujus hominis fiicinora rescivi^ quœ cauteriatam cooscientiam et seeleratani mentem apertë demonstrant. His equidem pennotusy omoia ordine eanonico tentanda esBe existimavi^ ne pastor ille rabie lapinà gregem perderet. Quamobrem o£Eidaiis noster, éogoitâ rite causa, edixit illum suam cnram eum beneficio simplici pennutatarum esse; quippe qui sic passim malè audiebat, ut pastorali munere sine scandalo et animarum *periculo fungi non poterat. Iterum atque iterum appellatione facti, Audomarensis ac postea Atrebatensis officiales nostri officialis sententiam mitigandam censuerunt, ita ut reum absolyi, et in suum pastorale mûûsterium restitui yellent , modo per akmum in nostro seminario commoraretur. Ego verù nolui tantam banc turjûtudinem in medio seminarii nostri consessu spectari, et indigitari posse ; ne pudica et florens ea juventus id impune fieri posse , aut saltem citissimè leyi quàdam pœnitentià deleri crederet , quod horrendum et inter altaris ministros nec nominandum prœdicamus. Attamen, ne disciplinas appellationum minus obsequi sidérer, hoc unum volui, scilicet ut, relictis Philippo Guiry cunctis pastoratûs sui fructibus , pium , doc* ium ac peritum sacerdotem meo privato sumptu in ea parochia enutrirem , qui pastoralia quseque munia diligentissimè obiret. Hoc temperamento , quod uni mihi oneri vertitur , minime spernitur Audomarensis

Dfi i/archevéque de cambrai. i85

kX AtrebatenaU officialidm sententia i niiila fit injuria reo. Imô oliosus et ab omni officio expeditus canctis beneficii fraetibus gaudet. Parochiaai denique hoc solatio fruuDtur, qiiod ioyisum et flagitiosam pastorem in altari sacra facientem non specteat, quod peccata libero animo confiteantur , quod pium sacerdotem qui pastoris vices, supplet j ut angelum Dei. colaut et Teoeireutur. Qui verô essent eorum gemitus , quis boiTor , quse scandala , si ad altare rediret Pbilippus, dictu difficile foret. Hoc unum oro, ut datum meis expeosis sacerdotem pastorali virtute insignem^ gregi a£9icto Bou eripias, et lupum suà praedà jam potitum , hâc ipsâ et deinceps potiri permittam. £t haec sunt quaa hoc negotium spectant. Siogulari cum veneratione, et iutimo animi cultu nuoquam non ero^ etc.

DU MÊME A M. VOYSIN

n rédame l'autorité du Roi poar faire cesser le scandale d'an cbanoine de

Cambrai.

A Camlirai, 3o novemlire 1710.

Nous avons dans notre chapitre métropolitain un chanoine , nommé M. d'Ennetières de la Plaigne , qui a dans Bruxelles des familiarités avec des femmes » et qui cause par là un grand scandale , même aux Protestans. Il y a déjà long- temps que M. l'archevêque de Malines y M. Bussi y alors internonce , et maintenant nonce à Cologne , feu M. de Bagnols, et d'autres personnes considérables m'en avoient averti. Comme notre chapitre est en paisible possession 4'étre exempt

l66 LETTRES SUR LA lURlDlCTlOll

de la juridietioii de rârchevéqQe , je me siiis borné k cheicher, de concert avec le chapitre , les moyens de faire finir un si fitcheox ëblàt. Nous aTons employé Inutilement fontes les vàkï de doncenr. Ce chanoine a trouTé de la protection chex les ennemis , et il compte que nons ne pourrons point procéder contre lui, par rembarras où nous serons pour informer dans le pays de la dommation ennemie. M. Fardievèque de Malines m'a néanmoins enroyé une information secrète quicbarge beaucoup le chanoine; mais j'entre- Yois que ce prélat ne veut point entreprendre une information publique dont nous aurions besoin. Cependant, monsieur, il est trës*important , pour l'honneur de la religion , que ce scandale soit pfomptement réprimé. C'est dans une extrémité si embarrassante , que je prends la liberté de vous supplier de nous procurer la protection du Roi. Cette afiSeure sera bientôt finie , et l'accusé rentrera d'abord par crainte dans son devoir , pourvu que vous me fiassiez l'honneur de m'écrîre une lettre que je puisse lui montrer, et où vous me fassiez espérer de la part de Sa Majesté , qu'elle donnera les ordres nécessaires pour renfermer ce chanoine , quand M. le chevalier de Luxembouiig , lieutenant-général de cette province , et M., de Bemières, qui en est intendant , conviendront avec le chapitre et avec moi , que ce remède est nécessaire dans un si grand mal. Vous voyez bien , monsieur , par les tenoipéramens que je propose , combien je suis éloigné de vouloir être cru tout seul. Ces messieurs verront clairement que le seul usage que je veux faire de la lettre que je prends la liberté de vous demander , est d'éviter toute rigueur, et de réduire en leur présence

DC t'ARGHETÊQUt: DE ÊAMBRAU t87

ce cbaOLOiae 'à finir veii dësoîdreft ton» attendre iiàié procëdiire- infamante. J'espère que Sa Majestë voa-^ dra bien faire cette bonne oeuvre' en faveur de TÈgJisei Je suis avec le Eèle le plus sltioère , etc.

DU MÊME A M***

flo^Mp et jtffllifieM eoBdiiite t«iio1i|iiit «» «aoléfliailiqq» qui «voit éHvêié à JUuTaia^ et qui éUÂt suspect de jimséfûsiiie. i

' Gvqenci^ 2 oeptealvis 1713.

QuiD œgrè tulerim , amplissime Domine, amplitudini tnae a RoBerto Hardi înitià» redè fuisse nuntiàtom, intelfigo. Promplum quidem esset eum pâuèis refellere; sed alienum arcanum, ut m^um, aperire nok estanimus. Ipse diseipulus ea singula quae se attinent, Qt visum fuerit , magistro tibi explicet : porrô si ta-* cuisset , ut ego taceo , nihil esset divulgatum. Pal&m antem ex industria conquestus est 9 ut Lovaniensibus peisuasum esset , alamnos academiae in Cameracenâi seminario vexari ; quod a vero prorsus alienum esse omnes cordati probe norunt. Hoc unu,m sanè mihi cordi ftth , ut famée Roberti patemo affectu consulerem. Quin etiam et deinceps pênes illum sors ejus eTit;meam quippe agendi rationem ipsîus gestiff be^ nignè accommodabo. Minime verô se latet y banc esse ab Eccle^a concessam epîscopis auctoritatem , nt sîagvU y solâ dictante conscientiâ, diœcesanos ad sacrum ministerium promoveant, velin ordine laico relin-

*** Cette lettre est la diiième du recueil de M. Vabbé Labouderie^ puUié tt 1823.

l89 . LETTRES init LA jURIOlCtlOlf

quaut, prout eos a Deo vocatos arbitMiitur. Hoc maiiere mihi credito , citra oinnem hooainum acceptionem , pro module fîingi conor.

Caeterùm , amplissime Domine 9 facile sesczre potes neminem, ab his ferme viginti annis, in hac diœcesi sbllicitatum fuisse ob varias, quœ scholls ab Ecclesia permittuntur, opiniooes. Has omnes, absque ullo discrimine exdpio 9 foyeo 9 et toIo libéras esse ab omni molestia.

Exempli graiiâ y yeros omnes Thomistas honorificè habeo*, id unum peto ab ipsis, ut suam physicam prsemotionem iisdem prsecisè temperamentis mitigent, quibus Alvarez atque Lemos , in congregationibus de ausiliiê, illam omnino mitigandam esse confessi sunt, ne violaretur fîdes catholica. £â lege ab ipsis scholae ducibus diserte posità , banc colo et veoeror* Et verô, quis ego sum, ut privatà, quœ nulla est, auctoritatb, permissas ab Ecclesia scholarum opiniones repudiari jubeam?

y erùm fateor , me sic afiectum esse , ut nolim doceri systema quod in toto Jansenii libro sexcenties evidentissimè assertum legimus, et cujus unius causa to« tus libri contextus damnatus est.

Jubet Ecclesia hune librum ab unoquoque nostrûm, ut quinque hœresibus scatentem damnari in Sêmu ab aueiore intenio. Atqui sensus ab auctore in suo libro intentus, is ipse est, qui ex tota libri contextu, cum suis omnibus temperamentis diligentissimè considerato , apertè profluit , et ex quo totum libri systema construitur. Ergo jubet Ecclesia hune librum ab unoquoque nostrum ut haereticum damnari in sensu quo totum libri systema, perpensis

omnibus leippexameotis, evidentissimè coBStnritar.

M yçrd si quispiam- eoniSDdattt, lifaram damnatam esse in alio oeseio,qpio seiiàu ohmo, qài a ge* Diiino sf stematis seosa diyévsus esset 9 -procul doMo theologus ille ntm pareret EàôUsiœ, sed iUuder^» Enimyero 9 . DuUUm assignari potest eyidentiits aàt efficacius temperamealum nniùscnjusqoe proposition nis in libre scripiœ y quirn ipsuin totius lifariisysteina quod sexcesitieàrepeliiaiii.singulad cajualibet paginse propositiones apertè sestringiiet mitigat. Unde coajicitur.Japifiemi librum maie, temerè, ini^aè et âb* sardè esse damnatum » si damoatus faerit ob aUqpuis piopoaitiot^e» truacatas et ayulaas a suis tenqieihmeotis, xiibili liabitâ totias systematis.conijj^xioae, qu» omnes et singulas lihri propositiones lucidisatmè et-* plicat, tempérât ac restringit.

Igitor quisquis' negat Janseupûi libruhi' daiçnatiua esse in geouino totius libri sensu ^ aeù systeinate^ iU lum non damnât *» senêu ah auefore intento. Qutppe tam daram est quâm quod maxime , non esse hUmt-tum ah auctore hune sengum, qui toti auctoris syslemati, ejusque tempejramentis omnibus, eyidentissimè répugnât : at contra luce ipsâ meridianà clarius est, seosum ab auctore in libro intentum eum esse, qui ex tota system^iis complfaione manifesté fluit-

lîeque tamen me fngit ht^nc esse Jansenianoram astutiam , ut nescio qu^m sensum obyium a genuino totius Ubri totiiisque sy^Kemàtis sensu maxitiaè diyersam affirmaxeiiil; , ne y,eriid libri systematisque sensus damnatua habeatur. . ^

Nimirum primo, Ipnoceslii iXII Breyi dato dîe.6 februarii, anQp.j6949 subdolè abutuntur^ ut sensum

ab Rootore in Ubro: mt'eniufiè, ièamrm iHflB BuUdiicant, eioMumsire illtafleduià ipsi «nbsitliiete pOsi^Int; . Oivn^t sûjàém ille^seninuiyqiiem sôlam damnatam ease piaedicqnt , «st neseio quis sensus quioqae PropoaitkaiUm, quiB^ lèt îjftei aioût, yi<i«iitur aznblgnœ, H ad' Tarios aensus flexiles* At yer6 intèr variod hos seostts îUb dicUur ab i^fms obéiuê^ qni ptomptiAs ac faciliùs lèctori occdnrit y éjusqa^ nïeiitém prœocéùpat. Aa3çy€{rant etiam huoe ob^mxm propoàlioQtim aen* fiam attribulimi' et «fflinmi egfte- libto Jslilficfàiaûo a sede.apofijtolica, itaut bâec ^diM, qute fibnim nunqiiaih eiamiaavii, ex falao Mollnlfitatum tedfiihonio et ediderit hune oivimm' pf apotâtlûttsiti aeûsum , .esse vesu^i, propi^mn, ac genuinum totios llbrisensum et syateiaâL

Insuper aiuut^ sedem àpostolicam Yetuiase, ne qnis^ quam lurâpositiones' ant librum» in utib àlK> sensu quàixL Hào.oivio, Qodperet, Quisquis verô pollicetur huic i^ediï aposiolicse praeeepto bbsectittiram ^ hoc uDUoii pcdltcetur / scilioet , «e$e déidCeps beceptùrum esse solùm hune obnium libri sensum , qui libentisàmk damnatur ab omnibus Jatisepii diseipulis , neques ioterpietaturum esse librum in illo alio sensu , qui aniea proprius fuerat totius libri sensus ae ays-* tema ,« et quem coodemnatum nolunt.

.Aiunt denâque , ut legitor in libeHo cul tituius f^ia pacis, banc esse euprematn ae reluti despoticam Ecclesiab polcstatem ciica* Ihedogici sennonîs tim atque udum » ut propriuip contestas sensutti , si libuei^it j alienuin efficiat; ac vice yersâ, sdlienum , si jusl9erity proprium .constituât et declaret. lïnée nihil mirum eat si Jansenîanus liber, qui ante promulgafcad con-»

h% ^'aAGJIEVÊQIJE i>S CAJiBEAl. igr

stitationeS) e¥ eTideoti stio systêmatd, solam: cœlestem Augustioi doctripam expresserat, post éditas

coDstitutioEies immutatumqae theologiemii sernaoneiny quinque daninala» hs^r^es subito expiassent. His sectae org^tUs efficitux^ ut constitationes nihil damnayerint prsetex roeruixi phantasma : verba et voces immutatae^uQt^ nQyma institutum est theologici sermo^ m Tocab^la3^M]tm) de sola vœum significatione totum, de rerum veritate aut £eil9late nihil défini tum fuit. Sic certè Eqclerâ per tôt eonstitoticmes defi&ienti non paretui:, s^d lUudetiir«

Quid vero JnMNCentius XII intellexerit per obvium huDC sensDiB quem absolutè damnari jubet, pronum est asaignare. Is enim est totius libri systemalisque sensus, qui sîngulis in libri paginis occarrit, et lectori Tel inTito sic cb oculos ponitur, nt sole ipso sitclaiior. Sensus aut^n ille^ qai ex toto systemal^ fluit, relativ4»m atyufi partiaient.$tgenài nêcvêsitatem quœ ex superiore delectatione oritur, volantati im«* ponit. At yer6 nuUa adest totolU el ahsoluta agendi meessitai. Hic est totius libri systematisque sensus verè o\viu$i quem Innoceotius XII , preeduso omni suffugÎQ , damnari Y<Auijl(«

Ât coptci Janseni^i sibi affingunt alium .hune obviumquinque Proppsitionum ambiguarum siensum, quo totalis et ahsiiluid^ neceA^itas adstruitur. Aiuot illmn esçe sensum qkfiUim ab Innocent! o XII sic da^l^ Datui^9 ut vetuerit ne quisquam ullum ab eo diversum accipi^it* . Sed luce ipsa clarius est, Jansenit textum et s^stenia banc porlentosam necessitatem s^xeeaUjÇS i^gare » .flplamq\ie relaiinum quam seeta furSialem appeÙ^t» asA^joere.; imo totalia ei aisùh^a

igs LETTBE8 tVK LÀ JUalDICTIOlf

nécessitas sic absurda est et ridicula^ at neque Cal-' vinus, nectue Luthems ipse, neque alii libertatis adversarii , illam excogitayerint.

Quamobrem quisquis hune ohvium propositionum sensum, Tidelicet totalem et absolutam necessitaiem, solummodo damnât, constitutiones apertè irridet, toti Ecclesiae insultai, et, damnato, yoce tenus , JaaseniiTolumine, totum Jansenii systema retinet ac tuetur. Quid igitur candide et expresse damnari oportet? Yerum, proprium, ac genuinum totius libri, totiusque systematis sensum , nempe relativam necessitatem, quam partialem appellant, damnari cupio : sic enim liber in sensu ab auctore intento verè damnatur; cœtera omnia, prsestigia,

Neque tamen diffiteoi:, amplissime Domine, minime largiendam esse cuilibet theologo licentiam quam sibi passim arrogant Janseniani , scîlicet , assignandi hune obvium pariter et genuinum libri atque systematis sensum. Enimvero, secta illum continua juzta suas prœjudicatas opiniones assignaret, ad eludendam constitutionum definitionem. Sed Innocentii mens atque propositum nunquam hoc fuit, ut declar rant, hune obvium sensum esse etiamnnm veluti problema aut senigma curiosœ ac subtilî hominum indagationi propoûtum^ atque reservatum nescio oui futurœ pontificum definitioni : namque si valeret abnormis hœc et invidiosa assértio; tota defînitio, vaga, ambigua, incerta remaneret. Damnatus esset solunW modo incognitus quidam sensus; cuilibet novatori plane liberum esset de hoc sensu assigna^o disputare , neque liceret episcopis novatores qui eantradi^ cunt arguere. Causa ntcàam finiia esset; im6 ex

intègre

DE l'ARCHETÊQUE DE CAMBRAI. igS

ifitegro magis ac magis exagitanda^ qaippe quse multà minus in damnando n«scio quo sensu, quàm in eo assignando , consistit.

His autem incommodis plané occurritur, mod6 damnetur uterque textus, tum quinque Proposition nnmiibro excerptarum^tumlibri unde excerptse sunt, mohio libri ipsius sensu; videUcet in illo Vero, pro« prio ac genuino totius libri ac systematis sensu , qui lectori sic occurrit, ut nullius lectoris nisi forte csecatienitis oculos effugere possit.

Qoid Teto absurdius est, et fraudi magis accommodatum , quàm lucidissimum libri sensum , ex alio nescio quo incerto propositionum , quas ambîguas esse contendunt, sensu, creare Telle. Nonne satiùs est ambiguarum et resectarum propositionum sensum ex ipso evidenti libri systemate assignare, et censurœ subjicere?

Tum certë Janseuismus eritvera hœresîs, ac digna quae tôt constitutionibus fulminata sit; tum pluriml occurrunt Janseniani; tum procul abigitur ridiculum totalis et absolutœ necessitatis phantasma , qnod sen- SU8 obvius a secta nuncupatur; tum certè damnabitur felativa nécessitas ^ queLm partiatem appellare amant, et quse est evidentissimus iile obvius sensus ab auctore intentus in toto suo systemate*

Ât si, in ea ratione disserendi, praescriptos ab apostolioa sede fines imprudens excesserim , nihil est tamen incommodi quod metuendum sit : exempli gratiâ, si verum libri sensum ac genuinum systema , videlicet relativam necessitatem, malè ac temerè damoari velim, et solus ille damnandus sit obvius propositionum sensus , qui totulem et absohitam necessitatem

CORRESP. V. i3

194 LETTRES SUR LA JURIDICTIOlf

asserit; facilis et prompta erit errorîs mei emeBdatio. Etenim, juxta yeterem Ecclesiœ morem, ubi le* ▼iuscula suberit dubitandi causa, Ecdesiam matrem ac magistram humili ac docili mente adiré et cousu- 1ère juTabit. Nihil mihi certè arrogo : absit» Imô te- Duitati meae, ut par e^, diffido. Yicarii Christ! respoQsis penitus obsequar. Si dixerit scdam totaiem et absolutam necesaitatem damnandam esse , aiqae re^ iativcB esse omnino parcendum , cseco mentis obsequio morem geram. Nullo partium studio yel odîo hue yel illuc animus inclinatur. Id unum yotis omnibus opte y ut yera de gratia Christi simul et de libero ai'bitrio traditio intacta seryetur. Quin etiam intima erit lœtitia et animi jucunditas, si senUam me aUiH cinatum fuisse , et tandem aliquando mihi constet neminem usquam gentium Jansenianum reperiri posse^ qui Ecelesiœ fucum fecerit.

U'DO yerbo, quisquis sedi apostolicae ex animo obtemperare studet, nullam ex me molestiam sibi yel suis metuat; quippe nihil inconsulto sedis hujus oraculo , me acturum^esse pdiUceor. Quamquam eoira ordinandonim prombtio , ex perpétua Ecclesiœ disci-* plina, episcopi arbitrio ita crédita est, ut mère gratiosa dicatur, iu hoc tamen et in caeteris omnibus illam Ecclesiam consulere yolo, quae unitatis centrum et caput jure merito habetur*

Vero cum affectu et animi propensi cultu totus sum, amplissime Draûne, Amplitudini tnae addictus et-obsequens.

DE l'archevêque DB CAMBHAI. igS

DU MÊME A M. VOYSIN

CHANC£LI£il DE FRANCE.

MÉiroiRE êur f exercice de la juridiction epiri-

• tuelle ^^K

J'ii une reocmnoissaiioe infinie des bonlës singulières de M. Voysin ^^. Je suis honteux de mes importuûtl^s et de sa patience. Je dois respecter ses grandes occQjpations. Je veux me taire, et supposer qoe je me trompe, dès que je m'aperçois que je ne sois pas sa pensëe^. Mab je crois devorr en conscience prendre la liberté de lui représenter encore une fois ce qui n'importe en rien au Roi, et qui me paroît capital pour l'Église.

1^ Personne ne prouvera que j'aie demandé à notre Parlement riea au-delà de la juridiction ordinaire pour les choses purement epirituelfes sur le chapitre de Yalencîennes. Or le Parlement n^a pas pu s'empêcher de maintenir l'archevêque de Camhrai dans cette juridiction puremeni spirituelle. Donc il m'a adjugé, sans aucune exception, tout ce que j'ai demandé. S'il a compensé les dépens, c'est qu'il a supposé, je ne sais pourquoi, que j'avois prétendu la juridiction temporelle.

(i) Voye* VHist. de Fénelon, liv. IV, n. 34.

(2] M. Voysin étoit devenu chancelier le i5 juUlet 1714) ^ la place de N. de Pontclurtrain , qui s'étoit démia de cette charge.

Ig6 LETTRES SUR LA JURIDICTIOV

3® Le Parlemeot n'a poîct asaujë^i rar.ch^Téqae à demander au Roi aucune peimission pour exercer cette juridiction spirituelle. De plus, tous mes prédécesseurs Font exercée paisiblement cent et cent fois, par des actes qui subsistent, sans avoir jamab demandé cette permission aux rois d'Espagne. Pourquoi comimencerons-nous à le faire aujourd'hui? Estce la puissance séculière qui donnera à un évéque le droit d'exercer la juridiction spirituelle , qu'il ne peut recevoir que de Jésus-Christ?

3** Le Roi n'assujétit à cette demande aucun des évéques de son royaume pour les chapdles royales qui n'ont obtenu aucun titre d'exemption. Il laisse les archevêques de Paris exercer librement leur juridiction purement spirituelle sur les personnes ecclésiastiques qui composent sa chapelle même de Versailles. A plus forte raison , Sa Majesté laissera-t-elle cette liberté aux archevêques de Cambrai sur un chapitre qui n'a ni titre ni possession d'exemption.

4^ Rien n'est plus absurde que de dire, comme ce chapitre l'a dit, qu'il est un corps laïque qui ne dépend que du Roi son fondateur. Les canonicats sont de vrais bénéfices : leurs personnes sont ecclésiastiques, leurs fonctions sont spirituelles. Ce chapitre a été institué , non par le prince laïque , mais par l'Église. Le prince n'a fait que donner du bien pour la subsistance temporelle de ces chanoines. Comment peuvent-ils ignorer les règles , jusqu'à s'imaginer qu'ils dépendent du prince laïque pour la juridiction pure^ ment spirituelle?

5^ Ils ne seroient pas daos une moins grossière erreur, s'ils prétendoient que le Parlement n a pas ad-

D£>l'aKCH£VÈQI}E DE CAMBKAI. ig'J

jugé à l'archevêque la correction des moeurs, eu lui adjugeant la juridictiou pour les choses purement ifirUueUes. Il n'est pas permis d'ignorer que la correction des moeurs est le point le plus spirituel pour le salut des âmes. Le Parlement n'a garde de nier qu'il nous a adjuge cette correction, en nous adjugéant tout ce qu? est purement spirituel. S'il n'en convenoit pas., ce seroit le Roi, protecteur des canons et de la liberté de l'Église , qui le redresseroit en ce point.

6"" Sa Majesté aime trpp l'Église pour vouloir faire entendre, dans un acte solennel, que c'est elle qui, par sa puissance séculière , donne à un archevêque le pouvoir d'eîX6rcër Xz^^XiXi&tXiùn purement spirituelle, et qae cet archevêque n'a cette juridiction qu'autant que le Roi l» lui accorde.

f Si le ,Roi n'exige de l'archevêque qu'une trèsrespectueuse demande d'un. simple agrément, l'archevêque peut le faire , quoique cette, foriOfl^Uté soit destituée de règle et d'exemple. Mais eii ce ca^, on ne'sauroit.marque^r^d^Q^ V^cte avep trop d^ pscécaution , qu'il ne s'agit que d'une, marque de respect pour obtenir un simple agrément, aÛQ d'éviter u^e équivoque très-indécente et un $ibus très-dangereux sur la juridiction purement^ spirituelle.

ig8 LETTRES SUR LA JURIDICTIOfT

LETTRES

GOIGIEIIAIIT

Page 1