DE FÉNELON A L'ABBÉ GRIMALDJ
n le supplie de nouveau de proléger l'évêque de Tournai auprès des Eutsgénéraux.
Cameraci , 1 2 martii 1 y 1 1 .
DuM expectatà responsioue careo , ex ea singulari • {uà prœstas urbanitate coujicio, interceptas esse iitteras , quas ad illustrissimain vestram Dominationem nou ita pridem scripseram. Quamobrem jam fusé scripta iterare non pigebit.
Post factani Tornaci deditionem, illustrissimus Toriiacensis episcopus , permittentibus Fœderatis , in abbatiam cujus c-ommendam obtinet, se recepit, ut suœ iamilise negotiis opeiam daret. Vicarii autem générales ab eo delecti ad illius nutum totarn diœcesim ad banc usque diena cautè , modeste , pacificè direxerunt. Unde constat episcopum , tum de jure , tum de facto , omneni pastoralem jurisdictionem et anctoritatem Tornaci etiamnum babere , et nemine reclamante exert-ere. Hoc unum postulat, ut hœc eadem quae per vicarios générales nunquam non prœstitit, et hodie preestat , per se ipsum preestet. Quid verô potuit absurdius excogitari eâ abnorrai sententiâ, quâ dictitant inalevoli sedem episcopalem vacare -, qviippe déserta est ab episcopo? Luce ipsâ clarius est, eam ecciesiam non esse desertam, cujus episcopus, tum de jure, tum de facto, nemine réclamante, totam diœcesim régit.
[*rofectf> neminen) ecdesiastici juris peritum inveneris, qui dicat episcopalem sedcm vacare, nisi con-
DE l'ÉOLISI: Dt TOURNAI. -iÇ)"^
slet episcopum vel scripto sese abdicasse , vel obiisse mortem , vel ordiue canonico ab ecclesiasticis judicibus esse depositum. Horiim certè nullum illustrissimo Toruacensi conligisse oinnes norunt. Igitur sedem non vacare, sed contra, tum de jure, tuna de facto retineri ab antistite, evidentissimè palet.
Frustra verô ac temerè ex tripUci capite ab adversariis colligitur , canonicatuum coUationem ad laicam HoUandicse reipublicse potestatern oranino devolutara censeri. Hsec enim tria argumenta ad unum, quod jara confutatum est, redeunt. Neque enim regalia jura, vel fructuum episcopalium in fiscum coactio allegari possunt , nisi priùs constet sedem vacare.
1° Jura regaliœ, ut aiunt Franci, ex eo fonte proficiscuntur , quod olim Reges , dura sedes episcopalis vacaret, viduam ecclesiam protégèrent, ac tutaren-^ tur , ita ut fructus ecclesiee , propter sumptus in ea bonorum custodia ac tutela expensos , ad ipsum Regem pertinerent. Quamobrem ea regaiiae jura unâ duntaxat vice pro singulis advenientibus episcopis locum habeat. Simul atque cousecratus episcopus regaliee jura, ut aiunt, clausit, de regaliis per totam episcopi vitam nuUa quœstio moveri potest. Hœc est certè lex aut consuetudo hactenus inconcussa , etiam apud acerriraos regaliorum vindices, ut autistes qui huic oneri semel fecit satis , nunquam de hoc iterum subeundo sollicitari possit. Atqui illustrissimus Toruacensis episcopus, quando Tornacum advenit, jus illud clausit, exhausit, extinxit. Ergo quamdiu vixerit, de illo jure iteraudo ipsum sollicitari nefas est. Francos jurisperitos testes adhibent adversarii : testes admitto libens. Sic uno orc loquuntur in Francia
398 LETTRES SUR Li;S AFFAIRES
jurisperiti. Quidquid ulteriùs progrederetur, fatente jurisperitorum omnium raterva, argutiœ, commenta, fabula;. Itaque , nisi demonstretur sedem deauo vacasse , de repetendis regaliis nulla nisi absurda et inepta quœstio moveri potest.
2° Fructuum episcopalium in fisrum coartio nihil minus ineptura et absurdura habet. Qua enim de causa fisco addicerentur fructus, nisi ob crimea defectionis contra supremam potestatem? Atqui Tornacensis autistes in nullo casu defecisse visas est. Permitteutibus Fœderatis, abfuit-, ad gerenda quse instabant negotia invitas abfuit. Dum abesset, per vicarios générales optimè delectos diœcesim pacificè rexit. Simul atque negotiis expeditus est, redire properat. Ne vocula quidem objici potest, quâ visus sit supremam poteslatem œgro animo ferre, eique nolle obsequi. Oportet sanè ut declaretur iufensus reipublicse , causa rite cognitâ, auditisque hinc inde partibus; vel admittatur ad pascendum gregem pastor sapiens et innocuus.
5° Frustra objiciunt antistitem, deditione factâ, suam ecclesiam apertè répudiasse, et in negando reditu contumacem censeri. Hœc enim in redeundo mora Dusquam gentium scelus habetur, cujus causa episcopusuthostisreipublicaî a sua gregeprocul arceatur, ejusque bona cogantur in fiscum. Si autistes in redeundo sit paulô tardior, a metropolitano moneri potest, ut gregem répétât; iniù et a Vicario Cliristi eum emendari decet. Si denique, exactis juxta canonicum ordinem monitionibus, officio fungi obstinato animo recuset, a suis judicibus rite deponendus est. At verô ad laicum principem, et multô minus ad principem proc ni a catliolica communione positum . minime per-
DE i/koMSE de TOURN/M. 2f)f)
tiuet, ut episcopum pro suo arbitratu , sua sede arceat, aut gravihus de causis absentem damuot et abjiciat. Illustrissimus Tornacensis episcopus abfuit quidem, sed invitus, sed gravissimis de causis, quas ego metropolitanus probe novi , et gravissimas arbitratus sura. Neque sanè fuit incognita Vicario Christi illa episcopi absentia, quam vigilantissimus et doctissiraus pontifex uou tolcrasset, si canonicam depositionem commeruisset autistes. Quis unquam dicere ausus est, deponendum esse episcopum, imô et a laicis, qui commuuioni catholicee adversantur, sud pastorali auctoritate privari passe , nuUâ servatâ canonum forma? Actum est de episcopatu, de tota Christi Ecclesia actum est, si iiceat laicis, et quidem contra Ecclesiam protestantibus , episcopos ad regendam Dei Ecclesiam a Spiritu sancto positos, arcere, pellere, dejicere, sedemque vacuam declarare. In hoc aulein uuo minus sibi constant in cseteris sapieatissimi viri qui reipublicse prœsunt, quod velint Ecclesiœ bona vel ex titulo regaliorum, vel ex confiscationis obtentu, beneliciorum collationein ad se devolutam esse. Profectô si autistes contra rempublicam desciverit, ila ut vacet ipsa sedes , et jam nullus sit episcopus , quare vicarii générales ex ipsius episcopi nomine omuia palàm regunt et administrant? At vero si etiamnum perseveret in sede Tornacensi inconcussa antistitis auctoritas , quare ipsum nullum esse , sedemque vacare , afcque adeo bona fisco addicenda esse contendunt? Nihil miror equidem, si reipu])licae administri, qui in gerendis civilibus ncgotiis singulari dexteritate, solertiâ, sagacitate et peritià prœditi sunt, miliùs periti sint circa legcs Ecclesiœ catholicie, a cujus
5oo LETïllES SL'n I ES AFFAIRES
("oramunione sejuiicli sunt. QuiJ fiequentius apud sapieutissimos et optimos viros, quàm iguorare ea quse a se aliéna putaut? Sed eorum homiuum audaciam et petulautiam horreo, qui cùm in Ecclesise catholicae sinu a teneris , ut ita dicam , unguiculis euutriti creveriut, omnia tamen Ecclesioc matris staluta dérident, proculcant, et funditus evertere volunt. Sibi tameu plaudunt, dicentes, episcopum, utpote reipublicae feudatarium , ad eniitteadurn tidei sacrameutum obligari, atque adeo a sua sede esse cautè arcendumj quippe qui sacrameutum prœstare negat.
i° Sacramentum illud neque a republica petitum , neque ab episcopo negalum fuit. Igitur ea causa nulla est cur arceatur autistes, et iisco addicantur illius bona.
2° Inauditum hactenus fuit, ut Hispaniae reges per totum Belgiunj jusjurandum ab episcopis exegerint. Scisciteris, oro, a Mecbliuieusi archiepiscopo , a Gandavensi et JVamurcensi prœsulibus, an hoc sacramentum unquam praestiterint. Inquiras, oro, an Tornaceuses episcopi adacti fuerint ad hoc preestaudum. Ne vestigium quidem superest hujus moris toto in Belgio. Quare igitur insolita hœc juratio soli huic episcopo tam sapieuti, tam pacifico, tam ab omni suspicionis labe alieuo, contra Eelgicum morem, imperaretur?
5° Etiamsi respublica, summis juris apicibus rigide inhserens , hoc fidei sacramentum ab episcopo ut feudatario prœstari juberet, saltem expectandum esset, donec ïornacum per solenne composita3 pacis instrumentum a Rege Ghristianissimo ad Hollandicam rempublicam transeat. Murorum expugualio, si jus genlium allcndas, violenta cssc potest alieni dominii in-
DE l'kgi.ise de TounxAi. 5oi
yasio. Requintur non solùm i'acti possessio, qiia^ illegilinia esse [olesl, sed etiam possessio juris, qua; sola rem tolam dirimit. Duni bcUo dimicant linitinia^ gentes , eadeui civitas nuuc huic , nunc illi , pro varia et inconstanti armorum sorte, cedere potest. JVequc verô dici potest eam civitatem, singulis propemoduni annis, legitimum priucipem mutare : is idem princeps, qui, ineunte bello, legitimo titulo praeerat, ad ultimum usque diem belli legitimus persévérât domiuus, eliamsi viotor hostis civitatem ad tempus invaserit. Piignœ enim incertus et iuconstans exitus jura atque leges non convellitj ueque militum impetii fit, ut hsec eadem potestas modo justa, modo iujusta sit. Absit verô ut velim de utriusque supremœ potestatis contre versia quidquam oplnari. De iis quœ supremos principes attinent, nosque superant, nihil est quod dictum velim. Sed hoc, quod unauiuil omnium consensu conclamatur, repetere ausim, nempe expectandam esse pacem, ut constet quid unicuique obtingat • hue usque omnia incerta pendent. Si verô expugnatœ urbis cives omnes ad sacramentum victorl prrestandum cogerentur, rldicula esset ea fidei jurataj inconstantia; prout sors armorum juberet, iidem ipsi hommes modo hue, modo illuc anlmum, vola, fidemquo Iransi'errent. IVeque verô hàc fide juratà qulsquajn Victor tutô utl posset. Ea quippe leviuscula et in dics mutabilis juratio nihil certum ac stabile polliceretur, Verùm si ridicula et majestatis div^inse irrisoria existimanda sit jurisjurandi inconstantia, vel in laicis hominibus-, quanlô magis in episcopis dedecaret, atque ministerii sacri probro verteretur!
Quid igitur sibi volunt? Num metuuut, ne episco-
pus, si sacramentiim non prsestiterit, pro Francis contra Hollandes nova moliatur? 0 rem prorsus ab.surdain et incredibilen» I Rex ipse Christianissiraus a perpetrando ejusmodi faciiiore antistilem deterreret. Alii non desuut homines iuferioris ordinis, qui lucri spe allecti, tormentorum periculo alacres sese dévoyèrent. At verô episcopus, tantà dignitate, tantisque opibus insignis, quem génère clarum , virtus ipsa dariorem lacit, haîc flagitia , pœnasque flagitiis annexas a se procul arcet, et exsecratur. Itaque luce clarius est, si sacramentum exigant, nihil efïectum iri , quod scriptam ab episcopo pollicitationem superet. Pollicitus est enim se religioso animo adbibiturum omne ohsequiwn omuemque ohedientiam , qua^ a prsesule modesto, pacifico et pio abhibenda est. Proinisit ciroa temporalia, se fore ita cautum, sobriura, temperatum, et reipublicse obsequentem, ut nullapossit subesse malse voluntatis suspicio. Circa autem spiritualia se futurum ita raoderatum, candidum et pacis servandœ studiosura , ut omnia negotia quœ sœcularis polestatis ope ac patrorinio indigent, ex summa concordia gerere velit, et reipublicse gratiam ineat ac promereatur. Quid versatilis et pro temporum varietate fluctuans illa juratio, caudidœ et absolutse huic prœsulis promissioni adjiceret, certè non video.
Atlamen de hoc sacramento, ne voculam quidem hodie diceudam esse existimo, ne forte qucestionem, quani ipsi Hollandi non urgebunt, nos teraerè mo- A-earaus. Proraptuni erit earn refellere jurationem, si, suadentibus malevolis, contra jus gentium exigatur.
Supplex oro, ut ad tutandam clarissimi prœsulis
DE l'église de tournai. 30 J
causam, Sanotissimum Dominum , episcoporuin omnium caput atque prœsidium, pro virili iinpellas, et administres reipublirœ, si iieri possit, cxorcs.
Siiigulari cum veueratione et intimo animi cultu nunquam non ero , etc.
VVWWV VV\\\\\^.\\%WVWW\^VV\WW\A\WV\Vl\\\VV\V\\\WVV\V\WV\'
