‹ Dictionnaire historique de la médecine, ancienne et moderne, ou Précis de l'histoire générale, technologique et littéraire de la médecine, suivi de la bibliographie médicale du dix-neuvième siècle, et d'un répertoire bibliographique par ordre de matières; (volume 2)Chapitre 115 sur 137 · G6 GLI · texte numérisé non relu

G6 GLI

fundse meditationis, multijnici praeter anatomicam cognitionem , laude conspicuus, non quidem amplà dissecandorum cadaverum opportunitate instructus, ea, quae ei supererat, sollicité usus est, ut tamen in hypothèses pronus esset. » Haller a apprécié d'une manière fort juste les idées de Gli:son sur l'irritabilité, mais "Weber, dans son histoire de la doctrine de l'irritabilité, a exposé avec plus de développement tout ce qui se rapporte à cette doctrine, dans les ouvrages du médecin anglais. Toici le passage de Weber : « (1672), Glissonius ostendit, vim vivam eîementis, caussam itaque motus ipsi corpori inesse, neque in animalibus solis substitit ( de nat. substant. exerget.)Absolvere nunc (1677, Tr. de vent, et intest.) opus cujus primas lineas duxerat Glissonius. Fibras corporis animati docuit, facultate se contrahendi insitâ gaudere, quam novo irrilabilitatis nomine notatam , ab omnibus hactenùs cognitis viribus separavit (cap. VII , de irritabil. fibr.) ; fibras cordis virtute micationis vilalis sanguinis in ejus ventriculis contenti, per vices irritatas, ad se contrahendas excitari et pulsationem facere , inox irritatione remissâ relaxari. Perceptionum quae ad motum fibr*arum spectant, très species distinguit : naturalem ' , qua fibra, altérât ioncm sibi illatam sive gratam sive ingratam percipiens , ad eam appetendam vel fugiendam, et conformiter ad se movendam excitatur ; sensitivam, qua fibra sensu alterationem in externo organo factam advertens, ad aliquid appelendum, seque conformiter movendam impellitur ; tertio. m , ab appe'itu animali regulatam , qua cerebrum fibras musculorum ad ea , qure appétit, exsequenda , abintus commovet. Ex naturali perceptione irritabilitatem oriri, putat, et absque sensu esse ., in cujus decreti gratiam nonnulla phœnomena adducit, v. g. motum tumultuosum animalium , qui aliquandiù persistât, decollatis eorum capitibus, fibrarum muscularium in animalibus defunctis, acribus et pungentibus liquoribus tactarum , contractionem,motitationem atque intorsionem intestinorum, adhuc calentium in abdomine recens aperto, e. q. s. r. Neque tamen intx-a musculorum svstema naturalem hanc perceptionem adeo que irritabilitatem subsistere, sed longissimè patere, ita ut ossa et denique ipsos succcs corporis humani irritabiles faciat. Gradus etiam facultatis hujus constituit, et irritabilitatem moderatarn, nimis tardam, et nimis acutam habet; hanc irrequietam cognominat, quod fibras ad inquietudinem disponat, sive prurientem quod quasi ambiat et aucupetur movendi ansain. »

Ces idées de Glisson furent mises en oubli jusqu'à ce que les

GME 567

expériences de Haller sur l'irritabilité eurent donné l'éveil au monde médical, vers le milieu du dernier siècle. Voici les titres des ouvrages de Glisson.

Tractatus de Rachitide , seu morbo puerili, Rihets dicto. Londres, iG5o, in-8 ; ibid. , 1660, in-12; Leyde , 1672, in-8; Lahaye , 1682, in- 12. Unie postremœ edùioni continué observationes snbtexuit Georgius Bute et Ahasvérus Regemorterus.

Anatomia hepatis , cui prœmittuntur queedam ad rem anatomicam universé spectantia , et ad calcem operis subjiciunttir , nontndla de lymphœ ductibus nuper reperds. Londres, i654, in-8; Amsterdam, 1659, in-12; ib., i665, in-ia; Lahaye, 16S r , in-12.

Tractatus de naturd substantiœ energeticâ, sert, de mita naturœ , ejusque tribus prirnis facultatibus :

I. perceptivâ ; II. appetilivâ ; III. motiva, naturalibus, etc. Londres, 1672, in-/».

Tractatus de ventricule) et intestinis ; cui prœmitlitur alius de partibus continentibus in génère ; et in specie , de iis abdominis. Londres, 1677 , in»

4; Amsterdam, 1677, in-12.

Les œuvres de Glisson ont été réunies, à l'exception du traité De naturel substantiœ , etc.

Opéra omnia medico-anatomica.

Leyde , 1691, in-12, 3 vol.; ibid.,

(Hutcliinson , Med. biogr. — Lindc • nias rénovants. — Haller. — Weber , de init. ac progress. Doctrin. irritab.)

GMELIN Jean-Frédéric ), docteur en" philosophie et en médecine, professeur de médecine et de chimie à l'Université de Gottingue, conseiller du roi de la Grande-Bretagne et du duc jfle Brunswick Lunebourg, mourut à Gotfingue le icr novembre 1804, dans sa cinquante-sixième année. Il était né à "Pubingue le 8 août 1748, s'était livré très jeune à l'étude des sciences naturelles et médicales; avait voyagé trois ans en Hollande, en Angleterre et en Autriche, avait fait à Tubingue des leçons d'histoire naturelle et de botanique, avait été nommé en 1775 professeur ordinaire de philosophie et extraordinaire de médecine à l'Université de Gottingue , y était devenu professeur ordinaire de médecine en 1780, et s'était fait unnom célèbre par ses écrits sur l'histoire naturelle, la physique, la chimie, la matière médicale , la pharmacie, et la technologie. Parmi tant de travaux , son histoire de la chimie est son plus beau titre de gloire.

Rede ùber die Frage : warum schôpft der Mentch Athem? Tubingue, 1767, in-4.

Irritabilitas vegetabilium in singulis

plantanan partibus explorata , nlterioribusque experimentis confirmata.

Tabingue, 1768, in-4.

Enumeratio stirpimn mgro Tubin-

568 GME

gensi indigenarum. Tubingue . i- -3.

in 8, 334 , pp. , préf ind. — Ouvrage fort estimable sous le rapport botanique, et aaqael l'auteur a donné de l'intérêt en indiquant les usages médicaux ou économiques des plantes qu'il décrit.

Di:scr:a:io an adstringentia et rcborantia stricte s;c dicta ferreo principio sv.am debeant < ■ jfîcaaam ? l'ubingne, 1 "3. in-j.

Abandiung mm den gifigen Geivœchsen , so in Teutschland irild wachsen. Ulm, 17 -5, in-8.

Programma de alcatinibus et prtKcipitaticnibus chemicis ope eorum factis. Gottingae. 17 7 5. in-4 , 3 feuilles et demie. — Discours inaugural pour la prise de possession de la cbaire de médecine.

Von dem Eir.fluss der Xaturgeschichte in die Hauthalmngskunst , dans le Magasin fuer Aertzte de Baldinger, I--5. — fr on den Geuarchsen deren knollichte JT'urzebi gespeiset werden ; ibid. — Abhandlung Ton denienigen Rinden. welckc die Stellen der Fieberrinde lertreten Kœnnen ; ibid. — T'ersnche ûber eine bessere Art dos SpiesgiasGl zu mach.cn; ibid.

Onomatologia botamca compléta ; oder vollstandiges botanisches TTo-terbuch , nack der Lekrwt des Rif.es Ton Linné abgefas:. Francfort et Leipz 'z Nuremberg), 17-71 - 7", in-8, 9 parties. — La.einisches und Teutsch.es Registtr ûber aile 9 Theile der onomatologiœ botanicœ. Nuremberg .

1-78. — Ginelin est seul auteur ces S dernières partie*, il a eu quelques collaborateurs ponr la première.

Allgemeine Geschichte der 1 Theil. Leipzig, 1776, in-8, 5qo pp.

1 Theil : allgetaeime Gescràchte des arenaberg, r 777. .in-'5,

56o pp. 3 Theile , nebst Register ûber aile 3 Theile. Nuremberg. 1777, in-8, 3i6 pp. 2e éd. GottiDgue, 1801. — Cette toxicologie a été long-temps la meilleure et la pins complète que l'on possédât.

Abhandlung von den Arten des Vnkrauts und ron dessen Lenutznng, nebst e:mr Zugabe Ton .4usro:t:i\g .. Lubeck, 1779, iu-S.

Ein'eitung in die Chemie, zurn Gebrauch der L'nuersitœten. Nuremberg, 1780, in-8.

Einleitung in die Minéralogie zum Gebrauch ckademischer Forlesungen.

Nuremberg, 1780, in-8. — Pour classer les minéraux , Gmelin considère à la fois les caractères extérieurs et la constitution chimique de ces corps

Eudeituag in die Pharmacie. Nuremberg, 1 78 1, in-S.

L'eber die nenern Entdecknngen in der Lehre Ton des Luft und deren Anwendung auf Arznerkun:t. In Bricfen an eincn Arzt. Berlin, 1784, in-8.

Ënmdseetze der technischen Chemie. Halle. 1786, in-8: 2= éd. Gottiugue, 1700-96, in-S, 2 vol.

Ckemische Grundsœtze der Probirnnd Sch.nelzÀunst. Halle, 17 86, in-8.

Abhandlung ûber JVurmtrockniss.

: - --, in-S. — Anhang dazu , bestehend in Aktenstûcker. die Trockniss am Hàrze betreffend , und Auszûgen aus derselbigen. Ibid. 1787, in-8.

Grundriss der allgemeinen Chemie, zum Gebrauch bejr T'orlesungen. Gottingue , 1789, in-S; 2 vol ; 2* édit. ,

Grundriss der Micrologie. Gottingue. 1790, in-8, 58g pp.

Grundriss der Pharmacie, zum Ge-

brauche bcy seinen Vorlesungen. Gottingue, 1792, in-8.

Gœltingisches Journal dcr Naturwissenschaften. 1-4 Heft. Gottingue, 1797-98, in-8, Cg.

Geschichte dcr Chemie. Gottingue,

1797-99) in"8» 3 vo1-

Progr. Bejtrag zu den A'achrichten von dem erslen Ursprung der pneumatischen Chemie. Gottingue, 1798, in-8.

Programma de aeris vitiosi exploratione. Gottingue, 1794» in-4.

Apparatus medicaminum tain sitnpliciumquam compositorurn in praxeos adjumenïum considérât us. P. 11. Regnum minérale complectens. Gottingue, 1795-96, in-8, 2 vol. — Complément de Y apparatus de Murray.

Eine chemische Untersuchunsr des

GOC 569

gcheimen Mittels vor , weîches ein wienerscher Arz , Bœr, aïs ein specifisches Mittel im Kindbettjlebcr emp- Jiehlt. In der Versammlung der Àccnigl. Geselschafjt der Wissenschaften zu Gœttingen. 1793.

Gmelin a inséré une multitude d'articles dans les Annales chimiques de Crell, dans les Mémoires de la Société de Gottingue, et dans divers journaux. Ou lui doit la i3e édition du Syslema naturœ de Linné, édition très-augmentée, faite avec beaucoup de travail mais sans critique. Les 5»

6'' et 7° éditions de la Materia medica de Lœseke, la 3e et la 4e des Anfangsgrïmde der Naturgeschichte d'Erxleben, et diverses traductions du français, de l'anglais et de l'italien.

(Meusel. — Der Biograph. ).

GOCKEL (Eberhàrd), l'un des promoteurs du système iatrochymique en Allemagne, naquit à Ulm en i636, de Balthazar Gockel , prédicateur de l'évangile. Il devint médecin pensionné de la ville de Giengen , puis de celle de Ulm, médecin du duc de Wurtemberg, et passait pour un praticien fort habile. L'Académie des curieux de la nature le compta au nombre de ses membres sous le nom d'Alector. Il mit au jour.

Fidus Achates , oder Frauen und Kinderbuchlein. Ulm, i6r>5, in-8.

Politisch-historisdli und mcdicinische Betrachtung des Zorns , und deren daraus entschenden Krankhciten. Halle, 1668, in-8.

Epitome thcorice practicœ de odontalgid , oder Bericht von dem Zahnweh. Nordliugen , i66S,in-8.

Enchiridion medico practicum de peste , atque ej'us origine , causis et signis prognosticis, quin ctiam prœservutionis ac curationis modo et antidotis ; partim ex probatissimorum medi-

corum ; utpote Josephi Quercetani , Gregorii Hostii , Raj mindi \Mùndereri, Athanasd Kircheri, aliorumque scriptis ; partim ex autopsia, et practicis observationibus Dn. parentis concinnatum , cui annexus est libellas de venenis. Augsbourg , 1669 , in-8.

Von den wuetenden Hundesbissen.

Augsbourg, 1679, in-8.

Consiliorum et observationam rnedicinalium décades VI. Collecta: et per cxperientiam comprobatœ. Augsbourg, 1682, in-8.

Beschreibung des durch das Silber-

GOC

glett versilSïten Sauern Weins , und der davon entstandenen neuen , vormahls unerhœrten JVeinkrankheit.

Ulra, 1697, in-8-

Kurze und Curiœse Beschreibung des Çockelhans und des so genannten Hahnen-oder Basiliken Eyes. Ulm , 1697, in-8.

Der Eyerlegende Hahn, Ulm, 1697, in-8.

Polyhistoricus magico - curiosus.

Francfort, 1699, in-8.

Bericht von dem Beschreyen und T 'erzaubern , auch denen daraus entstandenen Krankheiten. Leipzîg,i69g, in-8; Francfort et Leipzig, 17 17 ,

Gallicinium medico-practicum , sive consiliorum , observadonum et curatiorium medicinalium novarum ccntnriœ

duce cum dimidia, in quibus omnibus non solum varii singulares casas entimeraniur , sed etiam per causas , rationes , et principia tain antiquorum quant neotericorum medicorum diluciâè pertractantnr ac resolvuntur.^ atque sslecdoribus per 44 annos propria experiendâ comprobalis remediis illustrantur, etc. Ulm, 1700, in-4 ; ib.f i7 22,in-4.

Il y a dans les Ephémérides des curieux de la nature un grand nombre d'observations d'Eber. Gockel.Manget en a donné la liste , et en a inséré plusieurs dans sa Bibliotheca script, mcd.

(Linden. — Manget. — Kestner. — Jœcher. — Conradi , Catal. biblioth.

fialding.)

GOCLENIUS (Rodolphe) né à Wittemberg en 1 572 de PiOldophe. Gocleixius , poète et professeur de philosophie, avec lequel on l'a souvent confondu, étudia la médecine à Marbourg , et fut reçu docteur en 1601. En 1608 il fut nommé professeur de physique, et, en 161 2, de mathématiques, dans cetteUniversite.il mourut en 1621, ayant publié un grand nombre d'ouvrages. Partisan des rêveries de l'uranoscopie, de la chiroscopie, de la métoposcopie , de la physiognomanlie et de la chiromantie, il se signale aussi par son enthousiasme pour la médecine sympathique. Malgré tant de folies il se trouve un ouvrage parmi tous ceux qu'il a faits , qui prouve qu'il était bon observateur, et c'est en considération de celui-là, que nous devons accorder dans ce dictionnaire une place à l'auteur.

Psychologia , hoc est de hominis perjecdone , anima et imprimis ortu hujus, commenta doues ac disputadones quorumdnm clarissimorum virorutn. correctœ et auctœ. Marbourg, 1397, in-8.

Physiologia crepitus vent] is , et risuj , cum ritu deposidonis scholasticce, etc. , etc. Francfort, 1607, in-8.

De pestis febrisque pestilendalis causis, subjecto , di/ferendis , et signis liber. Marbourg, 1607, in-8.

De vita prorogandâ tractatus.

Francfort, 1608, in-8; Mayence , 1608 , in-8-

Uranoscopia. 11 Chiroscopia. 111 Metoposcopia. IF Ophthalmoscopia.

Francfort, ifioS, in-12.

GOC

Tractatus de ■ magnetica curationc vulneris cilrà ullam et superstitionem et dolorem et remcdii applicationem , orationis forma conscriptus , a priori tum ob rerum et causarum, tuin e.cemplorum etiam augmentum longe diversus. Accesserunt etiam antiquissimorum sophormn, Rhagœlis , Thetelis, Chaelis , Salomonis et Hcrmetis periapta et signatures , quibus, quousque et quantum sit habenda fides , simul indicatur. Maibourg, 1608, in-8, 1609, in-12, 161 3, in- 12, accessit in fine oratio de Luxuriosis et portentosis , etc., etc. Reçus, in theatro sympathetico , etc. Nuremberg, 1662, in-4- — Le titre qu'on vient de lire prouve qu'il existe une édition antérieure à celle de 1608. Les bibliographes ne l'indiquent point.

Enchiridlon remediorum facile parabilium olim per Q. Apollinarem 'vernaculd linguâ conscriptum , nunc e germanico in latin uni sermonetn versnm. Francfort, 1610, in-8.

Loimographia. In qud graves quœdam arduœque quœstiones , medicorum quorumdam ignorantiam et errorum in curandâ peste detegentes explicarttur : sjymptorhata omnia , quœ peste laborantes inquietare soient, enumerantur ; contagionis quoque natitra et causée eruuntur ; et quid in specie in peste Marpurgensi anno 161 1 evenerit , passim inseritun Francfort , 161 3, in-8. — L'auteur, dit un excellent juge en ces matières , M. Desgenettes, traite avec sagesse plusieurs points intéressans de la doctrine de la contagion, considérée en général. II expose, comme un témoin fidèle, les caractères , la marche et la terminaison heureuse oa fatale de la peste. Il indique aussi fort judicieusement l'emploi des încryena énergiques et ef«

ficaces, tels que les vésicatoires. En voyant que Goclenius possédait les talens d'un bon observateur, on ne peut s'empêcher de regretter qu'il se soit si souvent livré aux écarts d'une imagination déréglée.

Sjnarthrosis magnetica , opposita infaustœ anatomiœ Johannis Roberti, jesuitœ , pro defensione Tractatus de magnetica vulnerum curatione. Marbourg, 161 7, in-8, et dans le Theatruin sjmpaiheticum. — Roberti ayant publié une nouvelle réfutation de Goclenius , celui-ci répliqua par l'écrit suivant :

Morosophia Roberti , jesuitœ , in refutatione Sjnarthroseos Goclenianœ.

Francfort, 1619. — La dispute n'en resta pas là.

Acroteleution astrologicum. Mar • bourg , 16 18 , in-4.

Assertio medicinœ universalis , adversus unicersalein vulgo jactatam.

Francfort, 1G20, in-4.

Tractatus phjsicus et médiats de sanorum diœta, seu de septem rébus non naturalibus. aère: cibo et potu; sumno et vigiliâ : motu et quiète :

perturbationibus : excretis et retentis : cum appendicœ prœcipuorum corporis kumani morborum et symptomatum.

Adjunctâ methodo generali, et cornpendiariâ, etc. Alph. Bertolii, et Jo.

Cratonis de Krafftheim , etc. Francfort, 1621, in-8.

Chiromantica et physiognomica specialis cum experimentis memorabilibus.

Marbourg, 1621, in-8; Hambourg, 1661, in-8.

Mirabilium nalurœ , liber, concordanlias etrepugnantias rerum in plantis , aitimalibus , animaliumque morbis et partibus manifestans , adjecta est in fine brevis et nova defensio magnetica: curaiionis faducrum ex solidu

Page 1