XXVI. Sixième Concile de Paris, de Fan 829, can. lui
« Cùm multa et innumera sint mala, quibus
* et Deus offenditur, et regnum Christianorum » periclitatur, extat in ter estera unum quod- » dam valdè execrabile, Deoque detestabile avaj> ritiœ genus , quo indubitanter et Deus ad iray> cundiam provocatur, quia eo praeceptîs ejus » résulta tur, et miseriœ humanœ praecepta divina » transgredienti augmenta damnationis praepay> rantur, eo quod scilicet quidam clericorumet » laïcorum, obliti praeceptionis Dominicae , quâ » dicitur : pecuniam tuam non dabis ad usuram, » et frugum superabundantiam non exiges; » Dominas Deus vester; in tantam turpissimî y lucri rabiem exarsermt , ut multiplicibus atque » innumeris usurarum generibus sua adinven- » tione et cupiditate repertis adeô pauperes » Christi affligant, ut, exceptis aliis oppressio- » nibus, quibus ad injuriam Dei atrociter cru- » ciantur, hoc speciali malo , multi eorum, famé » et egestate confecti pereant : multi etiam hâc ? oppressione compulsi , propriis relictis, alie-
7> nas incolalûs gratià terras expelant. Fa mis y> praetereà tempore, cùm quispiam pauper omy> nium rerum penuriâ attenuatus, ad aliquem » feneratorem venit, ut potè frater ad fratrem, j> quos constat uno pretioso sanguine Christi » redemptos, petens ab eo suas mîserabiles » nécessitâtes sublevari, sibique id quo indiget » commodari ; taliter sibi ab eo solet responde- » ri : Non est mihi fnimenturo, aut aliud quid, » quod in cibum tibi sumere -vis, ad mutuan- » dum, sed magis ad vendendum. Si vis emere, » fer pretium, et toile. Cui pauper: Non est y> mihi, inquit, quidquam prelii, quo emere id » quo indigeo valeam. Sed peto abs te, ut mise- » rearis meî, et quomodocumque vis, mihi quod » peto, ne famé peream, mutuum porrige. y> Fenerator contra : Quot modo denariis pos- » sum modium frumenti mei vendere, aut tôt » denarios tempore fructûs novi mihi redde, » aut certè eorum pretium in frumento et vino, » et cœteris quibuslibet aliis frugibus ad plénum » supple. Undè evenire solet, ut pro uno fru- » menti modio taliter mutuato, très aut certè » quatuor modii à pauperibus tempore messis » violenter exigantur. Quod et de modio vini y> si militer fieri solet. Sunt etiam alii crudelissi- » mi feneratores, qui tempore necessitatis nihil » commodare pauperibus volunt, nisi messellas » suas, et vineolas, et pratella eâ ratione in » pignus dederint, ut quidquid frugtim in hisce
» colligi poterat, pro parvo quod mutuum accey> perunt ex asse amittant. Quae res non mini- » inam pauperibus générât aftliclionem et penu- » rîam. Sunt et aliae multifariœ calliditates quo- » rumdam feneratorura , qui bus pauperes exhauy> riuntur, et paupertati addicuntur, quas lue j> enumerare magni est toedii, magnaeque pro-
» lixitatis. » Le Concile cite ensuite dif-
férens textes de l'Ecriture-Sainte qui condamnent l'usure; ceux de l'Exode, du Lévitique, du chapitre xxiii du Deutéronome, des chapitres xvm et xxii d'Ezéchiel que nous avons discutés. Il y ajoute un passage du chapitre vm d'Amos sur l'oppression des pauvres , et le commentaire de saint Jérôme sur ce passage. H revient ensuite aux prétextes dont on s'efforce de pallier l'usure; et rapporte ce passage de saint Jérôme que nous avons examiné ailleurs : <c Putant quiy> dam usuram tantùm esse in pecuniâ. Quod » praevidens Scriptura , omni rei aufert supery> abundantiam, ut plus non recipias quàm dey> disti. Solet in agris frumenti et milii, vini et » olei, caeterarumque specierum usura exigi, » sive, ut appellat sermo divinus, superabuny> dantia : verbi gratià , ut hiemis tempore demus y> decem modios, et in messe recipiamus quindey> cim, hoc est ampli ùs quàm partem mediam : » qui justissimum se putaverit, quartam plus » accipiet portionem. Et soient argumentari et V dicere; Dedi unum modium, qui satus feçit
y> decem modios : nonne juslum est ut me* » dium modium de meo plus accipiam, cùm y> ille meâ libéral itate novem et semis de meo » habeat? Nolite errare, inquit Apostolus, Deus » non irridetur. Respondeat enim nobis brevi- » ter fenerator miser icors, utrùm habenti de- » derit, an non habenti. Habenti utiquè dare » non debuerat , sed dédit quasi non habenti : » ergo quare plus exigit, quasi ab habente? » Alii pro pecuniâ feneratâ soient munuscula y> accipere diversi generis, et non intelligunt y> usuram appellari et superabundantiam, quid- » quid illud est, si ab eo quod dederint, plus
» acceperint » Le Concile cite
encore le psaume xiv et saint Jérôme sur ce psaume. Après plusieurs autres citations , il exhorte les fidelles à la charité, et termine ainsi le canon : ce De usuris porro non fa- » ciendis, et de misericordiâ fratribus impen- » dendâ, supersunt copiosiora utriusque instru* » menti documenta, et sanctorum Patrum exiy> mia dicta, quae sectatores usurarum non vicy> turos, neque in monte sancto habitaturos, » sed potiùs quia immisericordes extiterunt, » cum purpurato et avaro divite pœnas affiry> mant luituros. » (Concil. Labb., tom. Vil, pag. 1602, i634, i635. )
XXVII. Concile d'Aix-la-Chapelle , de l'an 836, cap. 1 , can. V :
« Cupiditatem porro, tanquam radicem om-
» nium
» nium malorum, et Apostolica damnât sen- » tentia , et ab omni ordine ecclesiastico cano- » nica proturbat interdictio, ita ut statuent » nullum clericorum de quâlibet re fenus acciy> pere. Quorum auctoritatem et nos secuti de- » crevimus, imo illorum auctorilati assensum » prasbuimus, ut nullus Episcoporum, vel mi- » nistrorum ipsorum, deinceps pro distributione » sacrorum ordinum, pro dedicatione sanctœ » Ecclesiae, seu pro acceptione sacri chrismatis, » vel pro immutatione titulorum aliquid exi- » gère praesumat; et qui fecerit, convictus ca- » nonicae subjaceat disciplinée. » ( Concil. Labb., tom. vu, pag. 1705.) Cap. 2, can. vin :
« Similiter de illis presbyteris , qui contra » statuta canonum villici fiunt, tabernas ingrey> diuntur, turpia lucra sectantur, et diversissi- » mis modis usuris inserviunt, et aliorum do- » mus inhonestè et impudicè fréquentant, et » comessationibus et ebrietatibus deservire non » erubescunt, et per di versos mercatus indisy> cretè discurrunt, observai! dum judicavimus, >> ut abhinc districtè severiterque coërceantur : y> ne per eorum illicitam et indecentem actio- )> nem, et ministerium sacerdotale vituperetur; y> et quibus debuerant esse in eorum exemplum , » deveniant in scandalum. » (Ibid.,pag. 1712.)
XXVIII. Capitulaire de l'Empereur Lothaire , dans le Placite général à Olonne ; en 840, cap. xix, tome 111. 18
<c Prohibemus ut nemo usuram faccre pra»su- » mat post Episcopi sui constitutionem. Quod y> si qais post ejus interdictum facere praesump- » serit, à comitibus, sicut suprà dictum est de » contemptoribus , praeceptum est ut dislrin~ » gatur. » (Capital. Regum Francorum, tom. 11, pag. 3a5. )