XXXIV. Concile de Tf orms y de Fan 868, canon lxix
« Item placuit , ut clericus , si commodaverit » pecuniam, pecuniam accipiat : si speciem, eam- » dem speciem, quantam dederit, accipiat. » (Concil Labb. , tom. vin , pag. 957.)
XXXV. Constitutions de Riculfe , Evêque de Soissons , de l'an 889 , art. xvn.
ce Illud quoque admonendum censemus, ut
y> ab usuris omnes se subtrahant. Si enim juxta
)) praeceptum Domini, amicos in Deo, et inirai-
y> cos debemus diligere propter Deum, et ei«
» nostra bona , quae ipse nobis immeritis con-
y> tulit, gratis largiri : quâ ratione possumus
)) ab eis, qui nostri in Christo sunt fratres, ( ut
y> idem ait : unus est enim pater vester, omnes
y> autem vos fratres estis^J exigere quae non
)) accommodavimus, et repetere quae non preesti-
y> timus? Unusquisque igitur quantum praesti-
y> terit, tanlùm recipiat, et eamdem speciem
3» et mensuram annonae, aut vini, aut argenti,
y> aut cerlè alicujus pretii convalentis, prout
inter eos convenerit : ita tamen ut non mul-
» tiplicetur, neque superaugçatur. De iter agen- » tibus simijiter observandum deeernimus, ut )) nulla eis alia mensura in venundando tribua- » tur, nisi illa, quâ vobis vestra yel accipitis, » yel camparatis 5 quia scriptum est : Neque y> circumpenias in negotio fratrem tuum. Et : y> Eâdam mensurâ, quâ mensi fueritis , remcy> tietur vobis. Et : Non habebis diversa pon- D> dera, majus aut minus, sed sit tibi justus ïb modius, œquusque sextarius. y> (Concil. Labb., tom. ix, pag. 4m.)
XXXVI. Constitutions de Gauthier, Evêque d'Orléans, du 9-e siècle, chap. x.
« Ut presbyteri, sive diaconi, fidejussionibus » et venationibus non deserviant, neque con- » ductores existant, nec usuras exerceant, aut > fieri permittant. Usura eteninr est, ubi ara- » pliùs requiritur quàm datur; verbi gratiâ, si » dederis decem solidos, et ampliùs requisierls r y> vel si dederis modium vini, frumenti, et ite- » rùm super alium exegeris. » ( Concil. Labb., tom. vin, pag. 639.)
XXXVII. Capitulaire Noviomagense ( ce pourroit être de Nimègue),^9.c siècle, chap. xn.
<c Usura est, ubi ampliùs requiritur quàm » datur y \erbi gratiâ, si dederis solidos decem, j> et ampliùs requisierisj vel si dederis modium y> unum frumenti, et iterùm super aliud exe-. y> geris. » ( Capitulare Reg. Franc, tom. i, pag- 454);
XXXVIIT. Le cinquième Capitulaire, dont l'année n'est pas certaine, mais qui doit être rapporte' au 9.™ siècle, chap. n.
« Secundo , ut ipsi sacerdotes talem ostendant y> suam conversât ionem subjectis sibi populis, y> quae imitabilis sit , videlicet , sicut Apostolus » dixit, in castitate, in sobrietate, ut non de- » serviant gula?, et cupiditati hujus seculi; ut » quod alios monent observare, in seipsis os- » tendant; ut caveant se ab omni avaritià et 7> cupiditate; quia multi die noctuque laborant, » in adquirendo temporalia, res videlicet, many> cipia , vinum et annonam cum usurâ , à quâ » Deus prohibet, et omnis Scriptura Divina, et y> sancti Canones. » (Capitul. Reg. Franc, tom. 1, pag. 53i.)
XXXIX. Collection des Capitulaires , par Benoit le Lévite, 9-me siècle.
Lie. v, chap. xxxvni; et livre vu, chap. un :
« Usuram non solùm clerici , sed nec laïci *> cbristiani exigere debent. » (Capitul. Reg. Franc, tom. 1, pag. 853 et io38. )
Liv. v, chap. cccxxv :
« Similiter de illis presbyteris , qui contra » statuta canonum, villici fiunt, tabernas ingre- » diuntur, turpia lucra sectantur, et diversissimis
y> modis usuris deserviunt observandum
y> judica7«mus, ut abhinc districtè severitcrque }> coèrceantur; ne per eorum illicitam ei indey> centem actionem , et ministerium sacerdotale
DISSERTATION. Q<jg
y> vituperetur , et quibus debuerant esse in » exemplum, deveniant in sçandalum. » (Ibid. , pag. 8g5.)
Liv. vi, chap. l :
« Non fenerabis fratri tuo ad usuram pecu- » niam, nec fruges, nec quamlibet aliam rem. j> (Ibid., pag. 93 1.)
Et chap. cciv :
ce Quoniam venerandi canones , et divina y> prohibet auctoritas usuras accipere, ideô nul- )> lus hoc clericorum facere praesumat , et in » quantum poterint, laïcis vetare studeant. » (Ibid., pag. 958.)
Liv. vu, chap. cccclïi :
« Clerici lege Patrum monentur, ut à vitâ
y> vulgari seclusi usuris nequaquàm
» incumbant. » (Ibid., pag. 1125.)
XL. Epître canonique de Hincmary Archevêque de Reims, adressée au clergé et au peuple de l'Eglise de Laon, 9.me siècle, art. iv.
« Ab ^omnï avaritià et usurâ ac turpi lucre* » secundùm sacros canones et ipse abstineat , et y> minîstros Ecclesiae abstinere faciat, et etianv » laïcos abstinere suadeat. » ( Capitul. Reg. Franc, tom. 11, pag. 6a5.)
XLI. Capitules de Hérard , Archevêque de Tours, 9.me siècle, chap. v.
<c Dé usuris omnibus fidelibus prohibendis, » clericis ac laïcis : et de mensuris et ponde-
ribus, ut justae, et œquales habcantur. » (Ca~
28o CINQUIÈME
pitul. Reg. Franc, tom. i, pag. 1287; et ConciL Labb., tom. vm; pag. 628.)