CIV. Concile de Trêves, de l'an i5io
Canon xxxi. « Praecipimus districtè ut omnes » usurarii restituant quidquid ultra sortem » perceperunt , sub pœnâ contra eos in Latera- » nensi Concilio édita , qua? talis est : Statui- » mus ut usurarii manifesti nec ad communio- » nem admittarifor altaris, nec christianam , si
3a8 CINQUIÈME » in hoc peccato decesserint, accipiant sepul- » t ura m, nec oblationes eorum quisquam reci- » piat. Qui autem acceperit, aut christianae y» tradiderit sepulturae, quod acceperint red- » dere compellantur, et donec ad arbitrium » sui Episcopi satisfecerint, ab oflicii sui ma- » néant exsecutione suspensi. »
Canon xxxn. « Item praecipimus, ut, sorte » deductâ, reddant pignora, et remittant. »
Canon xxxiii. a Item, districtè praecipimus, ut » nomine tutelae, vel procurations, vel timoré » domini sui aliquas non committant usuras, j> quia non suo nomine sicut nec alieno potest » quis fenus aliqualiter exercere. »
Canon xxxiv. « Item praecipimus in eâ in- » tentione mutuare pecuniam suam ante mes- » sem vel vindemiam, recepturi in messe vel y> vindemiis bladum vel vinum pro multô mi- » nori pretio quàm verisimile sit tune valere, » sub pœnis prœdictis. »
Canon XXXVI. « Item praecipimus districtè » ut se circa Cauwentinos, et alios usurarios » ita se habeant, sicut in generali Concilio est » statu tum. » (Thes. nov. anecd. , tom. iv, pag. 247 et a48.)
Canon cxi,. ce Usurarii inhonesta et probl- » bita lucra exercentes, ad eorum restitutio- » nem tenentur : quidquid autem sorti accidit , » usura est; undè scriptum est : Mutuum date , » nihil indè sperantes. Sic nec ab infideli usu-
» ras
*> ras recipere licet. Si quis tamen receperit , satisfaciat indè auctorîtate Ecclesiae illis Chris- :» tianis à quibus forsan ilte infidelis usuras w extorserat, vel quibus est alteri obligatus, » Tel in aede sacra ad id faciendum deponat , » et taliter liberatur. Quôd si usurarius multa » de fenore lucratus est, de rigore juris etiam » talia lucra restituere tenetur, sicut fur, vel » raptor, inter quos numeratur. Quia tamen, » qui nimis emungit, sanguinem elicit, videtur » nobis prout et sapientibus visum est, in hoc » casu sufficere debitori, si sortem et sumptus, y> et modéra tum interesse duntaxat, et non » talia reciperet lucra, quulia hoc suum re- » peteret usuris; cautum indè est quôd post » talem restitutionem , remissionem de talibus » lucris ab illo postulet debitore. » ( Ibid. , pag. 278.)
CV. Concile de Vienne, en i3n, œcuménique, constitution du Pape Clément V.
« Ex gravi ad nos insinuatione pervenit quod » quorumdam communitates locorum, in oflen- )> sam Dei et proximi, et contra jura divina y> pariter et Iiumana, usurariam approbantes )) quodammodo pravitatem , per statuta sua » juramento quandoquè firmata, usuras exigi » et solvi, nedùm concedunt, sed ad solvendas » eas debitores scienter compellunt, ac juxta » ipsorum continentiam statutorum, gravia imy> ponendo plerumquè usuras repetentibus onera,
55o CINQUIÈME
» aliisque utendo super hîs diversis colorîbus et
» fraudibus exquisitis, repetitionem impediunt
y> earumdera. Nos îgitur, perniciosis hîs ausibus
» obviare volentes, sacro approbante Concilio ,
» statuimus, ut quicumque commun i ta tum ipsa-
» rum potestates , capitanei , rectores , consules ,
3) judices, consiliarii , aut alii quivis officiales, sta-
)> tuta hujusmodi de caetero facere, scribere,
» vel dictare, aut quod solvantur usurœ, vel
y> quôd solutae cùm repetuntur non restituantur,
y> plenè, ac libéré, scienter judicare praesump-
)> serint, sententiam excommunicationis incur-
y> rantj eamdem etiam sententiam incursion, nisi
» statuta hujusmodi hactenùs édita de libris-
y> communitatum ipsarum (si super hoc potes-
y> tatem habuerint) intra très menses deleverint;
y> aut si ipsa statuta, sive consuetudines eflectum
» eorum habentes, quoquomodô prassumpse-
» rint observare.
» Caeterùm quia feneratores sicut plurimùm
)> contractus usurarios occulté ineunt, et dolosè,
» quod vix convinci possint de usurariâ pravitate,
)> ad exhibendum, cùm de usuris agetur, suarum
» codices rationum, censura ipsos decernimus
» ecclesiasticâ compellendos.
» Sanè si quis in illum errorem inciderit ut
y> pertinaciter affirmare praesumat exercere usu-
y> ras non esse peccatum , decernimus velut hae-
y> reticum puniendum ; locorum nihilominùs
y> ordinariis , et haereticae pravitatis inquisitori-
» bus, districtiùs injungentes ut contra eos quos » de errore hujusmodi diffamatos invenerint, y> vel suspectos de haeresi, procedere non omit- » tant. » ( Clementinarum lib. v, tit. 5, cap. unico. )
CVI. Statuts synodaux d'Elie, Evêque d'Àutun, en i3i5, chap. rv.
« Item diebus dominicis publici usurarii ex- » communicentur. » (Thes. nov. anecd., tom. iv,pag. 4g4.)
CVII. Quatrième Concile de Ravenne , de Tan i3i7, rubrica xv. Le canon est trop long pour le transcrire en entier.
ce Usurarum voraginem utriusque Testament! y> pagina reprobatam, in nostrâ provinciâ re- » primere cupientes, denuntiamus, seu decla- » ramus, hoc sacro approbante Concilio, omnes » usurarios manifestas, donec de usuris, prout y> patiuntur facultates eorum, plenariè satisfe- » cerint, vel de satisfaciendo pro suarum viriy> bus facultatum idoneam prœstent cautionem, y> fore communione altaris, et ecclesiasticâ sey> pulturâ privatos; eorumque oblationes recipi » non debere, nec ipsos absolvi posse; testa- » menta quoque ipsorum non valere, sed esse y> irrita ipso jure. Omnes etiam, qui hujusmodi » usurariis communionem altaris , ac corpus » Christi tradiderint, aut eos ad ecclesiasticam » admiserint sepulturam, donec ad arbitrium y> Ordinarîi loci satisfecerint, ab oificii sui exe-
» cutione decernimus seu déclara mus esse sus- » pensos. Adjicientes, ut pœnae hujusmodi sub- J> jaceant omnes, qui taies usurarios absolverint, )) aut ad commun ion em al ta ris admiserint, sive » teslamentis aut sepulturae inlerfuerint eorum- 7> dem. Tabelliones quoque de mutuis et cony> tractibus usurariis, vel in fraudem usurarum y> initis, instrumenta confidentes, vel recipientes y> scienter, quibus usurarii, pœnis subjaceant ipso » facto. Caeterùm in recipiendâ ab usurariis pœ- )) niteutibus, de usuris restituendis, cautione praey) dicta, banc baberi volumus et observari cau-
)> telam : » (Viennent ensuite toutes
les précautions à prendre pour s'assurer de la restitution de l'usurier ; les pièces sur lesquelles on jugera; les principes d'après lesquels on fixera la quotité ; l'obligation imposée aux héritiers de restituer également ; la détermination des juges qui doivent en décider; et le canon finit
ainsi ) ce Illos namque, quoad prœdicta,
y> declaramus usurarios manifestas, de quibus y> per parocliiam quam inhabitaverint , vel ubi )> morarentur, fama fuerit extorsisse usuras, vel » ipsorum confessione, aut per idonca argu- » monta , seu alio modo legilimo apparebit. » Constitutionem quoque praesentem omnes » parocliialium ecclesiarum rectores , etiamsi » collegiatae fuerint, habeant, legant, et intelliyy £jant; usurariorum pœnas praedictas frequen- D) tiiis in suis ecclesiis publicantes, et suas eau-
> tiùs évitantes, si divinam et nos tram effugere » cupiunt ultionem. » (Concil. Labb., tom. xi, pag. 1667 et seq.)
CV11I. Statuts synodaux d'Autun , rédigés par l'Evêque Bertrand, en i323, chap. v.
« Omnes usurarios et concubinarios maniy> festos excommunicatos denuntiamus, et pra?y> cipimus palàm et publicè nuntiarî. » (Thes. nov. anecd., tom. iv, pag. 5oo.)