CXXXI. Concile d'Avignon, de l'an i457, chap. xxvr
« Prœtereà quoniam crimen usurarum sic, » proh dolor! invaluit, quod à multis tanquam » ars Iicita et honesta exerceatur, prohibemus» » cùm usure utroque Testamento prohibeantur, » illas sub excommunicationis pœnâ exerceri, » quam, contra rium facientes, ipso facto in~ » currere volumus; et postquàm constiterit eos » publiée usuram exercuisse, excommunicati de- » nuntientur, tamdiù et donec restitutionem fe- » cerint, recepturi et alias pœnas per ordinarios, » donec fnerint castigati ; et si taies decesserint, » ecctesiasticâ careant sepulturâ. Et eâdem pœnâ » volumus ligari notarios taies contractus usu- » rarios scienter recipientes; quod quidem sta- » tutum singulis diebus dominicis per curatos » in suis ecclesiis publicari volumus. » (Thes. nov. anecd., tom. iv, pag. 385.)
CXXX1I. Constitutions de Nevill, Arcbevèquc d'Yorck, (Eboracensis), de l'an i466, rapportant les commandemens de Dieu.
« Quartum manda tum est : non faciès furtumj » in quo explicité prohibetur clandestina con~ » tractatio, rei alienœ diminutioj implicite verô,
DISSERTATION. 04y
*> omnis înjuriosa, per fraudem, seu per usuram, » seu per "violentiam, seu per metum rêi usurpa- » tio aliéna?.» (Concil. Labb., tom. xni, pag.
i6.e SIÈCLE.
CXXXIII. Cinquième Concile de Latran, de l'an i5i5, sess. x, bulle de Léon X.
« Léo Episcopus , servus servorum Dei , ad » perpetuam rei memoriam, sacro approbante » Concilio :
» Inter multipliées nostrae sollicitudinis curas, » illud împrimis suscipere pro nostro pastorali » officio debemus, ut quae salubria, et lauda~ » bilia, et catholicae fidei consona, et bonis » moribus conformia, nostro tempore, non so- » lùm enucleentur , verumetiam ad posteros » propagent ur; et quae materiam scandali prae- » bere possint penitùs succidantur, et radicitùs » extirpentur, nec pullulare unquàm sinantur, y> ea in agro dominico, jet vineâ Doraini Say> baoth, duntaxat conseri permittendo quibus » fidelium mentes pasci spiritualiter possint, era- » dicatis zizaniis, et oleastri sterilitate succisâ. » Sanè cùm olim inter nonnullos dilectos filios » sacre theologiœ magistros, et juris utriusqup » doctores controversiam quamdam, non sine » populorum scandalo et murmuratione exor- » tem, et nuper his diebus innova ta m esse conv » périmais , circa pauperum relevationem in
35o CINQUIÈME
» mutuis eîs publicâ auctorilate faciendis, qui » montes pietatis vulgo appellantur, quique in y> multis Italiae civitatibus, ad subveniendum » per liujusmodi mutuum, pauperum inopiae, » ne usurarum voragine deglutiantur, à civita- » tum magistratibus , et aliis Christi fidelibus, » sunt instituti, atque à sanctis viris divîni verbi » praeconibus, et laudati, et persuasi, ac à non- » nullis etiam summis Pontificibus praedeces- » soribus nostris probati , et confirmât! sunt « ne prsfati montes à christiano dogmate dis- » sonantes, vel non utrâ que parte diversimodè » sentiente, atque praedicante.
j> NonnulJis enim magistris et doctoribus di- » centibus eos montes non esse licitos in quibus » aliquid ultra sortem pro librâ decurso certo » tempore per ministros hujus montis ab ipsis » pauperibus quibus mutuum datur exigitur : » et proptereà ab usurarum crimine injustitiàve, » seu ab aliquo certi specie tnali mundos non » evadere : cùm Dominus noster, Lucâ Evan- » gelistâ attestante, aperto nos praecepto ad- » strinxerit ne ex dato mutuo quidquam ultra » sortem sperare debeamus. Ea enim propria » est usurarum interpretatio, quando videlicet » ex usu rei quae non germinat, nullo labore, » nullo sumptu, nullo periculo, lucrum, fetus- » que conquiri studetur. Addebant etiam iidem » magistri et doctores in his montibus, neque » çommutativae , neque distributivae justitiœ fieri
DISSERTATION. 55l
» satis; cùm tamen justitiae terminos contractas » hujusmodi excedere non debeant, si debeant » approbari. Idque praeterea probare niteban- » tur, quia impensa; pro bujusmodi montium » conservatione à pluribus, ut aiunt, débits, à » solis pauperibus quibus mutuum datur extor- » queantur; pluraque interdùm ultra necessa- » rias et modéra tas impensas, non absque specie » mali, ac incentivo delinquendi, quibusdam » aliis personis, ut inferri videtur, exhibeantur.
» Aliis verô pluribus magistris et doctoribus s» contra asserentibus, et in multis Italiae gym- » nasiis verbo et scripto conclamantibus , pro » tanto bono , tamque reipublicœ pemecessa- » rio, modo ratione mutui nihil speretur, pro » indemnitate tamen eorumdem montium im- » pensarum, videlicet minislrorum eorumdem, j> ac rerum omnium ad illorum necessai iam con- » servationem pertinentium , absque montium » hujusmodi lucro, idque moderatum et neces- » sarium, ab his qui ex hujusmodi mutuo corn- » modum suscipiunt, licite ultra sortem exigi » et capi posse nonnihil licere : cùm régula ju- » ris habeat quod, qui commodum sentit, onus » quoque sentire debeat : praesertim si apostolica accédât auctoritas. Quam quidem senten- » tiam, à felicis recordationis Paulo secundo, » Sixto quarto, Innocentio octavo, Âlexandro » sexto, et Julio secundo romanis Pontificibus t> praedecessoribus nostris probatam; à sanctis
35a CINQUIÈME
» quoque et Deo devotis, et in magna ob sanc- » titatis opinionem existimatione liabitis, evan- » gelicae veritatis prœdicatoribus praedicatam es- » se ostendunt.
» Nos super hoc, prout nobîs est ex altocon- » cessum , opportune providere volentes, alterius » quidem partis justitiae zelum, ne vorago ape- » riretur usurarum, alterius pietatis et veritatis » amorem ut pauperibus subveniretur, utrius- » que vero partis studium commendantes , cùm y> haec ad pacem et tranquillitatem totius reipu- » blicae christianae spectare videantur, sacro ap- » probante Concilio, declaramus, et definimus » montes pietatis antè dictos per respublicas :» institutos, et auctoritate sedis apostolicae hac- » tenus probatos, et confirmâtes, in quibus pro » eorum impensis et indemnitate, aliquid mo- » deratum, ad solas ministrorum impensas, et » aliarum rerum ad illorum conservationem, ut » praefertur, pertinentium, pro eorum indem- » nitate duntaxat , absque lucro eorumdem » montium accipitur, neque speciem mali pra> » ferre, nec peccati incentivum praestare, ne-
que ullo pacto improbari, quinimô meritoy> rium esse, ac laudari, et probari debere taie » mutuum, et minimè usurarium putari; lice- » reque illorum pietatem et miser icordiam po- » pulis praedicare ; etiam cum indulgentiis à » sancta sede apostolicâ eam ob causam con- » cessis , ae deinceps alios etiam similes montes,
» cum
» cum apostolicae sedis approbatione erigi posse; » multô tamen perfectius, multôque sanctius y> fore, si omninô taies montes gratuiti constiy> tuerentur : hoc est, si illos erigentes aliquos » census assigna rent , quibus, si non omni, salj> tem vel média ex parte hujusinodi montiutn » ministrorum solvantur impensac; ut ad bvio- » rem œris solvendi portionem , medio hoc, » pauperes gravari contingat; ad quos, cum y> hujusmodi census assignatione, pro impensay> rum supportatlone erigendos, Christi fidèles » majoribus indulgentiis invitandos esse decer- » nimus. Omne& autem religiosos, et ecclesias- » ticas ac seculares personas qui contra prœ- » sentis declarationis et sanctionis formam de y> caetero praedicare, vel disputare, verbo vel y> scriptis, ausi fuerint, excommunicationis latae » sententiae pœnam, privilegio quocumque non » obstante, incurrere volumus; non obstantibus » praemissis, ac constitutionibus apostolicis, cae- » terisque contrariis quibuscumque. Nulli ergo » omninô hominum liceat hanc paginam nos- » trae declarationis, definitionis, decreti, et ex- » communicationis infringere, vel ei ausu te- » merario contraire. Si quis autem hoc atten- » tare prœsumpserit , indignationem omnipo- » tentis Dei , et beatorum Pétri et Pauli Apos7 » tolorum, se noverit incurrere.
» Datum Romae in publicâ sessione in Latera-
y> nensi sacrosanctâ basilicâ solemoiter celebratâ,
