‹ Dissertations sur quelques points curieux de l'histoire de France et de l'histoire littéraire. VII. Sur les manuscrits relatifs à l'histoire de France et à la littérature française conservés dans les bibliothèques d'Italie (volume 5)Chapitre 56 sur 92 · VICTORIA AD MARIGNANUM USQUE AD FRANCISCI GALLI REGIS CAPTIVITATEM · texte numérisé non relu

VICTORIA AD MARIGNANUM USQUE AD FRANCISCI GALLI REGIS CAPTIVITATEM

Commencement de la dédicace :

«B. Arl.jur. palricius mediolanensis augustissimo terræ et orbis imperalori Carolo Cesari. Non ignoremus, invictissime Cæsar, Cæsarumque fortunatissime omnium, Carole, ex ipsâ densiore paræmiarum sylvà, congestâque farragine proverbiorum, et llud in medium sæpe proferri... »

Fin :

« … Ut si belli jure tituloque tibi sese conferri et merito Julius gestiat, certe pacis gloria superatum a te, victumque prorsus esse fateatur. 1534. »

Commencement de l'histoire :

(Elle est divisée en livres qui ne sont pas numérotés, et en trois sections, dit une note qui semble fautive, car ce MS. ne contient que la 3° sect. annoncée sur le titre de l’imprimé. Voy. plus bas).

« Post Francisci Galliarum regis in Italiam adventum, postque fugatos expulsosque magnä clade Donatianis arvis Helveticos, cum nostræ venetæque res pacatæ, Brixià presertim Veronâque receptis, ab asperrimo pestilentique Germanorum bello, peregrinam pacem domesticum bellum excepit. Carolo quippe Borboniorum principi, cum jam italicæ gallicæque procurationi, sive regis imperio, sive sponte suâ, cessisset, Odetus Lautrechussuffectus est, vir sanæ mentis elalæ ac primatibus nostris principibusque Gallorum semper adversæ... »

Fin :

«Proinde, ne a gestis rebus præscribendisactorumque diurnorum ephymeride digressus, ad christianas parænceses theologicasque doctrinas diversiore symbolo deflexisse videar ; ut ne solido patientiæ clypeo obarmatum pectus, institutis, monitisque meis informasse videar, scribendi finem facio. »

Cette histoire est écrite d’un style très-ampoulé, rempli de figures et de comparaisons incohérentes, mais elle renferme beaucoup de détails précieux. Ainsi, dans la description de la bataille de Pavie, on voit les Suisses de l’armée française décimés par la mousqueterie espagnole et presque mis en fuite : » Cum periculi rex admonitus, quantoque discri- » mine res omnis laboraret , in confertissimos Hel-

» veliorum ordines medius intercurrit; atque ihi » hortando, suadendo , rogando quoniam in acie » Novaculæ universa res constiterat, effecit ut redin- » tegrati paulum Helvetit, suis adversam proscin- » dentibus cunctis aciem, invaderent : quâ de re mag- » nâtumrex,angustiâ liberatus, sive ex fide, quoniam » sic animo suo duceret, sive ne in pugnam animi » languentium acriüs incitarentur, elatà voce F’ic- » toriam inclamavit; et omnium constans opinio fuit » vel ipsorum confessione militum innotuit, si strenue » viriliterque constitissent Helvetii, suoque pro more » eo temporis articulo depugnavissent, Gallum om- » pino victorem evasurum fuisse.…. »

Je crois devoir citer ici un exemplaire, certainement unique, conservé dans cette Bibliothèque, des premières feuilles imprimées de l’ouvrage complet de Bernard Arluni.

Historiarum ab origine urbis Mediolanensis ad nostra usque tempora secliones 111 :

Prima, ad illustriss. Franciscum Sfortiam, Mediolani ducem, de urbis origine, nobilitate, rebusque gestis, elc. |

Secunda , de bello venelo, ad sanctissimum V’enctiarum senatum , illustrissimumque ipsius principem Andr. Grithem.

Terlia, ad invictissimum imperatorem Carolum Quintum, de bello gallico.

Bernardino Arluno, jur.mediol.patricio, aulore; adjectaestpræfatio M. An. Majoragii ad mediolanenses cives, qud hisioriæ hujus ratio atque usus exponilur. Tiem locuples rerum ac verborum præcipue loto opere memorabilium index. Cum... el

privilegio imperiali ad quinquennium. Basileæ, per Joan. Oporinum.

In-f. contenant le titre, la préface de l'éditeur, celle de l’auteur à Fr. Sforze incomplète, la moitié de la première page de l’Histoire, et depuis la 13° jusqu'à la 72° inclusivement. Dans cette histoire, il n'y a qu’un court sommaire des événemens antérieurs à l’époque où vivait l’auteur : dès la page 52 de l’imprimé, il est parlé de l’expédition de Charles VIII en Italie.

Conr. Gesner, dans sa Biblioth., annonçait cette histoire : Oporinus brevi dabit in publicum; mais Gerard Vossius (de Historicis latinis, lib. 3) dit: Hoc opus se editurum promiserat Oporinus, sed necdum prodiisse arbitror.

La seconde section est imprimée tout entière dans la 4e part. dut. V du Thesaurus antiquitatum et historiarum ltaliæ, d'après les MSS. de François Stryker, envoyé de Hollande à Venise. Cette section contient 306 p. à 2 col. É

Le MS. de cette 2° section est conservé sous le n° A. 107, dans la Bibl, A mbroisienne, et à la Bibl. de Saint-Marc à Venise, sous le ne ccvsr, Classe de l'Histoire profane.

Pet. inf. 59 f., pap., écrit. du 46° siècle.

MS. autographe.

B. ARLUNI, DE LAUDIBUS ANTONII LEYVÆ, CÆSAREI IN

INSUBRIA GUBERNATORIS,

Commencement :

« Illustrissimo et sapientissimo principi Antonio Leivæ, cæsarco in Cisalpinâ Gallià gubernatori Bernardus Arlunus jurecons. Magna quidem et admirabilis vis est eleganter appositèque scribendi, auspicatissime et invictissime princeps Antoni, et cum omnes bonæ artes, liberalesque disciplinæ.… »

Fin :

« Mox cum omnia percurrissem quæ in te sane speciosissima sunt et nulla hominum oblivione delenda, illud jocundi lepidique poetæ sacris auribus intimare :

Principis est virtus maxima nosse suos. »

In-4°. vél., écrit. du 16° siècle, imitant l'impression.

(La 1re page de chaque ouvrage encadrée de miniatures.)

Page 1