N" XVI
ACCORD ENTRE LES HABITANTS DE LA MOCHE DE GLUN ET DALANSON(DR6M£)t ET LEUR SEIGNEUR GUILLAUME ARTAUDI.
(Transcrit sur l'original par M. Ëerbrucukb, aocien élire de l'école de» charte»,
et bibliothécaire à Alger '.)
ANNÉE l5l3, LE 19 DU MOIS DE
Préambule. — Controversia inter Artavdi et homines Ruppls.
Dicebant sindici et homines Buppis et Alansoni, nobilem virum (;uillermum Arlaudi, dorainum locorum predictorum, constituisse et
' O document mérite quelque intérêt contentions qui furent si fréquentes dupai ton contenu ; il rappelle une de ces rant le moyen âge entre le* communes et
TEXTE DES DOCUMENTS. M9 ordinasse in eisdem locis et territoriis Ruppis et Alansoni , queudam bannerium seu custodem possession um et fructuum dictorum îerritoriorum, ipsis sindicis et hominibus insciis, et dum sciverant , inviltis. Quas quidem cridas et proclamations, sic modo infrascripto farta», et constitutionem dicti bannerii , dicebant et asserebant ipsi sindici et homines Ruppis fuisse et esse faclas in maximum prejudicium , interesse, et totalera destructionem ipsorum aindicorum, hominiun et habitantium Ruppis, con traque libel lâtes et transactions dicti loci Ruppis, inter eosdem dominum et habitantes, seu suos predecessores, inhitas et juratas, cou traque libertates générales Dalphinales; quibus quidem libertatibus Dalpbinalibus ipsi sindici et bomines uti , l'rtii et gaudere possunt et debent, secundum teuorem ultimi capituli contenli et descripti, et in libertatibus dicti loci Ruppis, inler eosdem dominum et homines seu suos predecessores inhitis, promissis et juratis, sumptis per niagislrum Joannem Bonihominis, notarium publicum quondam Buxi (au Buis), sub anno Domini millesimo quatorcentesimo vicesirao quinto (i4*5), et die undecima mensis februarii ; et etiam contra usum et consuetudinem hactenus tam in dicto loco Ruppis quam aliis locis observatis. Quare petebant et requi rehaut dicti sindici et homines, easdem cridas et proclamationes revocari, cassari et annullari, sicuti et constitutionem dicti bannerii, una cum expensis jam in dicta causa factis, de quibus et fiendis contra eumdem dominum prolesta li fuerunt.
Ex advenu vero, dictus domiuus Ruppis dicebat et asserebat se ipsum , tam per se quam suos predecessores a quibus causam habet , fuisse et esse in veraet pacifica possessione, seu quasi ad et per tantum tempus quod non stat memoria hominis, in contrarium faciendi seu fieri el proclamari faciendi dictas cridas seu similes, sicut constat actis
leur» seigneurs. Écrit «l'aillcnr* dans un langage qui est un mélange du latin avec l'idiome vulgaire du bas Dauphiné, tel qu'il était parlé et écrit au commencement du xvic siècle, il peut aussi fournir matière à quelques bonnes remarques philologiques; et si l'on fait attention que cet
idiome dauphinois a de grandes analogie^ avec l'idiome provençal , on n'aura pas lieu de s'en étonner, les lieux nommés la Roche de Giun et Alenson étant situés dans la partie du Dauphiné qui est limitrophe de la Provence.
(Able tie l'Éditeur.)
35o DOCUMENTS HISTORIQUES INÉDITS,
manibus publicis sumptis; et ulterius se ipsum dominum fuisse et esse in possessione «militer constituendi bannerium pro custodia possessinnum et fructuum ipsorura territorioruro. Et propterea dicebat eosdem sindicos et homines, ad per eos pelita, minime audiri debere, et se ipsum dominum in dicta sua possessione dictas c ridas fieri , faciendi, constituendique die tu m bannerium, debere manuteneri, et ab indebito petitis et supplicatis ex ad verso relaxari cum expensis, de quibus et fiendis contra eosdem supplicantes fuit protestât us.
Super quibus quidem debatis, litibus, questionibus et causis partes ipse cupientes finem iraponere , anffractusque litium et processuum involutiones posse Themis evictare, ad bonasque pacem et concordiara devenire :
Igitur, huic fuit et est quod anno nativitatis miUesimo çuingentesimo ilecùnu tertio, et die decimo nono menais. . . . , in loco subdioendo , coranique nobili viro Bertrando Martini, domino loci Montisguerci, jurisperito et judice ordinario dictorum locorum Ruppis et Alansoni, sedente super quodam banco fusteo pro tribunali et idonea sede sibi electo, ad infrascriptum actum audiendum, in nostrorum notarioram publicorum et testium infrascriptorum presentia; existentes et personaliter constitute dicte partes, videlicet dictus nobilis et potens Guillermus Artaudi , dominus predictorum locorum Ruppis et Alansoni , neenon nobilis scutiffer Claudius Artaudi , dominus loci Bellegarde ejus filius etquilibet ipsorum in solidum, etc.; et sindici
et homines antedicti loci, transegerunt, pepigerunt, convenerunt et concordarunt in hune qui sequitur modum :
X£T Ce qui suit contient d'abord le texte des anciennes coutumes, article par article, et à la suite de chacun d'eux, les modifications qui constituaient le nouvel accord et la nouvelle loi communale de la Boche de Glun et d'Alenson. Ces modifications, écrites à la marge de chaque article dans la charte originale, qui est sur parchemin , sont ici imprimées en plus petits caractères. (Avis DE i/Edit.)
CBIDA8 ACCOBTOBUYAS DE FAIRE AS LtOCZ DE LA BOCHE ET DE ALAN»0>
Et premierament , del comtuandament de monseignor lo juge de La Roche et de Alanson , depputat per lo noble et generos seigoor
TEXTE DES DOCUMENTS. «i
Guilhaume Artaud, seignor desdits luocz: que nulle persone, de quelconque stat et condicion que soit, non ause ny presumisse blasfemar ny jurar lo non de Dieu Jesus-Crist , de la Vierge Marie, et de tous ies sainclz et sainctes de paradis. Et aquo sur la pena de ung chascun et per cbescune fois, premièrement, de sincquante soulz, la seconde de cent , et la terce de avoir tranché la langue.
1. Prima crida, $eu proclamatio, reducitur ex nunc juita tenorem libertalum dicti loci Ruppis, inhitarum inter eosdem dominum et homines Ruppis, per raagistrum Joannem Boniboroinis (i4a5), ad qainque solidos et a cetero sub eadera pena, quinque solidorum, dicta prima proclamatio fiât et proclametur, et non aliter.
II. Item. Que nulle persone non ause ny presumisse juar à nul juoc quant lo divin office se celebrara, ou prédication, sermons; et aquo sus la pena de ung chescun, et per chescune fois, de vingt et sine soulz.