‹ Documents relatifs aux rapports du clergé avec la royauté (volume 3)Chapitre 41 sur 83 · FORMULE DE RÉTRACTATION DES ÉVÊQUES · texte numérisé non relu

FORMULE DE RÉTRACTATION DES ÉVÊQUES

Pour recevoir rinstitution canonique , chacun des prélats nommés par le roi dut écrire au pape la lettre suivante dont la cour de Rome avait tracé le plan^.

(Bib. Nat., Mss. Mélanges Golbert, t. III.)

Beatïssime Pater,

Cum in hac tandem exultantis Ecclesicoe felicitate juges Christiani omnes paterna? providentia^ fructus percipiant

1. Voir page 31. Daunou fait obserrer à ce sujet « qu'aucune volonté de Louis XIV, si l'on excepte son testament, n'a été plus mal exécutée que l'édit par lequel il avait ordonné d'enseigner tous les ans la doctrine des quatre articles en chaque école de théologie. »

2. La rétractation du roi ainsi que celle des évoques est postérieure à l'affaire des Franchises. Nous croyons cependant devoir placer ici ces deux pièces sans nous asservir à l'ordre chronologique, parce qu'elles sont la conclusion naturelle de tous les documents qui précèdent.

3. On trouve dans le même volume des « Mélanges Golbert » divers pro-

MsnTloif. — Rapports du Clergé avec la Royauté. 5

facileinquc in sinum paternae beneficentiae vestrae aditum experiantur, nihil accidere molestius mihi potuit quam quod eo etiamnum loco res mese sint ut aditus in gratiam Sanctitatis Vestrae mihi hactenus interclusus quodam modo videatur. Cujus quidem rei cum eam fuisse rationem perceperim, quod ego Cleri Gallicani comitiis anno 1682 Parisiis habitis interfuerim. Idcirco ad pedes Beatitudiuis Vestrae provolutus, profiteor ac declaro me vehementer quidem et supra omne id quod dici potest ex corde dolere de rébus gestis in comitiis praedictis, quae Sanctitati Vestrae et ejusdem praedecessoribus summopere displicuerunt, ac proInde quidquid in iisdem comitiis circa ecclesiasticam potestatem et Pontificiam auctoritatem decretum censeri potuit, pro non decreto habeo et habendum esse declaro.

Praeterea pro non deliberato habeo illud quod in praejudicium Jurium Ecclesiarum deliberatum censeri potuit; mens nempe mea non tuit quidquam decernere et Ecclesiis praedictis praejudicium inferre; promptus sane in insigne profundissimi obsequii quod Sanctitati Vestrae profiteor, et demissae reverentiae pignus, ita me gerere ut de débita mea, quam ad extremum vitae meae spiritum Sanctitati Vestrae impensissime prœstabo, obedientia, et de meo pro tuendis Ecclesiarum juribus zelo, nihil unquam possit desiderari.

His itaque perlectis nostris litteris spero et Sanctitatem Vestram humillime obtestor, ut me in gratiam benevolentiamque suam tandem receptum, Ecclesiae ad quam rex noster Christianissimus me nominavit praeficere non dedignetur, quo maturius animarum saluti et Christianae religionis utilitati, ipsarumque Ecclesiarum juribus et dignitati, ut sincère Sanctitati Vestrae profiteor, studium omne meum et curam impendam. Intérim Beatitudinis Vestrae, tanquam Beati Pétri, Apostolorum principis, successori, Christi

jets débattus entre les ministres du pape et ceux du roi. Le projet coté G présenté par la cour de Rome est ainsi conçu : ce Ex corde dolemus super rébus gestis quae Sanctitati vestrœ Talde displicuerunt ac proinde id quod circa potestatem Ecclesiasticam et pontificam authoritatem decretum, yel in Ecclesiarum prœjudicium deliberatum censeri potuit, quod a mente nostra prorsus alienum fuisse testamur, pro non decreto et deliberato habemus et oabendum esse declaramus. »

Page 1