INTRODUCTION VU
traies, est im des corps les mieux connus de la chimie biologique.
parvo iucliisae spatio rotimduiu luihi videbantur habere globulum, parvoque spatio a globulo, circuiii globiikim, hicidiis jacebat circiiliis, et tum iterurn circum circiilam eumdem remisse adiimbrans ambitus, circonferentiam ovalis
conficiens Postea hepar Salmoiiis in uiusœiim detuli meum et «tante pede
sauguinem animadverti, at in partibus sanguiueis niillam potui conspiccre differentiam.
Il signale les globules elliptiques des poissons avec leur noyau.
Voici comment s'exprime Leuvvenhœck à propos des globules sanguins de la grenouille. [Leuwenhœck opéra, vol I, page 54).
Trausii ad examen sanguinis, quem ipsum expertus quoquc sum constare ex plan-ovalibus particulis, natantibus per maleriam limpidam... Hae , ut sic dicam, similiter colore carebant, nisi quae singulae et recta oculos feriebant : binis vcro juuctis et sibi impositis, color apparebat paululum ad rubedinem tendens ; tribus vero sibi invicem impositis, magis eminebat color; sicut hic fig. 2 ostendit. (Suit la légende explicative, intercalée dans le texte, d'une figure simple mais fidèle, montrant des globules ovalaires de grenouille, sans les noyaux). Verum, cum attente particulam ovalem in ambitu considerarem, talis particula sanguinis colorcm rubicundiorem reprœsentabat, quani si très sibi invicem per planum instratœ forent. Multae harum ovalium particulnrum jucundum visui prœbebant spectaculum, imprimis humiditate illa tenui (in qua praeter ovales particulas natabant quoque multi globuli, magnitudine 1/6 partis globuli nnius nostri sanguinis prcediti), evaporata. Multœ habebant in medio lucem ovalem ac splendidam : alise videbantur quasi constructse forent ex multis ovalibus rotundis diversaî mngnitudinis : alise circumdari fere videbantur minimis globulis, cum alii plane carereut in circuitu globulis, quos tamen in sui medio obtinebant. Hisce observatis in mente m veniebat, annon hi parvi globuli, quibus ovales sanguinis particulse erant cinctse, illi minimi globuli essent, qui inter illos in aquea materia natabant, quique casu sibi obhseserant. Sed quod potissimum mirabar, in sanguine, quem ex multis sanguiferis vasis à me incisis in patinam mundam (in qua siugulas ranas dissecabam) collegeram, observabam magnum numerum vivorum animalculorum, longitudinis fere et latitudinis dimidiaa cum una ovali particula sanguinis quse omnia habebant eamdem posituram. Non erat mihi parva hrec videndi voluptas. Consumpta enim ea temporis mora, donec ovales sanguinis particulse ob gravitatem suani paululum subsedissent, aninialcula hsec, natatu suo in ovalem sanguinis particulam impingentia elegantem mobilitatem causabantur.
Hœ enim sanguinis particuiœ in gyrum agebantur, nec displicebat mihi credere quamlibet particulam sanguinis arenulam aequantis, 50 animalcula in sese continere. Dictus hic sanguis valdè erat serosus nec sincerus. Separata quippe magna ex parte carne ranae a cute sua, aquea qusedam materia tam ex ente quam carne rorabat, quœ majori in copia profluebat aperto a me <(uoque abdomine. Non dubitabam, etiam capite ranœ a me contrito fere, ut quietam redderem, me aliquam aqueam materiam ex ore aut ventriculo expressnrum, credebamque ex ultimo succo animalcula hœc procreata esse, ideo quod neque extracto omni ex vasis ranarum sanguine, neque diligenter per-
YIU IN TKOD L'( ;TI0N
On disrute bien encore sur la formule moléculaire de l'hémoglobine ; mais les admirables travaux de Hoppe-Seyler nous ont éclairés sur ses dérivés : l'hématine et la méthémoglobine, l'hématoporphyrine, etc.
Schm.idt et Strecker ont fixé les proportions des principes inorganiques dans les globules relativement à ceux du plasma. Enfin dans le domaine de la physiologie proprement dite, les conquêtes ne sont pas moindres : l'étude des gaz du sang par Magnus, Ludwig, etc., a donné de précieux résultats :
Cl. Bernard nous a bien montré l'aptitude des globules rouges à fixer non seulement l'oxygène, mais aussi l'oxyde de carbone, expliquant ainsi l'action toxique de ce gaz. Actuellement, le dosage de l'hémoglobine par les procédés physiques ou chimiques est courant, pratique et d'une valeur bien autrement positive que les procédés d'hématimétrie globulaire.
En anatomie, la lumière n'est encore faite complètement ni sur la morphologie des éléments figurés à Tétat adulte, ni sur-
lustrata materia aquea, iiiter cutem et cariiem, aut in ventris cavitate hserente, ulliim postea animalciilum detexissem. lu eiiumerata materia aquea occurrebant mihi particulai inordinatse, quae fere omnes rotundsB apparebant ejusdem cum globulis nostri sanguinis magnitudinis: quasdam cognoscebam esse iterum compositas ex sex globulis, et cum bis particulas 1/6 partem magnitudinis reliquorum videbantur -possidere tantum. Inspecte quoque dicto sanguine aqueo in patinis ex diversis ranis collecto (quamlibet enim ranam in peculiari patina secabam), deprehendi ibi pauca adhuc qufcdam animalcula in illo aquoso sanguine contenta. Contemplatione vero circa enumerata animalcula mihi non satisfaciente, quoniam persuasus eram illis sanguinem non propriam sedem existere, sed casu eo dilata illa esse, offendi ranas in quarum stercore ex intestinis extracto, incomprehensibilis numerus vivorum animalculorum diverses magnitudinis et figurée exstabat. .. Parvse stercoris particulse animalculorum motu ita ciebantur , ut omnes esse animalcula putarentur. .. quo ubservato cogebar credere animalcula, quœ antea dixeramin sanguine ex patinis collecto reperiri, aut ex stercore, inter secandum, in patinam delapso, aut casu ranee intestino, in quo magnus numerus animalculorum fuerat a me vulnerato, orta ac sanguini permixta esse.
Outre la description des globules elliptiques, on retrouve dans cette note une mention des globides blancs : « In enumerata materia aquea, occurebant mihi particulcB inordinatfe quae fere omnes rotundse apparebanl, ejusdem cum globulis nostri sanguinis magnitudinis »