‹ Essai historique et littéraire sur l'abbaye de FécampChapitre 23 sur 26 · OB I.A · texte numérisé non relu

OB I.A

CONFRÉRIE DE SAINT-MARtIN

DJÈS FRJÈRES JONGLEUHS^

iBiMxt h Sétamp.

Cette pièce è9fc|Hibliiée pour la prennièce fois 4'après le Ti(|imusd*aDtt Charte de la fin du xii* siècle , conserf é k R^oqh dans les Archive» de .la Seine-Inférieure. ( Vidimus du xv^ siècle. )

L/']yifvEA$i5 ptfesentes litteras, $eu publicum instrumentùm inspecturis, ofikialis Fiscampnensis salutem in domino, Notutn faclmus nos die date presentium, vidisse^ palpasse, inspcxisse, ac de verbe ad verbum legisse qiiâsdam litteras, ut prima facle apparebat, confraternïtàtem seu côùfetriam beali Martini 'confesse-' ris atque pontifiais , in capella ieprcKSOCum Fiacamp» nensiumhactenusfundatamapprobantes,sanasetilIe<* sas, non viciatas, nec cancellatas, non abolitas, sed prorsus omni vicio et" suspicione capetrtes, et stgiHis

religiorum virorum doaûnorum abbatid^et conventua» io kquaadupUcîet oera viridisigiHatasu Qwrumteoorj sequftiirin'hecverba : Unîvepsia saoete Matrîs eoclo-^ sîe filHs ad quûs presens seiiptum pervenfirit, BadoP ûi» miseratiaaae dtvioa buHiyis abbassanoteTriiiitatss ilscampiit^ saiiitem la vero salutari. Ad divine cl6< mentie gratiam promerendam niofail'cque gvatttm. est, quam ût ad* implsetiooem legis sChvisti iavioem onora nosira porterais, ut primorum iniiriiiitaie» nostras compassîone laciamus. Neque veroaiit^hi* team circuiiiferentes gravemqœ eapoîs sarcinam-aé ardua celorum poterinuis eTola^e ^ nisiet mutue-oarî'^ tatis eomxio et oraiionutn dftvotio nost:pani snstute-' rint >iabeetUitatem.' £a propter infirmitati compalién^ tes 4&£ dev(»tioRev(M acûcndmtès inter carîtatis nostvè sinm» iaiinitate fn'^teriMtaliaquosdain hoiniiies seco^ bwea, airti joculdtorie deditos, Wenter eb diUgentep adH^sioi^iis.. Quorum ei sî ludicra et luhrica sit vita*^ food^mentum taumu fidei quod inv€hcisto (unc^htum est, facit optimo capiti xnembra coliere debilia; qtte-YÎdfilicet res «oaquidém nova nec recent^r ii»veiaa, sed tempore béate memorie Ricardi prtmî Normanoruai ductsiochoata , tenipere seoundi Ricardi dûmloi que vWillemi iabbatis primi perfecta pleniuii et oottsuniinata , afd. nostram- uftqu« per$ev«ravrt

M^ AbBAYE m FfiCAMP.

etatem. Sed ingruentibus maKs RMdoram que temporum itnportunitatibus , habundante inicpiitate , refngescente caritate defecerat post mûrtem régi» Henrici primi. Douûbus vero Henricus pie memorie abbasy eorundem fratrum' anxie petitioBÎ satisfaciens antîquam fraternitatem renova vit; et tx>tius oapituK asseasu eos în fraternitatem recepit et collegit. Ego veeo Badulfus abbas ^ nokns in hoc tam iUustrium vi* ronim non mutari vestigia, predictorum iratrum^ me fratrem constitui , et eis omnium benefîciorum nostrorum in missis , in vigiliis , in jeuniis, in elemosiiiis,in orationibus, et omnibus l>eo placitis totius oonsensu capituli partictpationem dedi et concessi. Quatinus caritate juvànte et ipsi nobisciim et nos cum ilUs in leticia et exultatione, in sympbonia et choro, in tympano et psalterio^in cordis et organo, in ma* nibus tenentes cytharas et phyalas plenas odoramen» torum, conspectui summi régis valeamus apparere. Specialiter autem tam pro eis quam pro reliquis fratribus nostris, omni tempore^ singolis diebus, très missas celebramus : unam de spiritu sancto ut nos cornmendet filio ; aliam desancta Maria ut nos commendet fîlio ; terciam pro defunctis, ut requiem obtineant sempiternam. Singulariter vero cumnobis cujus libel eorum ftierit obitus ounciatus, post absolutiooem in

GONFRËfUE D£ SAINT-MARTIN. SSi

capitulo pleaarie factam , taaquam pro fratra. .oQstrQ diviaum celebramus officium. Sed et singulis anois duo tricenaria pro ipsis facimus , post Natale domini unum, alterum post Penteco&te. Modusautemfrateroitatis bec meo pruposito est teneadus : singulis an,nis, die ordinatioais beati Martini^ con veulent tam joculatores quam qui eorum fraternitati sejuDxeruiit quos nichilominus in nostra coUigimus frateroitate. Factaque solemni' processione totius conventus ipsor rumque joculatoruan, coUigeatur de singulis eorum denarii quinque , quorum talis erit distributio : ut partes due in leprosorum Fiscaippni traoseant usum*; pars vero tertia généraliser distribuatur inpaupere^; quarta autem ad luminare ecclesie ; quinta vero ad opus ipsius cum legatis mortuorum conferantur. Porro in eorum obitu vel qui ex eorum fraternitate fuerint, relinquent singuli. ad opus ecclesie nostre, quipotuerint très solidos; pauperes auteni duos solidos, pauperiores vero duo4ecim denarios« Hanc fraternitatem tenentes seu joculatores , seu milites, sive quilibetalii, quicquid in obitu suo relinquent, ad opus ecclesie conferetur. Hujus vero fra terni tatis constituimus Henricum de Çûencum magistrum et rectorem. Omnibus autem hanç fraternitatem servantibus sit pax et gaudium in secula seculorum, amen. — In

5W ABBATE m: *ÉCAMP.

quorum omnium testimoiiium sigillum magnum curie

nostre unacum signe nostro et subscriptiotié pubHci notarii infrascripti presentibus Utteris du^inms apponendum. Ahno domini millésime quadringintesimo secundo , secundum Usum galitcanum cumputendum; die tercia mensis Jullii , indiciorie nona' ab eleciione tlômifli Benedtcti in pàpani ultiriod electi anno octavo. Presentibus reiigiosiset honestis viris^fratribus pre^ dicte ecdesie sancte Trinitatts Fiscampnensis Petro Picardi , Thoma Anglici , Johanne Dusceu , Jobanne Dorival religiosiâ Fisoampnensibus , Jobanne Dasnieres Bicturiencis diçcesis, Thoma Gosse, Roberto Gottren ^ et Guillemo Régis y Rothomagensis diocesis, t^stibus ad ptiemissa voeatis specialitef et rogatis.

ABLATIFS

A L'ABBAYË DE FÉCAMP,

Aui »t txonvtnt h lo lltbltôtl)(qut l)u ftoi , h |3anf .

Description du manuscrit de la Bibliothèque du Roi , portant le n*^ ySgS"^ ( Autrefois, Bigot SaS. )

Un volume petit in-quarto vélin, relié en bois, couvert de vélin blanc , écrit au commencement du XV® siècle. Il a deux cent vingt feuillets, dont cinq de garde. Il contient :

1^ Le testament de Jean de Meung, en vei*s ,

folio I , recto.

Ce poème a été imprimé avec le roman de la Rose , du même auteur , publié par M. Méon , en 4 vol. in-8°, t. IV , p. I . '

5S4 AJttAYE DE FÉCAMP.

a^ Le Romandes Mellibëe et de Prudence sa femme,, en prose, folio 3i recto.

Le folio 3 1 verso commence ainsi :

« Après ce , ma très chière dame , que j'ay fait le a roumant sus Boêce de consolacion à vostre service. « Et pour vous conforter en nostre Seigneur, je ay fait a un traicté petit à l'ensengnement de monseigneur <K vostre fils et de touz autrez princez et barons qui le « voujdront entendre et garder > le quel traicté j'ay « fondé et extrait d'une fiction ancienne que j'ay troua vée en escript , et se commence en la manière qui (cs^ensuit. 9

Ce petit roman , attribué à Jean de Meung , l'un des auteurs du roman de la Rose, n'est qu'un traité de morale extrait de différents auteurs. Il a' été traduit en anglais par Ghaucer , qui l'a inséré dans son poème de Canterbury Taies.

y* La bataille de trente Anglois et de trente Bretons, qui fut faite en Bretaigne, l'an de grâce mil trois cens cinquante, le samedi devant Letare Jerur salem , en vers , folio 5o verso.

Ce poème historique est fort curieux ; il a été plusieurs fois publié :

i® En i8i9,parM. de Freminville. In-8 , de

39 pages. Brest ; |

DESCRIPTION DES MANUSCRITS. $8i»

a^ Em 1827 et en 1 835, par M. Oapelet , dans sa collection des monuments français , sous ce titre :. Le Combat de tr&Ue bretons contre trente Anglais y pubBé d'après le manusciit de la fiibliotbèque do Roi , par M. G.-A. Grapelet , imprimeur , etc. Paris, 1827. — Idem , i835 , grand in-8**.

Après un avertissement , M. Grapelet a placé la description du manuscrit^ dont il reproduit un facsinûle. Aux détails que f ai donnés plus haut , il ajoute ceux-ci :

K On trouve des réclames à la fin. de chaque « cahier , et chacun de ces cahier3 se compose d'un <K nombre inégal de feuillets. Le volume a été rogné , « et plusieurs lettres du haut des pages ont été at- « teintes. Un certain nombre de feuillets qui con- « servent des traces d'écriture, ont été grattés pour a être employés dans le volume dont les deux der- « niers feuillets sont blancs. » On lit , sur le verso du dernier , vers le milieu de la page , ces fti6ts en écriture gothique :

Ce livre app jlhxient a Symon Pierres •

c01is6illeb eut court lax * p^rmourant a Verwow sur Seine.

« Trois autres feuillets, qui ont été grattés , ter-

586 ABBAYE DE FËCAMP.

a minent le voluflue , et laissent égalenfent apercevoir <f plusieurs lignes decriture.

(( La première page du manuscrit office seule (c quelques ornements gros»èrement exécutés à la « marge intérieure; ce sont des moitiés de fleur»- « de-lis peintes en rouge et noir. L'initiale L de a cette première page , également peinte en rouge (c et noir, est surmontée d'une couronne. Les autres ce initiales sont rouges, et toutes les capitales sont ce rehaussées de traits rouges sur la lettre noire. »

M. Buchon a aussi réimprimé ce poème dans son édition de Froissart.

Folio 58 verso , on lit :

« Cy fine la bataille de xxx Englois et de xxx Bretons qui fu faite en Bretaigne, l'an de grâce mil trois cent cinquante, le samecfi devant Letare Jherusalent, »

Sur le même feuillet :

« Ânno Domini M" C° X° reddita est Acharon ci vitas

transmarina , civitas nobilis Philippo régi Francorum à duobus viris nobilibus et éidem civitatis' bustôdibus, scilicet Méstondo ' et Kat*acoSO. 'Mehse julio régnante Saladino rege sarraceno viro prôbo et illustrissimo, si fidem Dei suscepisset.

Es data Chripsti colis AcharoD licet impia nolis , Urbs mala , plena dolis ydola vaoa colis , Inimico cruci , sine luce , modo data luci y Non es digna tnicy suddere cola ducy.

« Anno Domini M'* CC^ XIIII* -vi». kalendas Augusti , die dominica , ad Pontem Bovarum^ dimicavit Philippus rex Francorum contra Othonem regem Alemagnie et imperatorem Romanorum^ et contra comitem Flandrensem nomine Ferrandum et contra comitem Bolonie nomine Renaldum et contra comitem Salobonie nomine Wuillelmum et contra milites nobiles Alemagnie quorum nimis longum est enumerare. Videns autem Otho imperator quod à Francis esset superatus non gladio , non ense j sed fuge presidio fuit liberatus. Multi vera ex parte ejus occisiy multi captivitati, scilicet C. F. À. et C. Will. ^mnes mquam rei lèse itiajestatif) conjurati in mortem Philippi régis. »

« L'an de grâce mil ccc .xj. iiij.

^«c Fu mené Enguerren esbatre « De Chatelet à Montfaucon;

« lUec perdi Enguerren son non. »

• 4° C'est ;la table. du livre hystorial d^es fais c^efunt Mons. Bertran de Gueschin , jadis duc de Moulines , conte de Ijomgueville et de Bourges, contestable

588 ÂBBilYE DB FfiGAMP.

de France , et de plusieurs nobles et jeutilz hommes estans aveucques lui es guerres, etc. , etc., folio Sq recto.

5. Le distié de monseigneur Bertrand de Glaquin , jadis duc de Moulines, conte de Longueville, de Borge, et connestable de France, folio 63 recto.

Ce sont des vers en Fhonneur de Duguesclin.

M. Crapelet les a publiés , p. 5 de l'ouvrage cité plus haut«

6» Distiques de Caton , latin-français y en vers , folio 63 verso.

7. Recueil de proverbes , intitulé : F^es Proi^erôes des Sages ^ en vers,, folio ^S verso.

Page 1