N- XII
(N* III. DU RECUEIL d'iMROPP.)
« Auszugdes Briefs 1568 den 919 septembris vom Landarchiv>
« Die Linden auCdem Platz zu Altorff, worunter der Land* vogt Grissler den Huot aufgestecbt , ist noch in dem Jahr 1567 gestanden, und von Herren Haubtmann MelchiorBesslerdocffvogt binweg gethan, und ansiatt der sleineren Brunnen dargesetzt worden aus erkaadnuss des dorffs zu Altorff • '*.
On montre depuis longtemps, à Allorf, la place où la perche avec le chapeau était plantée, et où Tell , dit-on , s'illustra par son courage et son adresse. On y voit une petite tour , sur laquelle est retracé le souvenir de l'histoire de Tell et du premier combat qui fut livré pour la liberté. « Cette tour, dit le D' Los-
** J'ai lu, en 18)8, les mcmet ligne» dans VM^mn dt» itronstrt de Tb^tel i|» \JigU, à Allorf.
» ser» 11*681 pas, comme on l'a cro.uamonameiitérigéeii l'hon- » neur da héros d'Uri ; car elle est d'une époque antérieure à
• celle où il vécut. Non loin de là était le célèbre tilleul, qui fut » abattu en 4567, parce qu'il pérîissaît , et remplacé par une
» fontaine en pierre A cent pas de là est une autre fontaine
9 en pierre , semblable à la première , et ornée de la statue de
• Guillaume Tell. Le héros est représenté l'arbalète sous le » bras ; il regarde fièrement devant lui , comme si ses yeux
• rencontraient la figure odieuse du tyran, et il presse sur son » coeur l'enfant dont la main tient la pomme que la flèche vient » de percer » ".
L'imagination enfanta un fait prodigieux , auquel un peuple crédule a donné un faux air de vérité en créant des monuments. Aucun de ces monuments n'est antérieur au seizième sicçje-
A entendre le vicaire ImbofT, il en existerait de plus anciens , à savoir d'antiques tableaux représentant l'histoire de Tell, des portraits de ce héros, son chapeau* son épée, son arc ; il ne manque, en vérité» que la pomme !
On a parlé de médailles frappées en mémoire du sauveur de la liberté helvétienne. Il en existe > en effet, qui rappellent ce courageux citoyen ; l"* celle que j'ai citée dans la lY* partie de mon ouvrage, note 21.
3* Une avec les armoiries des XIII cantons — R. Les trois Suisses délibérant , et cette légende : WILHELM TEL VON VRE, STOVFFACHERVON SCHWYTZ, ERNI VON VNDER- WALDEN. ANFANG DESS PVNTZ IH lAR CHRISTI 6E- BVBT. Au-dessous 1296*".
3*^ A. DdSa ERSXE EIDGENOSISCHE BUNDT. Les trois premiers Confédérés , l'épéo au côté . la tète découverte et la main levée , prononcent le serment solennel. A droite est un jeune homme sans barbe; à gauche, un homme d'âge mûr, avec de la barbe, la poitrine ornée d'une croix; au roilien, un vieillard à longue et forte barbe, avec un costume particulier^
** Der KanUm Uri,.,,gêichHdêrt von K.-F. Lusser, p. SO.
^ G.-E. YOD Haller Schwei%, Mûnz» und Mtdaillenkabintt , I, p. 9.
R. la beUe inscription : DA DEMVTH WEliNT VND HOCH- MVTH LACHT , DA WARD DER SCHWEIZER BVNDT GE- HACHT. !M6»'.
4« A. SALVE URAMA FILU MARTIS. - R. L-Usloire «le
Tell , qui , en présence de spectateurs à pied ei à chefai » abat la pomme placée sur la tète de son lils. On tchI à qnelqne distance le lac des Waldstelten» Tell sautant dn baiean, et «o peu plus loin un châteaa fort. On remarque sur TaTant-scène le cbapeau ducal» devant lequel le peuple devait slndioar.
Le louable Etat d*Uri fît remettre» en 1760, deux exemplaires de celle médaille à J.-A.-F. de Baltbasar, auteur delà Défm» de Guillaume TM^.
Les monuments que nous venons de nommer sont d'one date récente.
Le recueil d'ImbofT contient quelques notices qui , n'ayant pas trait directement à Guillaume Tell, ne devaient pas trouver place ici. Nous eussions volontiers passé sous silence toutes les pièces rassemblées par ImbofiT, si nous n'avions pas jugé coq» venable de publier les prétendus documenta dont Timporlance est grossie par la renommée , comme tout ce qui est inconnu.
Passons k un autre getflre de preuves de Tbistoire de Goîl* laume Tell, aux poésies populaires.
W XIIL
• Bllf HÛPSGH L1E0
vom vrspning der EydgnoscbaSt, vnd dem ersten Eydtgnosseo Wilhelm Tbell genannt, oucb von dem bund mit sampt einer loblichen Eydgnoschafft, wider Herzog Carie von Burgundl, vnd wie er ist erschlagenworden*'. »
*< id. ibid,
»• Id. ihid. p. 7.
" « Getrnckt su Berna, by Tlncentz im HoT » (apparemment dans la tecoode moitié dtt XVl*"* siècle) arec une gravure en bois représentant le tnit de b pomme. Ce chant a été réimprimé dans la collection de E.-L. Rochbolz, qui a pour titre : EidgenotsiKhê Lieder-^ronik. Bcrn, 4833.
« Von der Eydgnoschafll wîl icbs beben an , dessglycben bort doch nie kein Bfana
jbn ist gar wol gelongen , sy band (hab0n) eîn wysen Teèien bundt, icb wil ûcb singen den râcbten grundt,
Wie ein Eydgûoschafft ist entsprungen.
Ein edel Landt recht als der kern,
das lyt (liegt) yerschlossen zwûscbend berg»
vil Tester dann mit mure»
da hub sich der bundt am ersten an, sy band den sacben wyssiich gethan ,
in einem Land heissi Vry.
Nun merckend lieben Eydgnossen gut »
wie sicb \Ier bund am ersten erbub,
das lond (lasst) ûcb nit verdriessen , das einer synem liebsten Son , ein ôpffel von syner scbey tien scbon »
mit syneq henden musst scbiessen.
Der Landtuogt was ein zornig man •
er gsacb (sah) Wilhelm Thellen gantz ûbel an ,
Kumm bar icb muss dicb fragen , wôlcbes ist dyn liebstes Kind , das bring mit dir gar scbnâll tnd gscbwind»
Ton dem soitu (sollst du) mir sagen.
De» Wilbelm Tbell der antwort scbon , icb ban (hab') so gar ein jungen Son ,
der frôwt micb vss der massen , darzu syn muter myn Eelicb wyb.
wir wurdent wagen vnaer beyder lyb,
ebe wir jn wôlten rerlassen.
Was lyt mir an dym jungen Son,
icb bûten (gebiete) dir il (das) most du tbun ,
oder dich wirt es nût nùtsen da bist dess schiessens also brîcht**»
das menger von dir hôrt ?nd aicht**»
Yoder allen Armbroat scbûUen.
Wilhelm Thell herwider sprach»
Herr synd mir vor disem vngemach .
soll ich za myaein Son schiessen « Der Landtuogt sprach schwyg es mass sjn» obschon dich schaltest wie ein Schwyn »
Es thàt jn seer verdriessen.
Der Landtuogt sprach zu Wilhelm ThelF»
Nun lug das dir àjn Kunst nit fai,
vnd merk myn red gar âben , triffst du jn nit des ersten schutz»
fûrwar es bringt dir keînen nutz»
Tnd kostet dich dyn lâben.
Zwentzig vnd hundert schritt die must er stan» ein pfil vff synem Armbrost han ,
da was gar wenig schârtzen , er sprach zu synem liebsten Son »
ich hoff es sol vnns wol ergon,
hab Gott in dynem hertzen.
Do bat er Gott tag vnnd nacht, das er den ôpffel zum ersten traf,
das thât den Landtuogt verdriessen »
die Gnad bat er von Gottes krafft, das er vss rechter meysterschafft,
so hoflich kondle schiessen.
Da er den ersten schatz bat thon , ein pfil bat er in sinem Goller ston ^
** BerichUt, er iahreo.
*' Siekt : peat-ctra fâat-il lire êprwhi.
er sprach bel ich myn Son erschossen .
8o 8ag ich ûch Herr Landtuogt got, •0 bat icb das in mynem mut,
ich wôlt ûcb ban gelroffen.
Darmit macht $ich ein grosser Stoss, dauon entsprang der erst Eydgnoas,
GoU wolt die Landtuogt straffen , sy schuhend ** weder GoU noch frûnd , 80 eiro geGel Wyb oder Kind ,
woUends by jnen scblaffen.
Grossen vbermut tribend sy im landt, Tîl bôser gwalt der wert nit lang ,
Also find mans gescbriben , Es bandts dess Fûrsten Landtuogt tbon ", darumb ist der Herr vmb syn HerrscbaSt kon'\
vnnd Tss dem Landt ?ertribea.
Icb wil ûcb singen den recbten grundt, sy scbwurend einen veston bund,
die jungen und die alten »
GoU wôU sy lang in ebren ban , als er bissbar oucb batt getbon ,
80 wend wirs GoU lan*> walten. »
Nous supprimons les autres stropbes (au nombre de 21), où le poète cbante l'accroissement de la Confédération et la défaite du duc de Bourgogne. Celte partie a été ajoutée à la ballade primitive , dont nous venons de transcrire soit une copie , soit une nouvelle édition , peu différente du vieux cbant populaire. Ce Tellenlied, le plus ancien que l'on connaisse , est à la base
** tcAeueteii, furchteten.
*' Geihan.
** gekommtn, ^ huen.
(lu drame d*Uri {Em hûpsch Spil), dans lequel se trouveot. ainsi que dans la chronique de Tscbudi, quelques-uns des vers qu'on vient de lire. Le titre de l'œuvre dramatique de Rnef est évidemment emprunté à notre TeUenliêd» Ce chant national a été reproduit sous une autre forme, avec quelques variantes. Nous le transcrirons du recueil de M. Rochhob**.