DE SA PROMOTION AU CARDINALAT
« GregoriusP. P. XV.
« Dilecte fili noster salutem,
« Non modo virtuti praemium tribuere, sed catholicam religionem novo praesidio communire et apostolici senatus décora augere voluimus, dum christianissimarum majestatum suffragationi annuentes, te nuper cardinalitia purpura décora vimus. Etenim si iriumphos iis mili tibus prudenter castrensis disciplinae leges decernebant, quorum fortitudo Reipublicse propugnaculum atque hostium excidium fuerat, merito amplissimam dignitatem tu nuper in romana Ecclesia consecutus es. In eâ enim colluctatione quae nobis est adversus Principem tenebrarum , sapientia ac pietas tua gladius salutis in istis regionibus habitus est ad haereticorum ferociam refiringendam et faciendam vindictam in populis non credentibus. Quare fi'uere, dilecte fili noster,
non solum regalis patrocinii et pontificiae beneficentiae testimonio, sed etiam fama meritorum tuorum. Adeo enim laudum tuarum splendor in christiana republica nitebat , ut totius GallieC interfuisse videatur virtutes tuas sacris glorias ornamentis insigniri. Ea enim plerumque ad hominum mentes alliciendas majus momentum faciunt quam ipsa, detractis phaleris, nuda virtutis pulchritudo. Tibi vero adeo gratum accidisse hoc tuorum meritorum praemium et nostras voluntatis documentum vehementer l^etamur. Scito autem gratias a te cumulate nobis tune relatum iri, cum tui te similem praebens, religionis dignitatem in Gallia aniplificaveris atque ha^reseos vires contuderis, nullis difficultatibus exterritus, sed super aspides et basilicos ambulans confidenter. Tanta a te bénéficia romana ecclesia exigit atque espectat. Nos autem ea certissime sperantes paterna te charitate amantissime complectimur atque apostolica benedictione communimus.
« Dat. Rom. ap. sanct. Mar. Major, die 3 nov. 1622. Pontifie, secundo. »
No ) bis. — Bref du pape au roi a l'occasion de la promotion DE Richelieu.
« Gregorius P. P. XV,
« Charissime in Christo fili noster salut em.
« Provinciarum saluti ac principatus gloriai reges illi sapienter consulunt, quorum patrocinium est virtutis aut praemium aut incitamentum. Ejusmodi fama haud difficulter populis felicitatem parare potest. Cum enim regiam voluntatem omnes fere demereri cupiant, facile conjicere possumus quae eorum studia futura sint, si ad eam consequendam non nisi per bonas artes aditus patefiat. Ejus laudis quam cupida sit majestas tua, nuper Lucionensis episcopi cardinalatus declaravit. Ei enim prsesuli régime preces suffragatse sunt, cujus sapientia catholicae religionis propugnaculum et haereticae temeritatis flagellum in Gallia habetur, qui praestabilius semper existimavit amplissimas dignitates mereri quam adipisci. Cïuare cum illum in apostolicum senatum nuper legimus, majestati tuaî gratificantes et romanae Ecclesiae décora augere et gallicanos antistites ad tantae virtutis imitationem inflammare voluimus. Gaudemus autem id gratum obtigisse Majestati tuae in quam de catholica religione merentem et majorum tuorum labores et triumphos fortiter a^mulantem, illustriora semper exstare curabimus pontificiae charitatis monumenta. Ap. M. T. benedictionem aman-
tissime impartimur, Deum orantes ut juveiitutem tuam uberrimo chris-
tianarum virtutum proventu et regnorum istorum felicitaie laetificet,
« Dat. Rom. ap. S. Mar. Major, die 4 nov. 1622. Pont, secundo ^ »
No 6. — Dépêche du nonce exposant la géographie des passages d'Italie en Allemagne par les Alpes.
6 juillet 1623.
Les Français veulent que, suivant leur ancienne ligue, le passage à travers la Valteline soit libre pour eux seuls et leurs alliés. Les Espagnols veulent qu'il devienne libre pour tous les princes.
« Nel vero se si guarda il tutto attentamente non pare che cio si dovesse disporre meglio che con lasciare in liberta délie quattro Leghe il darlo e negarlo a chi si sia, purche il principe cattolico fosse, perche cio sarebbe piu a favore délia loro liberta, délia giustitia e meno offenderebbe i Francesi che tengono gia la confedèratione con Grisoni, et in virtu di essa possono haverlo per loro et ajutarsi poi con le loro diligenze, accioche a niuno lo concedano, si corne all'incontro possono gli Spagnuoli et Venetiani guadagnarsi gl'animi di quelli genti et impetrarlo ad ogni bisogno.
« Ma poiche V. S. nel suo discorso ha presupposto che un passo solo in queir Alpe e che questo sia in potesta de Valtellini, mi convien dirle che sono due se non tre e l'uno cosi distante dall'altro che si possono condurre eserciti dall' Alsatia e dalla Germania in Italia, senza che gl'uni impediscono gl'altri.
« L'uno camino e quello délia Valtellina, il quale partendosi del lago di Como a Colico et al forte di Fuentes se ne va a lungo il corso délia corda nel contado di Bormio e quivi piegandosi alla destra, sali il monte Brolio e per le valli di Santa Maria e di Monasterio sene va ne i Grisoni e nel Tirolo et in Germania e se li piega alla sinistra, se ne va nel Trentino et anco per Valfurba puo arrivare nel Tirolo senza toccare ne il paese de Grisoni, ne quello de Venetiani, benche le strade sieno malagevoli.
« Per la quai ragione, mentre la Valtellina fosse in potesta d'altri o délie genti delli paesi non possono li Grisoni impedire che dal Trentino et anco dal Tirolo non si condurrano genti in Italia, ma il padrone délia Valtellina puo bene vietare che a Venetiani non passino genti loro amiche e privarli d'ogni soccorso.