Cf. Warto.n, Op. L, t. II, page
4. A. Decembrio, De polifia litteraria Basilea;, per Joannem Hervagium, 1562,
p. 119-: cujus orationis speciem C«r/iu.« inler hisloricossane elegantissimus de Dario explicare non dubilat ut ille, remotis arbilris, aliud alque aliud consilium animo volutabat.
M., p. 36 : De Q. Curtio eadcm prope querela est cujus laccratum opus legilur : quanquam Grîecorum et Arriani constat historia ex quorum fontibus hic scriptor vel interpres miras dulcedinis regiseque profecto magniûcenliœ par ab Alexandro non degenerans, opus suum excudil, cujus summa; sunt dignitalis et historia; suavilalis oralioncs.
/(/., p. 4S6 à 500. Longue discussion sur la valeur historique de Quinte Curce sous ce titre : Quibus in locis Q. Curtius Alexandriîe historia; transcriptor, aberrasse visus est rerum ordine, -vel certe contraria, dlxisse praeter humanum usum.
5. D. AcciAiOLi, Vie de Scipion: * Calamilas haee nos admonere débet fragililalis « humanae, cujus nimia, ut ille inquit, in prosperis rébus oblivio est ». = Quinte Clrce, IV, XIV, 20.
6. Alexander Benedictls Veronensis, Physicus, Augustioo Baradico, illuslrissimo Venetorum jjrincipi S. perpeluam dieit. Diarium de Tarensi pugna. — Ce journal fut publié pour la première fois à Venise en 1490 chez les Aides ; nous le citons d'après l'appendix du lierum Venetarum historia, Argeutorali, Lazare Tezner, 1611, in-fol.
Quitte Clrci:, 111, xi, 20, sqq. : Sed jam illa quoque victor intraverat, omni quidern opulentia ditia. Ingens aiiri argentique pondicsf, non belli sed liixuriœ apparalum, diripuerant milites : Clinique plus râpèrent, ....passim strata erant itinera vilioribiis sarcinis, quas, in comparatione melionan, avaritia contempserat... Tune vero impotcntis Fortuna; species conspici potuit, cum ii, qui cum Dario tabernacidum exornaverant, omni luxu et opulentia instrurtum, eadem illa Alexandre, quasi veteri domino, reservabant.
Alkx. Bened., I, page 83 : Avaritia item ad prœdam Grœcorum militum procurrentium pugnandi suspicionem attulerat. In ea pugna Gallorum impedimenta, omni opulentia ditia, amissa sunt, in quibus auri argenti pondus ingens repertum est
In hune enim diem totius anni discrimina Fortuna accumulavit, cunique plures râpèrent, passim strata erant loca vilioribus sarcinis quas in comparatione meliorum priorum militum avaritia calonibus lixis ruslicisque contemnendo reliquerat, et tabernaculum régis omni luxu et opulentia instructum ad vilissimos milites pervenit.
Les honneurs de la traduction ne manquaient pas à noire historien. Pier Candido Decembrio traduisait en 1438 l'ouvrage de Quinte Curce pour Filippo Maria Yisconti, duc de Milan, et cette traduction, élégamment illustrée, faisait partie de la Bibliothèque des courtisans du duc, de Tun de ses amis intimes, un Espagnol, Inigo d'Avalos '. Cette traduction était faite sur un exemplaire non interpolé, mais que C. Decembrio a complété 2; cet exemplaire mettait le commencement du VP livre au commencement traditionnel, mais admettait une lacune après le récit de la mort d'Agis 3. Elle admettait la division en XII livres, c'est-à-dire qu'elle divisait le X^ en trois parties *. Decembrio avait composé aussi un parallèle entre J. César et Alexandre ^.
Vingt ans après, Vasquez de Lucènes, « Portugalais », traduisait Quinte Curce en français, et le faisait avec une grâce charmante que ses contemporains admiraient. « Or, dit Olivier de la Marche, que je « n'ay, par don de grâce, la clergie, la mémoire ou l'entendement de « ce vertueux escuyer Vas de Lusane portugalois, à présent échanson « de madame Marguerite d'Angleterre, duchesse douairière de Bour-
1. Cf. Manuscrit d'Avalos (1438), notes écrites par M. le marquis d'Azeglio sur
ce manuscrit qui lui appartient... Silvy. Londres, 1861. — L'exemplaire étudié par M. d'Azeglio a été écrit par Tommaso Garimberli, qui l'a sigoé. Il porte sur le 1" feuillet : Qidnfi Curcii Rufi liber est met unici Davalos. La souscription est ainsi rédigée : al nome de dio omnipotente, finisse et duodecimo libro de Vystoria d'Alexandro magno; figlio de Philippe, re di Macedonia. Scripta da Quinto Ciirzio Ruffo erudîtissimo e facwidissimo auctore e traducta in vulgare al Sei-enissimo Principe Filippo Maria tercio ducha de Milano, de Pavia, d'Angiera conte e di Genova signore per P. Candido Décembre suo servo; 1438 a die 21 dcl mese d'aprili in Milano. — Cette traduction fut imprimée pour la première fois à Florence, 1478, apud sanctum Jacobum de Ripoli. I. d'Avalos possédait aussi le texte latin, cf. page 342.