Constit. 4, De probationibus

(1) G. 8, Dejudiciis (3.1) (sauf variantes).

(2) G. 12, De his quœ vi metusve causa (2.20) (sauf variantes].

(3) Dernière phrase, sauf variantes , de G. 30, Depactis (2.3).

2° MS. Bibl. nat. Min U22 (xii« siècle) , f*» 33, r^ suiv. (1).

1. Quatuor sunt quœ a mandato non leviter discernuntur, consilium videlicet , exortatio , jussio , rogatio, quorum neutrum obligatorium est. Consilium enim neque obligationem facii ne<|u& actioneni parit, ideo a mandato secernitur. Item exortatio obligatoria non est quia neque facit obligationem neque parit mandati actionem. Sed quia quodam modo inpulsio est ad rem faciendam magis quam consilium et si quis velit eam facere parit tamea dedolo quandoque actionem. Item jussio obligatoria non est quia neque obligationem facit neque mandati actionem parit, sed ex quo jussu non tantuœ inter contrahentes sed inter dominiim vel patrem et alios. Rogatio alia rogatio tanlum vel mandatum. Rogatio taotom est qu€B non ea Gt intentione ut qui rogat se alii vel alium sibi velit obligari et haec obligatoria non est, quia neque obligationem facit neque mandati actionem parit, sed negociorum gestorum. Rogatio vero quae ea fît intentione ut et alium tibi et te alii velis obligari mandatum est et est obligatorium quîa et obligationem inter contrahentes facit et mandati acliones parit, mandati quidem directam suscipienti vero contrariam. Et nota cum fit aliéna tantum gratia inter contrahentes non nascitur nisi una actio mandati, contraria videlicet quae datur suscipienti, mandati vero nulla

(i) Les Excerpta sont de la même écriture que le texte des lostitutes auquel ils font suite.

etsi re secuta quia maDdati actio nemiDi com petit nisi cujus iûterest sed ioterius inspicieoti et obligatorium ante.

2. Post successiones pretorias , id est bonorum possessiones, et bene ante civiles successiones de collatione tractatum est, quia ex utraque successione heredes ad coUationem compelluntur. Inter liberos itaque tantum quoeumque jure, id est vel pretorio vel civili, succedentes collatio fit sive ex testaraento sive ab intestato, nisi defunctus specialiter prohibeat. Sed quia liberorum très species sunt, scilicet sui et enaancipati et neque sui neque emancipati, quid juris in collatione habeant per unamquamque speciem videamus. Et quidem sui in 1er se omnia quae ex bonis parentis tempore mortis habUfCrunt conferunt prseter relicta et quod de peculio es alienum debent. Emancipati inter se nichiL Sed idem emancipati suis omnia. Sui autem emancipatis dotes ex illa lege : Filix dotem in médium (*) et nichil aliud ex verbis legis expressim coUigitur emancipatis a suis esse conferendum. Sed si quis sana mente legem Leonis inspexerit quœ dicit ut liberis eqxia lance parique modo et cetera (2) et iû novellis constitutionibus quse volunt equalitatem ibi esse, non ineleganter poterit dicere inter omnes heredes pariter esse conferendum. Neque sui neque emancipati omnia et inter se et cum aliis per novellas constitutiones. Per codicem dotem et propler

(1) C. 4, De collatimibus (6.2d).

(2) C. 17, De collationibus [a.20).

134 APPENDICE n.

nuptias donationem, vel cum ex una parle dotes vel donatiooes propter nuptias fueriot ex altéra donatio simplex, sive possideat sive dolo fecerit quominus possideat, vel si culpa amiserit, teaetur ut conférât, aut denegabuntur ei hereditariae actiones. Sed si hereditati renunciaverit precipua sibi vendicabit omnia praeter peculium. Peculium enim cum in dominio testatoris fuerit et per hoc in hereditate remanserit habere omnino non poterit, quia nemo potest admittere partem et partem respuere.

3. Compensationis alia voluntaria, alia necessaria. Voluntaria est qusB fit per partium conventionem cui prout convenit standum est. NecessarisB alia ordinaria alia extraordinaria. Ordinaria est quaî ipso jure fit vel ab adversario oppositam ut judex admittat de jure compellitur. Ordinaria qusB totiens locum habet quotiens idem utrimque pure debetur ejusdem generis et qualitalis quod constat pondère , numéro et mensura, veluti si utrimque oleum, utrimque pecunia debetur tempore judicii. Ut exemplis apparet in C. t. De compensationibus. Si cotistat pecuniam invicem deberi (0 et in Dig. t. De pignoralitia actione. Si convenerit ut nomen débitons mei (2) et iterum in Dig. t. de compensationibus. Ideo compensatio necessaria est quia interest nostra potius non solvere quant solutum repetere (3).

(1) C. 4, De compensatixinihus (4.31).

(2) L. 18, Depignerat ad. (13.7).

(3) L. 3, Dé compensationïbus (16.2).

Item in eodem quotiens ex maleficio oritur actio si de ea pecuniariter agatur compensatio locum habet (0. Quibus casibus, id est cuna idem utrimque debetur, ipso jure pro soluto compensatio habetur, ita ut quod postea solverit velud indebitum condicatur ut in Dig. Si quis compensare potens solverit condicere poterit vel indebiti solutii^). Hoc de sola ordinaria compensatione dictum est. Ut in Dig. de indebiti condictione. Quiinvicem areditor idemque debitor est, in quibus casibus compensatio locum non habet si solvat non habet cundictionem vel indebiti vel sui crediti repetitionem (3). Compensationera tune locum habere loges ostendunt cum idem utrimque debetur judicii tempore , sive principaliter sive ad exlimatione reducta.

Extraordinaria quoque non potest dici proprie locum habere cum in arbitrio judicis sit inducere vel recipere eara ex bono et equo nec ne. Sola igitur ordinaria quse ipso jure inducitur locum habere dicitur et verura est. Alioquin si in omnibus rebus jure ipso compensatio locum haberet qui émit, si rem peteret cum precium deberet, opposita compensatione repelleretur quod equitas non patitur a qua compensatio originem ducit.

4. Juramentum testium (c'est, sauf variantes, le cap. 62, p. IX, du décret d'Yves de Chartres, et le can. 6, q. 6, caus. 35 du Décret de Gratien).

(1) L. 10, § 2, De compensationibus (16.2).

(2) L. 10, § 1, ibidem,

(3) Cf. L. 30, De condictione indebiti (12.6).

5. Sacramentiim de incestuoso discidio (Décret dTves, IX, cap. 63, Décret de Gratien, c. 9, quaest. 6, caus. 35).

6. Gregorius. De illa parentela... (Décret d'Yves, IX, cap. 61, Décret de Grat., c. 5, q. 6, caus. 35).

7. Prœfectoria dignitas dicitur noQ solum prafeclo (leg. prœfectorum) pretorio vel urbis sed etiam magistrorum militum... (Epitome de Julien^ Coost. 64, cap. 216, Ed. Hànel,p. 86).

8. Nullus clericus ad gradum presbyterii... (Décret dTves de Chartres, VI, cap. 302).

9. Finitas [sic) successionibus hoc (ou hic) scribi debuit. ^. Libellum cooventionis (suivent les formules comprises .dans le 2* Appendice des Exceptiones Pétri W. M. Conrat en ayant donné une transcription exacte d'après notre manuscrit P^ je m'abstiens de les reproduire).

10. De donationibus intervirum et uxorem. Ulpianus (L. 1, De don. int. vir., 2i, 1) (3). Paulus (L. 2, ibid.).