Conslit. 4, De probationibus

(1) C. 8, Dejudiciis (3.1) (sauf variantes).

(2) C. {2, De his quœ vi mctusve causa (2.20) (sauf variantes).

(3) Dernière phrase, sauf variantes, de C. 30, De pactis (2.3).

2° MS. Bibl. nat. latin M22 (xii« siècle) , f« 33, r« suiv. (1).

1. Quatuor sunt quœ a mandato non leviter discernuntur, consilium videlicet, exortalio , jussio , rogatio, quorum neutrum obligatorium est. Consilium enim neque obligationem facit neque actionem parit, ideo a mandato secernitur. Item exortatio obligatoria non est quia neque facit obligationem neque parit mandati actionem. Sed quia quodam modo inpulsio est ad rem faciendam magis quam consilium et si quis velit eam facere parit lamen de dolo quandoque actionem. Item jussio obligatoria non est quia neque obligationem facit neque mandati actionem parit, sed ex quo jussu non tantum inter contrahentes sed inter dominum vel patrem et alios. Rogatio alia rogatio tantum vel mandatum. Rogatio tantum est quae non ea fit intentione ut qui rogat se alii vel alium sibi velit obligari et hœc obli-gatoria non est, quia neque obligationem facit neque mandati actionem parit, sed negociorum gestorum. Rogatio vero qu3e ea fit intentione ut et alium tibi et te alii velis obligari mandatum est et est obligatorium quia et obligationem inter contrahentes facit et mandati actiones parit, mandati quidem directam suscipienti vero contrariam. Et nota cum fit aliéna tantum gratia inter contrahentes non nascitur nisi una actio mandati, contraria videlicet quae datur suscipienti, mandati vero nulla

(1) Les Excerpta sont de la même écriture que le texte des Institutes auquel ils font suite.

EXCEItPTA A LA SUITE DES INSTITUTES. 133

elsi re secula quia mandat! actio nemini competit nisi cujus inlerest sed interius inspicienti et obligatorium an te.

2. Post successiones pretorias , id est bonorum possessiones, et beue ante civiles successiones de collatione Iraclatum est, quia ex utraque successione heredes ad collationem compelluntur. Inter liberos itaque tantum quocumque jure, id est vel pretorio vel civili, succedentes collatio fît sive ex testamento sive ab intestato, nisi defunctus specialiter ppohibeat. Sed quia liberorum très species sunt, scilicet sui et emancipati et neque sui neque emancipati, quid juris in collatione habeant per unamquamque speciem videamus. Et quidem sui inter se omnia quae ex bonis parentis tempore mortis habuerunt conferunt praeter relicta et quod de peculio es alienum debent. Emancipati inter se nichil. Sed idem emancipati suis omnia. Sui aulem emancipatis dotes ex illa lege : Filiœ dotem in médium (0 et nichil aliud ex verbis legis expressim colligitur emancipatis a suis esse conferendum. Sed si quis sana mente legem Leonis inspexeril quae dicit ut liberis equa lance purique modo et cetera (2) et in novellis constitutionibus quae volunt equalitatem ibi esse, non ineleganter poterit dicere inter omnes heredes pariler esse conferendum. Neque sui neque emancipati omnia et inter se et cum aliis per novellas conslitutiones. Per codicem dotem et propter

(i) C. 4, De colUUionibus (6.20).

(2) C. 17, De colUitionibus (6.20).

nuptias donalionem, vel cum ex una parle dotes vel donationes propter nuptias fuerint ex altéra donatio simplex, sive possideat sive dolo fecerit quominus possideat, vel si culpa amiserit, tenetur ut conférât, aut denegabuntur ei hereditariae actiones. Sed si hereditati renunciaverit precipua sibi vendicabit omnia prœter peculium. Peculium enim cum in dominio testatoris fuerit et par hoc in hereditate rernanserit habere omnino non poterit, quia nemo potest admittere partem et partem respuere.

3. Compensationis alia voluntaria, alia necessaria. Voluntaria est quse fit per partium conventionem cui prout convenit standum est. Necessarias alia ordinaria alia extraordinaria. Ordinaria est quse ipso jure fit vel ab adversario oppositam ut judex admittat de jure compellitur. Ordinaria quge totiens locum habet quotiens idem utrimque pure debetur ejusdem generis et qualitatis quod constat pondère , numéro et mensura, veluti si utrimque oleum, utrimque pecunia debetur tempore judicii. Ut exemplis apparet in G. t. De compensationibus. Si constat pecuniam invicem deberi (i) et in Dig. t. De pignoratitia actione. Si convenerit ut nomen débitons mei (2) et iterum in Dig. t. de compensationibus. Ideo compensatio necessaina est quia interest uostra potins non solvere quam solutum repetere (3).

(1) G. 4, De compensationibus (4.31).

(2) L. 18, Depignerat. act. (13.7).

(3) L. 3, De compensationibus (16.2).

ïlein in eodem qnotiem ex maleficio oritur actioside ea pecuniariter agatur compeiuatio locum habet (i). Quibus casibus, id est cum idem utrimque debetup, ipso jur« pro soluto compensatio habetur, ita ut quod postea solverit velud indebitum condicatur ut in Dig. Si guis coinpeiisare potens solverit condicej^e poterit vel indebiti soluti (2). Hoc de sola ordinaria compensatione dictum est. Ut in Dig. de indebiti condictione. Qui inmcem creditor idetngue debitor est, in quibus casibus compensatio locum non habet si solvat non habet cundictionem vel indebiti vel sui crediti repetitionem (3). Compensationem tune locum habere leges ostendunt cum idem utrimque debetur judicii tempore, sive principaliter sive ad exlimatione reducta.

Extraqrdinaria quoque non potest dici .proprie locum habere cum in arbitrio judicis sit inducere vel recipere eam ex bono et equo nec ne, Sola igitur ordinaria quee ipso jure inducitur locum habere dicitur et verum est. Ahoquin si in omnibus rébus jure ipso compensatio locum haberet qui émit, si rem peteret cum precium deberet, opposita compensatione repelleretur quod equitas non patitur a qua compensatio originem ducit.

4. hiramentum testium (c'est, sauf variantes, le cap. 62, p. IX, du décret d'Yves de Chartres, et le can, 6, q. 6, caus. 35 du Décret de Gratien).

(1) L. iO, § 2, D:i compensiUionibus (16.2:.

<2)L. 10, § I, ibidem.

(3) Cf. L. 30, De condictione indebiti (12.6).

5. Sacramentum de incestuoso discldio (Décret d'Yves, IX, cap. 63, Décret de Gratien, c. 9, qusest. 6, caus.

6. Gregorius. De illa parentela... (Décret d'Yves, IX, cap. 6J, Décret de Grat., c. 5, q. 6, caus. 35).

7. Praefectoria dignitas dicitur non solum pr^efecto (leg. praefectorum) pretorio vel urbis sed etiam magistrorum militum... (Epitome de Julien, Const. 64, cap. 216, Ed. Hanel,p. 86).

8. Nullus clericus ad gradum presbyterii... (Décret d'Yves de Chartres, VI, cap. 302).

9. Finitas [sic) successionibushoc (ou hic) scribi debuit. ^. Libellum conventionis (suivent les formules comprises dans le 2^ Appendice des Exceptiones Pétri W. M. Conrat en ayant donné une transcription exacte d'après notre manuscrit (^^ je m'abstiens de les reproduire).

10. De donationibus inter virum et uxorem. Ulpianus (L. 1, De don. int. vir., 24, 1) l^). Paulus (L. 2, ibid.).