Ibid. V" Unde soient filii spurii [Ibid
Hic loquitur in cujus potestate debent esse spurii vel quas pœnas debent pati qui prohibitas nuptias contrahunt.
10. De proconsule Tamica Kap. %. Item ibi in ipsa novella (Scolie 26 de Julien sur const. 22, chap. 83).
Hic exponitur quid est Tamiaca.
W. De rerum divisiojie, tit i, Ex libro II Institut.
De litore maris (Inst. II, tit. i, De rerum divisione, §3).
De ripis {Ibid., ^ 4).
De sacris non alienandis {Ibid., § 8).
12. Ut precitim satisfaciat de que tiilit quis. Kap. XXI ex fine novelle.
De incensis instrumentis.
APPENDICE Vil.
1° MS. Bibl. nat. Latin 23H (ix° siècle. In nomine Domini incipit glosomatum. (f° 257-269.)
Accola, alienus cultor ac vicinus.
Alienum ses pecunia veaeratiora (feneratoria).
Ar bùer ]udex.
Arbitrium voluntas sive potestas.
Causarius reus
Causatio querimonia.
C liens amicus minor.
Clifmtela officium domeslici clientis.
Ad ttlciscendum ad defendendum.
Conubium matrimonium vel conjugium.
Comités benigni, humani.
Coloni incole, peregrini.
Comodat prîBstat.
Consobrini qui de singulis sororibus nascuntur.
Conqiiirentes causantes.
Collegium sociexus colligaram ia uno honore positoram.
Collegarius unus ex ipsis.
Culleius tunica ex parco (panno) in modum yeronis facta qualienat (quam liniunt) pice et vituraine (bitumine) in qua includebantur parracide cum sonea [sic) serpente et gallo insuta matebantur (mittebantur) inmari ut contendentibus inter elpsis animabus [sic) homo majoribus pénis affîciebatur.
Doc/orsequax.
Emeritus miles idest vétéran us qui jam complevit militiam, quia mere(ri) militare dicitur.
Emptoriiim locus ubi negociationes exercentur.
Ergasttilum castervel locus (ubi) damnati marmora sécant vel aliquid operanturquod latine metallum dicitur.
Exsilium damnationem.
jE^572f/ patria pulsus, in exilium trusus.
Fenus lucrum , usura.
Grammaticus doctor liberalium litterarum.
Gentis honor generis nobilitas.
Glossema interpretatio sermonum.
Incestus qui commiscitur cum sorore fîlia vel cognata.
Jura legis décréta aut in justitia tractum.
Jiirisconsultus jurisperitus.
Jusjurandum juratio.
Lantumie carceres apud siretifas ubi est mons excabatus.
Légale ex lege sicut ex imperio impériale.
Licitator suasor provocator aut conductor.
Lecitatio quoliens aliquid vinditur et emtores super augmentationem (?) faciunt.
Licitatioiie perposita venditione.
Magistratum addicat id est spolia exuit.
Mancipio quod manu capit et subdit.
Multare condemnare.
Peculatus furatus de peculio.
Plagiarius, abulator qui mancipium vel pecus alienum seducendo distrait.
Teloneum ({MdiSi omnium litterorum fîscalisconductio.
Vis, violentia avirtute.
2o MS. Bibl. mit. latin 1%Uo, p 42 v''.
(Incipiunt questiones de diversis sermonibus super canones interpretantibus} (ix« siècle ou x^ siècle.)
Arbiter, judex.
Arbitrium, voluntas seu potestas.
Arbitror, judicor scolasticus.
Commodum, lucrum.
Commodat, prœstat.
Contrahere , colligere.
Caducis, inanibus.
Castim, lapsum aut ruina.
Censuit, judicavit, finivit.
Conductor, major.
Consules, consiliatores.
Fundis, hereditas, vel propria.
Prociiratores , ac tores.
Moveri, honorem (honore) donari.
Promoveor, honore donor.
Privilegii, lex propria vel honor proprias.
Mancipat, subdit.
Mancipiat, manu captum tradit.
Praedia, fundi possessiones et villas.
Proconsularis , providentes.
Proconsulis j, vicarus, prestitam [sic).
Sanxit, diffînivit, judicavit.
Municipalia, publica res.
Promulgata , prolata, deprompta.
Philacteria , id est decem verba legis vel scriptura vana quod ligat homo aut super cabalium aut super caput suum.
3° MS. mu. nat. lat. 76ii (x^ siècle).
Advocatus causedicus.
Arbiler ]\xàQx privatus.
Causarius litis amatur {sic).
Furcifer dicebatur olim qui ob levé dehctum cogebatur a dominis ignominii magis quam supplicii causa. Grammaticus scolasticus vel litteratus.
Jiireticiis scolasticus , legis peritus.
Judex privatus arbiter.
Scolasticus litteratus , sapiens.
Scribe legis periti.
Scriba sedilicius qui ex aedile est vel librarius id est quem pertinet ad cartas publicas id est librarius. Ypotheca universa substantia.
40 MS. Bibl. nat. lat. 76i2 (x^ siècle) (fo d-12) (A-û).
Aiitestatus testis est pronus in testamento juris.
Donatio usufructuaria ideo dicitur quia donator ex ea usumfructum adhuc retinet servato cui donata est jure.
Donatio recta ideo nuncupatur quia et jure et usu statim traxit in alterum nec ultra aliquid inde ad jus donatoris retorquetur.
Dono do, trado.
Donum et mitnus ita distinguntur donum honorarium est munus debitum ut patrono. Ita donum dantis est munus accipientis. Dictum autem donum a dando munu a muniendo (*).
Emolumentum merces sive fructus lucrum adquisitio cujuscumque rei munera pœnia premia fructus, merces commoda.
Emptio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex que venientia (ex convenientia) veniens(2).
Erciscunde est divisio heredilatis inter heredes. Herciscunde enim apud veteres divisio nuncupatur (3).
(1) Isidore, Différent., I, 360 (Migne, t. 83, col. 47).
(2) Cf. Isidore, ElymoL» V, cap. 24, § 23.
(3) Voyez «uprà , p. 94.
Ergastulum carcer vel locus ubi damnati marmora sécant vel aliquid operantur quod latine metallum dicitur(i).
Exereditatus extra hereditatem factus.
50 MS. Bibl. nat. loi. 7643 (xie siècle).
Aôjurare rem creditam negare per jurior.
Accessio ïrucius , lucrum, compendium.
Acole vicini concives.
Acola alienus cives, cultor loci in quo natus est, navicius cives.
Accio cognicio, observatio.
Act07' defensor, patrono.
Adores doctores vel ordinatores vel procuratores.
Adrogant 3.dduni.
Adrogat adscribit, députât.
il^w/^mwmconjugalis toro inquinamentum ita distinguitur adulterium in nupta, stupro in virginem, incestum in parente vel vidua.
Aedificatio aliut est quem instauracio, nam hedif. nova construccio, instauracio vero quod reparatur ad instar prioris.
Affoiis cognatus et propinquis [sic) ita distinguitur cognatus ejusdem generis est.
Affinis extraneus venit propincus misto sanguine pro affinitate conjungitur.
(1) Isidore, Etymol., XV, 6, n» 2 (Migne, t. 82, col. 546).
Agnati filii per viros qui veniunt per virili sexus personas vel uti frater eodem pâtre natus vel fratris fîlius. Agnatus coosanguineus propiacus.
Agralia lex lex agrali populi romani.
Altercacio utriusque partis intencio.
Ante biblium quod ex (Codex) datus pignus pro codice.
Antiqua nobili, veleri prior.
Antiqiiis nobilibus vetustissimis.
Arbitrem etjudicem ita distinguitur arbiter ex voluntate judex ex lege (0.
Bona caduca res dampnatorum vel facultas q. heredem nom (non) habet.
Bonorum possessorem {sic) jus possessionis certo hordine certoque tilulo.
Caduca hereditas qui ejus heredes occidit [sic] (2), Caducarius quicumque fit hères alicui qui heredem non habet.
Causam agei^e, defendere, patrocinare, adesse, adsistere, protegere.
Causât lus reus.
Causidicus assertor defensor.
Cepit fructum honore m adeptus est.
Cliens amicus minor, domesticus.
(l)Cf. Isidore, Différent., I, n« 33 {Migne, t. 83, col. U;.
(2) Pour voir jusqu'où allait l'inintelligence des compilateurs, il faut rapprocher de cette glose l'étymologie d'Isidore dont elle dérive : « Caduca inde dicilur quia ejus heredes ceciderunt » (Isidore, EtymoL, V, 25, 8 (Migne, t. 82, col. 207),
Fl. 12
Clientela subjectum amicum.
Clientes amici vel servi.
Codex multorum librorum est librum unius voluminis et dictum codex pertranslacionem codicibus arborum in radiée juncli.
Codices libri , commentaria.
Codex radix arborum.
Cognitio judicium cognoscens.
Cognitor ']\xàex cause intellector.
Commentarium concinum breviter ornate vel composite.
Comoda [sic) prestat, mutuat.
Comutacio inmutacio, vendicio.
Condiciones ut inter se conveniat sermo testium quasi condiciones quia non ibi testi sunt jurât se plures.
Conduccio est res inusu accepta, constituta mercede.
Conjugium qui conjuncti sunt vel ad jugo quo in nuptiis copulantur.
Compilator qui aliéna dicta suis permiscet.
Creditum depositum, in manu, in fide traditum.
Crimen culpa, peccatum.
Crimen a carendo dictum. furtum, falsitas et cetera quae non occidunt sed infamant (i).
Dampnacio , punitio, cremacio, tormenta.
Data dextra fide juncta.
Debitor reus, obligatus.
Décréta statuta, jussa, precepta.
(j) Isidore, Etym., V, 26, n^ 1 (Migne, t. 82, col. 209).
Decuriones decani.
Dedecus crimen facinus piaculum crimen aut aliquid in lemplis aut in sepulcris comissum, sacrilegium nefas est scelus periculum culpa vicium.
Dediccio tradiccio spontanea volumptate.
Edictum vocatur quod rex vel imperator edicit.
Epangelia est promissio quod judice ad tantum facimus pollicentes nos aliqua magna aut minima dieturos.
Erciscundœ est divisio sereditatis inter heredes. Erciscunde enim divisio nucupatur [sic).
Ergastuhim carcer vel locus ubi dampnati marmora sécant vel aliquid operantur.
Expilatores aliène hereditatis subversores.
Expilavit furatus est abstulit.
Hères vocantur qui per directam lineam venit.
Intesta que testamento scripta non est.
Ypoteta cum res comodatis sine deposicione sola interveniente.
Jiibere et imperare apud veteres ita distinguebantur. Jubere enim apud eos(*) nam jubere ibi dicebatur ubi volumptatis erat obseqium.
Imperare autem ubi debitum quisque imperio parebat (2).
Judiciiim et justicia et causa hoc differt. Dum enim proponitur causa est, dum discutitur judicium est, dum
(<) Il manque ici : « Non idem erat quod imperare. » (2) Isidore, Différent, I, no 304 (Migne, t. 83, col. fô).
finitur justicia. Vocatum autem judicium quasi jurisdiccio.
Jura condicio leges aut judicia.
Jura sunt que a nobis juste possident (sec), nec aliéna sunt.
Jura dabunt judicabunt iste.
Juravi pacto consensi.
Jure e juste vel merito potestate.
Jurisconsultus]\xv\s'^QV\\.\x^,
Jus adjuste possidendum.
Jus potestas.
Jus quiricium jus populi romani.
Justicia, csquitas, dicta autem justicia quasi juris status.
Justi dies sunt continui.
Légale ex lege sicut ex imperio impériale.
Leges a légende dictum.
Leges pacciones, definiciones.
Librariorum scribarum.
Libri codices , testamenta.
Licitator suasor, provocator,
Licitaiur pascitur aut de precio contenditur.
Locare componere, hedificare.
Locaciones strucciones, posiciones.
Lucrum fœnus, usura, compendium.
Majestati reatu tenentur hii qui majestate(m) leserunt.
Mancipare mancipium facere, in servitute redigere.
Mancipat manucaptum adducit.
Mancipacio comendacio.
Mancipatus victus.
Mancipium est quiquid manucapit [sic] subdique potest ut homo , equus , ovis.
Mandat ixxhei precipit.
Mandatum preceptum, in fîde traditum, depositum.
Sacramentum est pignus sponsionis, vocatum autem sacramentum quia violare quod quisque promittit perfidie est (1).
Sacrilegium dicitur sacri furtum, légère enim vel sublegere furari dicitur.
Scriba doctus legis doctor.
Spurius dicitur qui de matrem nobilii et patrem ignobili nascitur, vel pâtre incerto matre vidua genitus valut tantum spurii filius quia muliebrem naturam veteres spurium vocabant (2).
Testamentum nucupatum quod testibus conscripta sit et confîrmata.
Testamentum dictum quod a sub testatione fit quod evacuari nullus licet ea que audivit et vidit.
Vades dicuntur qui legaliter causas agunt.
Vadimonia juditia sunt unde apud judicem fîdemjussorem dat.
(i) Isidore, EtymoL, V, 25, n» 31 (Migne, 82, col. 206). (2) Isidore, EtymoL, IX, 5, n°» 23-24 (Migne, 82, col. 356). — Papias, Gicssanum, v'sNothus, Spurii, Spurius (MS. latin 76H).
iB% APPENDICE VII.
60 Polleœjuns. MS. Bibl. nat. M. 16891, f» 327 et suiv. (xiv*^ siècle) (1).
Abigere est a se expellere.
Abigeatus crimine tenetur ille qui pecora alicujus a pascuis et armentis subducit ab abigendi studio, qui scilicet hocfacit dolose, quia quandam artem exercens, ut per aliquod signum quod facit animalia separentur et dispergantur ut sic ea rapiat. Et dicunt quidam quod qui solam pecudem subripit fur est, qui vero totum gregem crimine abigeatus tenetur.
Bonorum possessor dicitur ille. qui de jure pretorio alteri succedit; qu8B bon. possessiones a pretore invente sunt. Bon. possessio est jus retinendi persequendi illud quod in bonis illius erat cui succedit de jure pretorio et in hoc est distinctio inter ipsum et herdem quod hères de jure civili succedit hic autem de jure pretorio. B. p. aliasecundum tabulas..., etc.
Hères dicitur ille qui succedit in universum jus quod defunctus habuit. H. testamentarius est qui in testamento a testatore hères ascribitur. H. legitimus qui ex lege XII Tabularum aut jure constitutionum sine testamento defuncto succedit. Lege XII Tabul. ut primus agnatus, jure constitutionum ut spurius, curie datus, emancipatus. Hères fîdeicommissarius est cui ex fideicommisso restituitur hereditas...
(1) Je me borne pour ce glossaire à donner un petit nombre de définitions à titre de spécimen.
Lwentarium dicitur libellas quidam quo omnia boaa hereditatis conscribuntur et omnia in illa libello continentur ut sciatur quantum eo die quo scribetur inventarium sit in tota hereditate.
DEUXIEME ETUDE
