Loc. cit., t. I, p
2. Martin Du Bellay avait rédigé ses mémoires sur la fin du règne de Henri II; c’est donc bien à tort qu’on lui reprocherait d’avoir voulu taire sa cour à François Iar en mettant ces paroles dans la bouche de Bayard. (Nouv. ed. de La Mure, t. II, p. 650.)
change rien au fond réel de ces dernières paroles : « Baiardus ex equo exceptus ad quercum, ore ad hostem convcrso, deponi voluit. Quem intérim Borbonius invisens se plurinium ejus fortuna commoveri dixit, qui vir fortis, dum stolidi hominis imperio paret, cui imperare debuit, in eum casum incident. Cui Baiardus : Nulla commis eratione ni follor eget, inquit, viri boni ac militaris officio funclus : patriæ quam dédit vitam reddo, popularibus meis ex tanto discrimine eductis. Tu vero.princeps magnanime , quam pie fadas qui arma contra patriam feras , ipse videris. Si tibi justam fortasse rex Franciscus occasionem dédit, at Gallia naturalis patria nullam dédit. Themistoclis, Coriolani , Cæsaris ac cæterorum qui armis patriam vexarunt, exitus perhorresce. Erat enim Baiardus bonis lilteris tinctus, ita puerum Gratianopolitanus pontifex patruus bene instituendum curarat »
Ce récit répond admirablement à la situation respective de Bayard mourant et de Bourbon triomphant. Si Bourbon vit en effet, au moment où il allait expirer, le chevalier sans peur et sans reproche, il dut recevoir en pleine poitrine celte réponse rapportée par les deux historiens les plus contemporains. Tout autre Français mortellement frappé par les ennemis dont Bourbon avait ranimé l’ardeur aurait répondu de même. Toute la question est donc de savoir si Bourbon se présenta réellement devant Bayard expirant. Or, Symphorien Champier, un des