Robert de Torigni, Chronique, éd. L. Delisle, I
roi d'Ang-leterre passait l'eau et allait faire hommage au pauvre roi de France : « Deinde in Normanniani transfretavit et homagium fecit Ludovico, régi Franco- 7'îim, de Norînannia et Aquitania et Andeqavia et Cenomania et Turonica et de omnibus earum pertinentiis *. »
Cet hommage, Ileori et Richard, fils de Henri II, le renouvelèrent en janvier 1169 à Montmirail, selon Jean de Salisbury ; « die vero sequenti filios suos adduxit [Henriciis senior), Henricnm et Richardum, quorum primus liominiiun et fidelitatem fecit régi Francorinn de comitatibus Andegavensi et Cenomannensi [nam ipse rex in hominio comitis Theobaldi pro Turonenû remanet), aller vero prasstita fidelitate similiter et hominio^ Pictavensem recepit comitatum'-. »
Ce témoignage est parfaitement confirmé par celui de Robert de Torigni : « Richardus filius Benrici, régis Anglorum, fecit homagium régi Francorum de diicatu Aquitaniae'K « Et encore par Gervais de Cantorbery : a Ricardus quoque, filius régis Angliae^ accepit in iixorem fUiam régis Franciae, quam habuit de flia régis Hispanorum^ et suscepit ducatum Aquitaniae fecilque homagium régi Franciae super honore ducatus'^ ». Cet hommage de Richard est d'autant pins
1. Roger de Howden, éd. Stiiljbs, I, 215. — Kate Norgate, Enqlaiid under the Angevin Kings, 1,392 ; — Richard Hirsch, Studien zur Geschlchle konhj Liidwigs VII von Frankreich (Leipzig, 1892), p. 86-87.