‹ Glossaire archéologique du moyen âge et de la renaissanceChapitre 730 sur 926 · ENCENSOIR · texte numérisé non relu

ENCENSOIR

puis après un peu de la pouldre à vers, puis mettrez la médecine ainsi composée, en un boyau de geline. (La vénerie de J. du Fouilloux, fo 28 w°.)

ENCENSOIR. — Les développements donnés par le moine Théophile aux deux chapitres qu’il consacre à la confection des encensoirs, suffisent à prouver l'importance qu’on attachait, pendant le moyen âge, à cette partie intéressante du mobilier ecclésiastique. Les textes d'anciens inventaires attestent qu'on y employait l'or, l’argent, le cuivre émaillé, avec un luxe de décoration dont quelques exemples peuvent encore aujourd'hui donner une idée affaiblie.

Les encensoirs d'or et d'argent ont élé presque

* tous jetés au creuset, mais il existe des pièces d’une

composition remarquable, que leur matière range parmi les objets de dinanderie. Tel est l’encensoir du musée de Lille, publié par Didron dans les Anmales archéologiques, t. IV, p. 295.

A cet article nous joignons le dessin d’un encensoir inédit, du xni° siècle, en cuivre repoussé et la reproduction de celui de Martin Schoen, où ce graveur célèbre a montré toutes les recherches ct toute l'élégance du style fleuri du xv° siècle.

En dehors des types connus et usuels, l’ambon de l’église de Lobbes et les brûle-parfums placés dans celle de Saint-Martin de Mayence méritent à tous

. égards de prendre place parmi les documents que

nous avons à citer.

QU nas

AE petit FE XIE x, — Æncensoir en cuivre doré, app. à l'auteur. .N. 980. —- Pulpitum cvangelii tli moddo fecit (Folein-

uus abbas), ut essint 4 demicelia altrinsecus e regione in modum erucis posita que ex aere duetilia et ad libitum

artificis Scäfprata et deaurala, postibus undiquessecus deargentatis, in septentrionali parte fusilem habent aquilam optime deauratam, que interdum alas stringit, interdum alis cxtensis capacem evangeliorum codici locum pandit, colloque quasi pro libitu artificiose ad audiendum retorto, immissis prunis frangrantiam superimpositi thuris emittit. (D’Achiery, Spicileg. t. IT, p. 740.)

V. 1200. — De thuribulo ductili. — Si thuribula ductili, opere componere vVolueris in auro vel argento sive cuproprimum purificabis. atque funde in fusoriis ferreis 2 mar-' cas vel 3, sive 4, secundum quantitatem quam vis habere partem thuribuli. Deinde attenuabis in rotulam eodem ordirfe quo superius calicem argenteum majorem, excepto quod hoc opus spissius et profundius ducendum est interius, ut altius sit exterius, ita ut altitudo in se ipsius latitudinem totam habcat et ejus medietatem. Cujus altitudinem cum produceris, priusquam latitudinem constringas, pertrahe in eo turres videlicet ut supremo unam octangulam, in qua fiant ejus numeri fenestræ, sub qua fiant 4 quadratæ, quibus singulis imponantur 3 collumellæ, et inter eas 2 fenestræ productæ, in quarum medio super mediam columnam fiat fenestella rotunda; sub quibus in tertio loco formentur aliæ turres 8; 4 videlicet rotundæ contra superiores quadras in quibus flosculi aut aviculæ vel bestiolæ seu fenestellæ, et inter eas 4 quadræ quæ et latiores sint, in quibus fiant dimidiæ imagines angelorum, quasi in eis cum alis suis sédentium. Sub quibus in ipsa rotunditate vasis fiant 4 arcus in supremo modice producti, in quibus fiant 4 evangelistæ sive in specie angelorum, seu in figura animalium; inter quos arcus super ipsam oram rotunditatis ponantur 4 capita leonum sive hominum fusilia, per quæ catenæ transeant. :

His ita pertractis, cum ferris ductoriis et malleis interius et exterius percutiantur, donec omnino formentur sicque limantur et radantur, ferrisque fossoriis fodiantur. Hæc est superior pars thuribuli.

Deinde percutiatur inferior cum suo pede, in quo fiant 4 arcus qui correspondeant superioribus, in quibus sedeant 4 flumina paradysi humana specie cum suis amphoris quibus effundatur quasi species fluculis aqua. In angulis vero quibus conjunguntur circuli figantur capita leonum sive facies hominum de quibus supra diximus, ita ut in inferiori parte adhæreant facies in quibus firmentur catenæ et in superiori capilli vel comæ per quas transeant ipsæ catenæ. Quod si pes cum ipsa inferiori parte nequeat pereuti, fiat singulariter sive ductili sive fusili opere, et imponantur cum solidatura argento et cupro mixla... Lilium vero cui anulus imponendus est et cui catenæ superius

- infigendæ sunt, fiat similiter ductili sive fusili opere, in

quo formentur flores aut aviculæ sive bestiolæ secundum qualitatem inferioris operis. Hoc thurlbulum si fuerit argenteum aut cupreum poterit deaurari. (Théophile, 1. 3, c. 59).

V. 1252. — Una erat acerra de lapide integro onychino concavo, habens similitudinem vermis horribilis, id est ut bufonis : cavitas ejus patebat in dorso, ubi et circulus argenteus cum literis græcis ambiebat, In fronte hujus

acerræ, quia caput habebat simile vermi monstruoso, erat

lapis topasius valde preciosus, magniludinem habens dimidii vitelli ovi: in oculis eJusdem acerræ 2 robini quos carbunculos vocant. Adhue eadem acerra habetur hic sed gemmæ non.

liem erant 2 grues argenteæ concavæ, quæ solebant

-poni juxta altare hinc et hine, et dorso patebant, et impo-

silis carbonibus ct thure vel thymiamate boni odoris fumum per guttura et rostra emittebant. Erant autem grues tantæ magnitudinis cujus vivæ. (/nv. de l'égl. S. Martin de Miuyence, p. 11.)

1295. —— Unum thuribulum aureum ad flores et folia cum 8 imaginibus in rotulis Jaboratis ad nigeum, pond. 3 m. 6 unc. et dimid. \

Unum thuribulum de argento deaurato cum 4 dratonibus in pede, 5 campanilibus, totidem fenestris et tolidem draconcellis, in quibus pendent catcnule, pond. 8 m. { unc. (Thes. Sedis aposlol., S 57.)

1295. — 2 turribula argentea exterius deaurafa, cum cathenis argenteis simplicibus, de opere cocleato et pinonato, pond. 5 m. 9 s. (Inv. de l'égl. S. Paul de Londres, * p. 310.)

1380. — No 245. Ung grant encencier d'or pour la chappelle du roy, ouvré à 8 chapiteaulx, en façon de maconnerie. Et est le pinacle dud. encencier ouvré à 8 osteaulx, et est le pié ouvré à jour, pes. 8 m. 40.5 est. d’or. (/n®, de Charles V.)

Page 1