‹ Histoire de Charles VIIChapitre 123 sur 307 · CHAPITRE IV · texte numérisé non relu

CHAPITRE IV

Comment ce combat malheureux fut de quelque utilité au royaume de france

Quoique ce combat n'ait pas été peu préjudiciable et funeste aux Français, néanmoins, comme nous-même l'avons souvent entendu dire par leurs plus sages capitaines*, la mort, l'anéantissement des Écossais compensa suffisamment le dommage qu'ils avaient subi. Car, si grandes étaient, à ce qu'on disait, la présomption et l'audace des Écossais que,

2. Sur les pertes à la bataille de Verneuil, voir G. de Beaucourt, Histoire de Charles VIT, t. II (1882), p. 16, n. 3.

3. Le récit de la bataille de Verneuil par Basin est concis, mais véridique. Il est probable qu'il en avait connu les détails à Caudebec dans sa jeunesse.

4. Noter ici encore un souvenir personnel de Thomas Basin. Mais il semble qu'il ait prêté aux propos qu'il rapporte une oreille un peu trop complaisante.

lOO QUID IN ANIMO SCOTORUM SI VICISSENT

contempnentes et pro nichilo reputantes, que jam tum ex civilibus tum ex*^ hostilibus bellis plurimum attrite depresseque extiterant, quod animo proposuerant, si Anglos in illo prelio protrivissent, nobiles omnes Andegavie, Turonie et Biturie et vicinarum terrarum, qui reliqui erant, perimere eorumque domos, uxores ac terras et possessiones opimas suo juri ac dominio mancipare. Quod procul dubio non difficile eis multum factu fuisset, si pro voto, in* hujuscemodi prelio peremptis atque extinctis Anglicis, victores evasissent. Non parvam igitur ex hoc infortunio regnum Francorum dixerimus consecutum felicitatem, si tam immanis feritatis propositum barbaris'' Scotorum animis incesserat.

Prelio autem confecto, et opidum Vemolii et multa alia castella dedicione régi Anglorum accesserunt, cum, oppressis et extinctis a quibus defendi potuissent, parum aut nichil solacii presidiive a Francis consequi confiderent.

CAPITULUM V

QUOMODO POST CLADEM ACCEPTAM APUD VeRNOLIUM FrANCI OPERA COMITIS DUNENSIS AnGLICIS RESIS- TENCIAM DEDERUNT^.

Nec tamen ita Francis omnibus animus exciderat, quin eciam de restringendo incendio tutandisque finibus aliqui cogitarent^. Erat tum in domo regia cum ipso rege nutritus et sibi pêne coevus illustris Johannes, naturalis filius Aurelianensium ducis ^, quem supra necatum fuisse Parisius-^ retulimus, qui nedum arma aliqua induerat, dignus

a. Manque en P. — b. Manque en P. — c. barbarorum P. — d. Ce dernier mot de la main de l'auteur, en G. — e. agitarent P. — /. Parisiis P.

Page 1