‹ Histoire de ChartresChapitre 63 sur 79 · FIEFS DE LÉVÊCHÉ, DU CHAPITRE ET DES COUVENTS · texte numérisé non relu

FIEFS DE LÉVÊCHÉ, DU CHAPITRE ET DES COUVENTS

i° Fief du charpentier de ÏEvêque.

Hic est fcodus Leobini carpentarii.

Ipse habct quinquaginta solidos census et ejus venditiones, et orania pcnitus jura et placita, excepto sanguine et duello. Pro quo tenetur carpentare in propria persona, quoeiens opus fuerit, in domo episcopi, sive in torculari ejus. Et singulis diebus quibus ibidem operatur, débet habere micam et prandium sufÙcienter et vinum de nona, et sero, ad hospicium suum, duos albos panes et dimidium sextarium vini; et similiter débet habere singulis dotninicis et diebus festivis, prêter inicain et vinum de nona. Qui infra tempus operationis sue conlingerint, seopellos omnes débet habere, qui non possunt mitti in opère; et etiam débet habere unam propriam eameram ad ponendum ferramenla sua sive seopellos suos. Et in vindemiis habet unum minotum plénum racemis et unum sextariuin musli. Ferramenta autem sua qui in opère episcopi sive confracta fuerint sive pejorata, de proprio episcopi reformabuntur. Et eunctis diebus quibus episcopus Carnotensis Carnoli fuerit, in ejus curia prandebit, si voluerit, ad mensam sociorum. Tempore vindemiarum débet servare celarium de die et noete, et débet habere expensam competentem, et denocte Il denarios por hmte; et singulis diebus quibus moram facit in eelario, débet habere, ad mittendum in hospicio suo, duos panes albos et dimidium sextariuin vini. In festis béate Marie, in Natali, in Pascha, in die iovis Rogationum, in Penteeoste et in festo omnium sanetorum débet habere llllor panes albos et unum sextarium vini, ad mittendum in hospitium suum; in die martis carniprivii Illlur panes albos et unum sextarium vini et unam gallinam et unum frustrum earnis sallate *.

2° Fief du portier de l'Evèque.

Carta janitoris.

Omnibus présentes litteras inspecturis, officialis curie Carnotensts salutem in domino. Litteras que sequuntur vidimus in hec verba : Raginaldus, Dei gratia Carnotensis episcopus, omnibus presenlibus et futuris in Domino salutem... Proinde liberaliter pelitionem Eremburgis vidue, janitricis nostre, facilem prebentes assensum, de nerlinentibus ad ejusdem ollieiuin redibitionibus subnotari fecimus, in pnmis, hec que nos et predeeessores nostri tenuerunt et hue usque servaverunt, seilicet : quod, in unaquaque ebdomada, debentur janitori, quicumque fuerit, sive janilrici, feodaliler

1 II n'est question ici que des offices de domesticité transformés en fiefs.

» Livre rouge de Péveché, A> 20; Bibl. commun., mss. — Livre noir de l'évêché, P» 81; Bibl. impériale, mss. cartul. 48. — Ce fragment de charte, qui parait être du commencement du XIII» siècle , a été donné par M. Cuérard , an f*> lix des prolégomènes de son excellente édition du Cartulairc de Saint-Pére.

panes XIIII, septemalbi etseptemnigri, sive presens fuerit episcopus sive absens; pro coquina, quando non est presens, et pro vino unum denarium; si presens sit, dimidium sextarium vini magne mensure et unum frastrum carnis et loco carnis adminus I1I10T allecia vel X ova ; tune et habet candelam ad cubandum. Ad festa béate Marie, Omnium Sanctomm, Nativitatis Domini, Circoneisionis, Epyphanie, Pasehe. Ascensionis, et ad carniprivium dupplicantur bec omnia, quando presens est (episcopus), alioquin simplicia dantur sieut Dt in aliis diebus ipso présente. Si presens est episcopus in festo sancti Martini , duplieatur vinum, si foris, datur dimidium sextarium; sive sit presens sive absens niehil minuitur in carniprivio. De militantibus exterinibus qui prebendam reeipiunt in curia, janitor habet unam avene haveatam in estivas, et habet per terram episcopi et unum sextarium de legumine in granariis quando legumen recipitur* preterea, pro pellibus quibus uti soient pro palliis XII solidos, et pro calciamentis, quando onus est, eidem, in foro Comitis de omnibus sutoribus qui vendunt ad detaillium unam empeignam corii, et ipse janitor tradit singuli eorum très obolos de bursa episconi; de unaquaque majoria unam gallinam; item, in nundinis béate Marie, de omnibus equis qui intrabunt per

Fortam episconi unum obolum et de unoquoque in curia episcopi vendito denarium. Si militantes exterin supervenirint et procurati fuerint in domo nostra, tamen capit quantum si nos présentes essemus. Famulus ianitoris semper panem et vinum recipit cum aliis curie relromanentibus. Hec etiam ut arma in posterum memonam et stabiliUitem obtineant, fecimus annotari et sigilli nostri munimine roborari. Actum anno gratie M0 CO decimo, mense augusto. Dattim anno Domini MuCC°Lmo, mense augusto ».

Z* Fief du closier de l'Evéque.

Carta clausarii.

Omnibus présentes litteras inspecturis, Galterius divina permissione Carnotensis ecclesie minister humilis salutem in Domino. Noverit universitas yestra quod clausarius noster, quicumque sit, habet precium duorum hominum, singulis diebus, quando operani sunt in vineis clausi nostri; habet etiam a festo saneti Bartholomei usquead finem vindemiarum clausi, in unaquaque septimana, viginti et I panes, XIIII nigros et VII albos, et famulus ipsius clausarii habet convenientem traditionem de curia nostra de pane et vino et coquina. Post finem vero vindemiarum clausi, habet idem clausarius quatuordecim panes, in qualibet septimana, usque ad festum sancti Dartholomei , videlieet VII albos et VII nigros. Quando vero episcopus in villa est, habet idem clausarius, sive operarii sint in vineis sive non, traditionem suam de curia, de vino et coquina. Preterea habet idem clausarius, si episcopus sit in villa, in festis annualibus, videlieet in festo Nativitatis Domini, in Pascha, in festo Penthecostis, in festo omnium sanetorum et in HIIor festis béate Marie et in dedicatione ecclesie Carnotensis et in carniprivio, dupplicem traditionem de curia, de vino et coquina, et duos panes albos in quolibet dierum supradictorum et unam gallinam in carniprivio. Preterea habet idem clausarius, in vindemiis clausi, Illl0r modios vini, ubicumque eos capere voluerit, et mortuum nemus vinearum, exceptis chameriis et perticis et grossis lignis pressorii lacerati. Habet et idem clausarius in unoquoque anno, in tempore vindemiarum, de curia, unum sextarium pisorum et IIIIor minotos racemorum.

| Livre rouge de l'évêché, 1* 20; Bibl. commun., mas. — Livre noir de l'évécbé, f» 3ï; Bibl. impériale, mas. cartul. 43.

Habel et dictus clausarius in quolibet anno , in die Nativltatis béate Marie, X et octo sextarios annone ad mensuram et valorem Loenii. Tenetur autem clausarius conducere operarios in quolibet tempore quo apparet, et a festo sancti Bartbolomei usque ad vindcmias clausi ponit clausarius unum homincm ad custodiendum vineas qui habet simplicem traditionem de curia, de pane et vino et eoquina. In cujus rei testimonium et munimen présentes li liera s fecimus conscribi et sigilli nostri munimine roborari. Actum anno Domini M0 CC° XX0 VI», mense maio ».

ê> Fief du maréchal de l'Evêque, maire de Saint- Chèron.

Carta majoris sancti Carauni , marescallî domini episcopi Carnotensis.

Omnibus présentes litteras inspecturis, officialis curie subdecani Carnotensis salutem in Domino. Noveritis nos litteras qtte secuntur non cancellatas , non abolitas, nec aliqtta parte viciatas vidisse in hecrerba : Raginaldus Dei gratia Carnotcnsis episcopus, universis presentibus et posteris presentem paginam inspecluris, in Domino salutem. Innotescat omnibus tam futuris quam presentibus, quod dilectus marcscallus nosler Hugo, Carum tempus cognomine, noster bomo legius est de quodam feodo quod antecessores sui de nobis et anteeessoribus nostris, sieut ipse, tenuerunt, quod similiter ipsius heredes, post ipsum, a nobis et successoribus nostris in perpetuum dcbcnt babere et tenere , videlicet majoriam nostram de sancto Karauno Carnotensi, in qua majoria continetur, quod ipse sibi proprias cerotecas habet de quacumque venditione sive invauiatione facta in censiva nostra de sancto Karauno, cujus census annualim nobis valet septem iibras et decem solidos Carnotensis monete, qui singulis annis die festo sancti Remigii nobis pcrsolvitur per manum ejusdem Hugonis, majoris nostri, census illius receptoris. De cujus majorîc feodo ad ipsum Hugonem pertinet, primum, clamores querelarum accipere et easdem terminare si poterit prima die, tamen si non, deinceps débet litigantibus diem assignare coram nobis vel coram camerario nostro; de singulis quoque clamoribus et forefactis aliis percipit ipse tertium dcnarium. K\ eodem insuper feodo memoratus Hugo medictatem tbclonei nundinarum sancti Karauni percipit annuatim, exin, re similiter illius feodi tenet, idem H. tresdecim solidos annui census apud Carnotum, quam in civitate tam in ripparia, sibi et suis beredibus annuatim in festo sancti Karauni persolvendos. De qua censiva cerotecas habet ipse similiter atque vendas et aliam censivam apud pontem Lezine et sanctum Karaunum suarn similiter propriam, annuatim valentem decem et septem solidos et duos denarios, de qua similiter cirotece ejus proprie sunt atque vende ; que quidem censive sue proprie sunt in dominio, propric ejus sunt similiter justifie earundem. Item de jure prefati feodi decimam habet prefatus H. unius arpentivinee apud sanctum Karaunum, quevinea Fauchet nuncupatur. Item, ex jure prefati feodi, habet prefatus H., in banno nostro de natali die , perbempnem reditum , videlicet de quolibet dolio vini quod in banno nostro venditum fuerit, de quo tamen ad nos pertinebit bannagium; si dolium duos modios vel plus tenuerit, duos vini sextarios babebit idem H. vel precium duorum sextariorum secundum vini illius venditionem ; si vero minus quam duo modii de tali dolio venditum fuerit infra bannum, unum tamen vini sextarium prefatus H. de illo percipiet, vel precium unius sextarii secundum vini dlius venditionem. De quoeumque autem vini dolio minus dtiobus doliis continente, quantumeumque de illo venditum fuerit in nostro bannagio, habebit

« Livre rouge de l'évèché, fl> M. — Livre noir, f» 31, v°.

ipse H. unum vini sextarium vel precium unius sexlarii, sicut est supradictum: et sciendum quod de jure feodi ipsius sepedictus Hugo tenetur mitlere servientem unum ad custodiendum bannum nostrum, qui serviens iuramento nobis astrictus fuerit quod ad opus nostrum et pro nobis fideliter custodiet bannum illud. De jure similiter ipsius feodi tenetur idem H. tresdccim mittcre fenatoros, annis singulis, una die, ad fenanda prata nostra de lieculeto, cujus serviens ad prata ducens eosdcm fenatores die illa de nostra euria recipit III panes , semisextarium vini et quoquinam, vel duos denarios pro coquina. De libertate siquidem ipsius feodi, potest sepedictus Hugo omnimodam exercire mercationem , ab omni mercationis consuetudine -liber et immunis. Hec omnia suprascripta tenuerunt ad unum feodum sepedicti Hugonis antecessores a nobis et nostris antecessoribus et nos eadem eidem similiter et ejus heredibus codem modo tenenda eoncedimus in perpetuum et presentium auctoritate litterarum, cum sigilli noslri karactere, confirmamus. Actum anno Domini M0 CC° LXX'ù0 tertio, die dominica ante festum beati démentis

Nous ne pensons pas que les offices de la domesticité intérieure du Chapitre fussent donnés en fiefs, mais nous savons, par de nombreuses mentions des capitulaires, que les maires ruraux étaient fieffés, qu'ils rendaient foi et hommage, héritaient et payaient un rachat lors des mutations.

Quant aux offices de domesticité des couvents, à commencer par celui de cuisinier, ils étaient considérés comme des fiefs, notamment chez les religieux de Saint-Père. Nous no pouvons mieux faire que de renvoyer le lecteur curieux d'étudier cette matière, aux n°» t(î, 19, 20, 25, -16 et 48 des prolégomènes insérés par M. Guérard en tête de son édition du cartulairc de Saint-Père.

» Livre rouge de l'évêché, f» 23. — Livre noir de l'évêché, f*> 32.— La date de 1273 est évidemment celle du vidimus; la charte remonte à Ilcnaud de Mouçon , qui siégea de 1182 à 1218.

g I". — MENUES COUTUMES APPARTESttT A LÉVÊQIE ,

Page 1