PREMIERE CHARTE DE GHARLEMAGNE
Anno j~i.
In nomine èanctse et individuœ TtinitatU,
« Carolus. gratiâ Dei re.x, omnibus episcopis, abbatibus, ducibus, comitibus, vicarijs, centenarijs, actionarijs, missis nostrxs discuri-entibus, vel cunctis fxdelibus sanctœ Dei ecclesiai, nostris que presentibus scilicet et futuris notum sit, quia si erga loca divino cultui mancipata tuitionem impertimur, non solunT regalein consuetudinena exercemus, verum etiam ad îiîternœ retributionis mercedem nobis talia facta profutura confidimus.
« Proinde comperiat omnium vestrorum, prœsentium se licet, et futurorum solertia, quoniam sacerdotes septem liberi génère, id est Vuitiza, Protasius, Victor, Lucanus, Guntefredus, Reccesuuindus, Sanctiolus venientes ex parrochiâ civitatis, quiu vocatur Orihel, accepta à Vuisado ipsius civitatis episcopo licentia, verum et adjutorio, sed et alii post eis conjuncti homines liberi, Attila, Baro, Leudomirus, cuni reliquis eis se conjungentibus, secesserunt ad locum qui dicitur Exalada juxta |luvium nomine Tede, in capite vallis Confluentis : et, Childerico tertio régnante, emerunt de rébus propriis, et facultatibus, piissimi patris mei Pepini et fidelium sibi liberalitate conlatis, locuni servis Dei aptissimum ibique construxerunt monasterium in honore sancti Andréas apostoli, sed et aliorum apostolorum Pétri, Joannis et Thomœ, ipsum monasterium Deo coopérante ad effectum usque perduxerunt : qui locus supradictus est situs in confxnio Ceridaniaj marchiae nostne sub diœcesi Fredali Narbonensis archiepiscopi, et parrochiâ Audesindi Elnensis episcopi. Unde nostram excellentiam potierunt ut eundem locum sub nostra immunitate et dcfensione ac mundeburde susciperemus, et per preceptum
DE SAINT-ANDRÉ d'eXALADA 223
nostrum illis et suis successoribus, et eidem loco prœsentibus et futuris temporibus taie privilegium concedamus quatenus post Deum sub manu et potestate nostra ac successorum nostrorum tpse locus et in ibi habitantes sub regiâ potestate perpétue maneant ; et in eodem loco degentes sub monastico ordine vivant : atque ut licentiam eligendi abbatem ex seipsis secundum regulam sancti Benedicti omni tempore habeant : et ut nullus parauerendum, aut pascuarium vel mansionaticum, aut aliquam indebitam exactionem ab eis, vel suis successoribus de eodem loco vel de rébus ad eundem locum pertinentibus tam prœsentibus quam futuris temporibus exigat, sed quiète liceat eis pro statu sanctie Dei ecclesia;, et régis ac regni stabilitate orare. Quorum petitionem rationabilem judicantes, eis in omnibus annuere judicavimus decernentes, ut tam prajsentibus quam futuris temporibus idem monasterium cum omnibus rébus ad se nunc pertinentibus, et qufe futuris temporibus ad eundem locum conlatœ fuerint, vel quas in eodem monasterio degentes juste et rationabiliter acquirere quocumque modo potuerint, privilegium, et immunitatem habeat, et sud defensione ac mundeburde regiœ potestatis permaneat ; et in eodem loco habitantes sub monastico ordine vivant : et licentiam eligendi ex seipsis secundum regulam. sancti Benedicti abbatem omni tempore habeant : in cujus abbatis regulari ordinatione episcopus ipsius civitatis, in cujus parrochia ei monasterium, nullam difficultatem exhibeat ; vel quamcumque exactionem contra régulas sacras eidem loco imponat ; nec pro ordinatione ecclesiasticorum ministrorum, vel pro largitione consecrati olei vel chrismatis quodcumque emolumentum contra canones sacros ab abbate, vel a monachis monasterii ipsius requirat. Et nullus judex publicus vel quislibet ex judiciariâ potestate seu aliquis ex fldelibus regni nostri, vel successorum nostrorum paraveredum, aut pascuarium, vel mansionaticum, aut aliquam indebitam exactionem ab eis vel ab eorum successoribus exigat :' neque in ecclesias aut ad loca vel agros seu reliquas possessiones memorati nTonasterii ubi et ubi constitutas quas nunc habere videtur vel de cœtero
224 HISTOIRE DE h ABBAYE ROYALE
per futura tempora idem monasteriiim adquirere potuerit, ad causas audiendas, vel freda exigenda, aut mansiones, aut paratas faciendas, vel fide jussores tollendos, aut homines ipsius monasterii injuste distringendos, vel paraveredos, aut pascuarios exigendos : nec ullas redibitiones vel illicitas occasiones requirendas, aut quamcumque inquietudinem ipsi loco et ejus habitatoribus inferendam licentiana habeant : vel ad ejus monasterii loca ullo umquam tempore ingredi valeant, vel exactare présumant, sed liceat memorati, monasterii, cum omnibus, qua2 in suâ ditione habuerint, sub immunitatis tuitione quieto ordine possidere, atque pro statu sanctœ Dei ecclesiœ, et pro stabilitate regiœ potestatis. et regni nostri, atque pro populo nobis subjecto Domini misericordiam exorare. Et ut hajc auctoritas, nostris futurisque temporibus eam subter firniamus et de anulo nostro jussimus.
Sianum CaroU K ^ — S yloriosissimi Régis
Adalgarius notarius ad vicem Gozlini recognovit. — Aclum Doziaco palatio regio, die quinto Augusti, anno DCCLXXI, féliciter. Amen. M. H.
(Locus Sigilli.)
Sig f nuna naeum Hyacinthi Vilar apostolicâ regiâque auctoritatibus villa» PratiE Gonfluentis Elnensis diœcesis notarii publiai scribœque et secretarii illustris capituli dicti monasterii sancli Michaëlis de Cuixano ; qui pra2 insertum exemplum à suo originali privilégie in pergamenco exarato non vitiato non cancellato neque in aliquâ ejus parte suspecto in archivio scripturarum publicarum dicti nxonasterii recondito. Jam collationatunx et comprobatuni per magnificum Onofrium Balaauer quondam burgensemeisdem auctoritatibus notarium
DE SAINT-ANDRK D EX AL AD A 22b
anjecessorem meumin dicto officio cum eodem originali collationavi et comprovavi ac concordare inveni et ideo in fldem prrenaissorum requisitus die décima aprilis anno à nativitate Domxni millesimo sexcentesimo septuagesimo.
Clausi. H. V.
Ego, Joannes Felip et Balanda aucthoritate regiâ notarius pLiblicLis villas Prattaz vivarire Coiifluentis, Elnensis diœcesis, scribaque totius jiirisdictioni.s Abbati;u monasterii sancti Michaëlis de Cuixano, ordinis divi Benedicti supra insertum instrumentum fideliter extractum à quodam libre intitulato Liber diversas scripturas ad jurisdictionemAbbatis nionasterii sancti Michaëlis pertinentes continens, archive dicti monasterii bene recondito non viciato non cancellato neque in aliquâ ejus parte suspecte comprovatum et collationatum ut supra dictum est comprovavi et cum sue originali concordare reperii. Et ad instantiam multum illustris niultumque reverendi D. D. Salvatoris de Copons abbatis jam dicti monasterii, clausi die lo octebris 1740 et meum solitum apposui.
Signum f F. B.
Reçu pour le salaire de la présente deux livres treize sols et quatre deniers. •2' i3* 4'!.
J. Fklip.
Saint-Martin-du-Canigou
Pages
Dédicace v
Lettre de Monseigneur l'Evèque de Perpignan ix
Lettre de Monseigneur l'Evêque d'Urgel x
Lettre de S. E. le Cardinal Placide-Marie Schiaffino. . xii Lettre du Révérendissime Abbé du monastère de
Saint-Benoît, du Mont-Cassin xiii
Lettre de Dom Albert Gibelli, Abbé général de la
Congrégation des Bénédictins Camaldules xiv
Extrait du Rapport sur le concours des Mémoires
historiques et Monographies locales de la Société
Archéologique de Béziers, par M. Noguier xv
Avant-propos . i
Récit par un pèlerin de la prise de repossession de TAbbaye de Saint-Martin du Canigou, le it novembre 1902, par Monseigneur de Carsalade du Pont, Evêque de Perpignan » 7
