PROSES DE SAINT BENIGNE
Aux prières de l’ancien office monastique de saint Bénigne, nous joignons deux proses, dont la première est extraite des missels du seizième siècle à l’usage des églises cathédrales ou collégiales, et dont la seconde appartient à l’office monastique de 1703. Douze strophes de cette dernière forment la prose qui se chante à Dijon, depuis l’année 1762. Les strophes supprimées sont entre crochets.
Laus superno sempiterno Régi sit et gloria,
Per quem sumus id quod sumus,
Ex quo constant omnia.
Cui Benignus, martyr dignus Ab adolescentia,
Sacerdotis vice fungens Factus est et hostia.
Oriundus hic vir sanctus .
Traditur ex Græcia.
A beato Polycarpo Missus est in Gallia.
Divion felix, tam preeclari decoratum Martyris præsentia;
Per quem provectus in virtute tibi datur, In commissis venia.
Erat in vultu gratia,
In ore facundia,
In signis efftcacia,
In pœnis constantia.
Tune cæsar Aurelianus,
In Christum sæviens, Idolâtra profanus,
Audita Benigni fama,
Jubet ilium flagellation.
Nervis duris colligation, Retrudi custodia';
Et securn bis senos canes, Feros nimis et immanes, Consumptos inedia.
Sed fit terror hic in vanum, Mansuescit ira canum :
Vincla cedunt omnia.
Restauratur corpus suum :
Vulgus pavens hinc profanum Rénovât supplicia.
Flagellatus mancipatur Rursus in custodia ;
Ubi clausus confortatur Angeli præsentia.
Post hæc vecte conquassatus, Demuin fuit penetratus Militari lancea.
Quo columba prosilisse Atque ccelum pénétrasse Visa fuit nivea.
Gaudet chorus Angelorum:
Stola datur martyri gloriosa.
Perte nobis, martyr, detur Peccatorum venia.
Amen.
Exulta, felix Divio.
Quæ Benigni glorioso Decoraris sanguine.
In Græcia sanctis satus, Polycarpi cura doctus,
Christi fulsit lumine.
Cunctis rebus abdicatis,
Zelo flagrans veritatis,
Venit in Burgundiam.
Sacri verbi seminator Et errorum extirpator.
Fundavit ecclesiam.
Mullis claret miraculis :
Sanat morbos, dira mortis Dissolvit imperia.
Frémit deemon ; cæsar furit ;
Sed martyr fidei reddit Invictus obsequia.
Quantus tormentorum Prodet apparatus!
Stridet flagellorum Ictus repetitus.
Bestiarum molæ,
Plumbum liquefactum.
Lanceæ, subulæ Parant exitium.
[Christo Benignus militât, Christus pro Benigno pugnat :
Quam certa Victoria !
Igné, ferro vix probatus, Tanquam aurum expurgatus,
Jam fulget cura gloria.
Sanctum vinclis onerant,
Et squalido mancipant Sine luce carceri.
Jejunus inter canes Sex totos transit dies,
Nec sic valet conteri.
Rabidi canes mitescunt,
Instar agnorum procumbunt Blandi entes martyri,
Adest e cœlis Angélus,
Quo præbente dulcis cibus Instillatur gutturi.
Ab omni plaga sanatus,
Rursus miles renovatus In palæstram prosilit.
Nutu contrivit idola,
Et immolata fercula Degustare renuit.
Hinc incensus furor crudelis tyranni Novum excogitat genus supplicii Quo Benignus cadat.
Virgis costas nudant tortores impii ; Victimam abluunt sanguinis rivuli, Ut purior fiat.]
Transversa fossus gemina Latus utrumque lancea,
Crucem gessit intra corda,
Quam semper amaverat.
Non spinis caput pungitur, Cerebrum vecte frangitur ;
Sicque pugil coronatur Ritu quo cupierat.
[Mirabile spectaculum !
Sacerdos fit holocaustum, Ecclesiee fulcimentum,
Solamen fidelibus.
Mors Domino pretiosa !
Anima, sicut columba,
Pennis videtur ad astra Extolli præpetibus.]
O Benigne, pater care !
Apostole gentis nostræ Fidei martyr præclare Quos amasti, nunc tuere De cœlo potentius.
Credamus quæ docuisti, Pergamus quo pervenisti,
Ut a Christo prædilecti Tecum mereamur frui Coronis perennibus.
Amen.
Alléluia.
La liste des abbés de Saint-Bénigne n’est pas certaine pour la période qui s’étend de la fondation du monastère, vers 535, à l’arrivée de l’abbé Guillaume, qui vint le réformer en 989. Dans la série qui correspond à ces quatre siècles et demi, plusieurs noms doivent manquer, quelques-uns peuvent être intervertis, ceux qui se répètent peuvent désigner parfois un personnage identique. Les chartes d’après lesquelles la liste a été dressée ont subi des interpolations.
Mais à partir de l’abbé Guillaume la liste est exacte et paraît complète.
VIe SIÈCLE.