X. Epicier

2. Gall. Galligaio. La maréchale d'Ancre était de ceUe DuiiîU*.

DE CHARTES. 45t

rarinfr, Sinioft dô Levantô, IlHonns Draperius, Andriohifr Gatiliims j BonvdsaUns de Casino , Simon Oarius, Nie. de Vedereto, Bonifac. Piper, Guirardos Capsiarîus y Jacob. Amomus , C^rtus Bacha-nigrây Manuel deLeto, Simon Bonoaldicis Jadex; domini capitanei : Notarius , Ogcrius Bucha-nigra, Raynaldns Bucca-nigra , Johan. Albèricus , Amanelh^, Henricus Pi<ioilii> liuSy Simon Bonaventura, Paschalis Tn/ venus , Winus deS. Siroo, Simon de Burxeto, Jacobus Judex, Vinaidus FantôlW nus y Guill. Tartaro, Henr. Pasius, Obert. Maquardus, Cigala Ferrarius, Valens Capsiarius, Dominicus Berberius, Corradus Talliator, Ûbertus de Levanto , Johannes de Hngo ^ Conrad. ]\Iarzonu6, marchia Portananns , Henr. BeUemon , Andréas NegrinuSy Ala^dus de Pomario , Ansakhis Mialon^s, Lanfrancus Cibo, Conradus MalfiUiaster, Johan* de Fiano, Lanfrancus de Rocçà-taillatÀ, Vivaldus Spatius, Simon Pelliparius, Arduinus RomulariuSy Seoundns Barriilarius, Petrus de Fossatcllo, Rub* tildus CalligariaSy Rolandus Taliator, Gingomis de Mercato GuUK Gabema, Simon Speciarius, Frexonus Malocellus, Nie. Buoca-nigra , Ootolinus Yicecomes , Guamerins judex , Alexius de Karsa, Lanfr. Ususmahs, Henric. Cal vus , Job. 4e Monte<* nibeâ, Andréas Pignolius, Grimaldus Piper, Andréas Gatalu* sius, Obertns Stanchorius, Henr. Drogus, Jacob. MaioceUns^ Guill. Pitalla, Bald. de Solvo, Jac. Bonoguidone, Henr. de Porta, Festa de Riparolis , Lanfrancus de S. Géorgie, Simon Rossus, Rolandus roagister^ Job. Marosa , Jao. de Jardioo, Ro« landus Scutarins, Marcinus Zotolarius, Jacobos Bambaxarius , Petrus Gni^erius , Guill. Gentilis, Guitl. Bona, Bol|aiidus Tornator, Nicole, de Damietà, Obert. de Cogoleto , Jac. Dalmatius^ Rubens Tabemarius, Jacob. Donatus, Andriolns Spceiarinfii^ Obertusde Rozo, Raynald. Taringia , Albert. SiMcriu^,'Ob(ntus Fenantts,Math. Dreperius , iob. deLorama, Oberl. lœblâriiifii Guill. Ifagister, Henr. Arcberius , Johan. Tinton , Ambros. Bâ»terius, Pctr. Mazarasa, Lanfrancus Sollarius, Gvill. Schanorerius, Steph. BanfoHnm , Guill. Desideri»s', RvAmus Barbertus^ Ruflinns Albergator, Bonaventura Pexarius , Altegrinns Cattiliarius, Arm. Spaerius, Joh. Gaffa, MartÎMiS' Férus, AmitierU Frrrariusy Joh. Capellaidos, Lanfranc: de Loxerio, Soottni

/p^ RECUEIL

Cappc^Uariiis , Otho Sartociiis . Lomhardus Mazelkrius , Henr. Mnzollartiis , Simon Srrojaperfiis , Hennciis Nepîtelli » Marinus Ususmaris, MarÎDus de Sturio, Marinus Sterlarius, BoDavinta Fal>cr, ArmaDnus Faber, Vintiira TinctOr, Jac. Balisterius, Latifraiic. de Richo , Paganiis Barbeiius, Petrus Embronus.

Actiim Janiise in palatio illorum de Anriâ mcglxi. IndicL m. die x. Julii fœliciter Amen.. Praesentibus testibus Lanfranco de S. Georgio, Festa de Riparolo, et Johanne Sirfro.

Nos, Manuel in Christo Deo fidelis imperator et moderator Grsecorum Ducas Angélus Comenus Palaeologus, per stipnlationem solemnem et robur juramenti, promittimiis , et imperium nostmm promittit tibi sid3scripto notario stipulant! nomine et vire cujnsqueintererit, quodsi acciderit, quod dilectissi'mus avimculus imperii nostri Parachimumenos magnî annli imperii nostri dominiis Ysach Duca , sive Pansebastiiis Sebastius familiaris imperii nostri dominiis Theodorus Cerviciotus^ aen venerabilis archidiaconus benedicti cleri imperii nostri domlnusjieo acceperit , vel acceperint ab aliquâ personâ seu alîqnibus mutuo pecunîae quantitatem, quod nos et imperium nostmm aoWet, et satisfieri faciet , de ipsis pecuniae quantitate et lucro eanimdem, universis, et singulis personis, quae ipsas pètent dictis nostris nunciis, seu ipsorum alter pactum fecerint..]iisuper facimus et constituimus ad omnia et singula, generalia^ et spedalia, praedictos nuntios, et quemlibet eorum in soliduin nuntios nostros, atque nostri imperii , et procuratores, ptromitténtes nos, et imperium nostrum, omnia et singula attendere, et observare et complcre per omnia , quas ipsi nostri nuntîi generalitcr et spccialiter duxcrint facienda, promittenda, et attendenda. Et ut fides plenior praidictis omnibus apponi debeat, jussit imperiiun nostrum bullâ aureâ nostri imperii muniri, roborari, et subscribi litteris rubeis praesentibus manu imprcssis. Praetereà omnia juramus et imperium nostrum , tactis corporaliter sacro-sanctis evangeliis attendere , complere^ et obscrvare, et non contravenire in aliquo, praesentibus testibiis Guiilelmo vicecomite et Guamcrio judice. Acta stiQt. haec in «uriâ imperiali mcclxi. die xxvm. April. Indict. iv.

Ce même traité se trouve encore en français au trésor des chartes du roi, avec ce titre : Les convenances qui ot Jadis lii Paleolegre au Commun des Jennes^ translatées de latin enfrancois de mot à mot. A la fin sont ces mots : Estret et coppié du registre du Commun de Jennes,

(An. 1266.)

Extrait de V original gardé au trésor des chartes du roi. Layette^

emp, de Constantinople ^ n. 6.

Balduiuus Dei gratiâ imperator Constantinopolitanus sempcr augustus, universis praisentes litteras inspecturis sal. Notum fa^ cimus quod cùm carissima uxor nostra Maria imperatrix Constantinopolitana esset pluribus creditoribus infrascriptis tam per litteras quàm aliàs , sine litteris ex certis causis et legitimis obligata in diversis pecuniae summis, videlicet priori de Courtenay in xviii. ]ib. Paris, priori de Andrisiaco in x. lib. Paris, etc. nos volentes et eamdem uxorem nostram ab ejusmodi debitorum sarcinâ relevari, ac eisdem satisfacere creditoribus de debitis supradictis, boscos nostros de Piphon et de Chanteroc , nec non. et hayas nostras de Cortenayo , etc. obligamus ad solvenda débita supradicta, etc. Actum Paris, die Martis ante festum S. fiarnabae apostoli,anno Domini mgclvi. mense maio.

Scellé d'un sceau de cire rouge semblable à celui qui est écrit sous Tan 1248.

(An. 1266.)

Extrait du registre de la chambre des Comptes de Paris ^ dont

il a été parlé sous Van isSq.

Dou convaat Taniperour Bauduia.

Nos Bauduins por la grâce de Deu tres-feiaus emperés en Crist , de Deu coronés , gouverncrres de Romanie , et tos tens accroissans , façons à savoir à tos ces qui ces présentes letccs

verront, que coni li nobles barons Uu(^ue& dux de BourgQÎgne Ait pvh le signe de la croix por aler en service de Deu ou secors et ou recovrement de l'empire de Constantinople ; nos^ porœ que il puisse aller plus esforciement oudit service nostre seigneur en la devandite besoigne , li avons promis et outroié dix mile livres de tournois dedans le mois de la Chandelor prochainement avenir à Laigni , et les autres trois mile livres à la Peuthecoste prochainement à avenir à Provins. Et por dessus oe avons nos promis au devant di duc que de la grâce que nostre pères li opostoles fera à nos et audit empire , de donner li antres dix mile livres de tournois, ou à ses hoirs, qui entrepanront la besoigne devant dite, si corne il est devisé es Ictres dou devant dit duc. Et ces choses avons nos juré sur seintes évangiles à tenir anbone foi si corne devisé est. Et en oblijons de ce nos, et los nos hoirs. Et en la tesmoignance de ceste chose nos avons doné au devant dit duc ces présentes lettres overtes saaléea de nostre Sael. Ces letrcs furent douées Tan de l'incarnation nostre Seignor mil et ce et lxv. ou mois de janvier, ou xxvi an de nostre ampire à Paris.

(An. 1266.)

Extrait du .mpme registre y fol. i3a.

Des conTenauces de Salenique.

Nos Bauduius por la grâce de Deu tres-feiaus empéres en Crist de Deu coronés gouverneurs de Romanie et tos tieiks'accroissans, façons à savoir à tos ces qui verront ces présentes letres , que nos , considérant et véant le bien , Tonor, le profist et l'avancement qui nos puct venir en l'empire de Romanie don noble baron Hugue duc de Borgoigne, nos, porce si douons et otroious au devant dit duc et à ses hoirs perpetuelement le Reaime de Salenique , et les apartenances, ou totes les droitures et les raisons qui apartienent au devant dit Roialme. Et li douons la baronie d'Ainnes et les apartenances. Et li donom ancore par desus ce une des autres plus grans baronies qui soit en l'empire, celé que il miés amera. Et s'il amoit miés aTOÎrla

baronie de Manclitou et la baronie de Laliet et de la Mai guérie o totes lor apartenances que la devant dite baronie , si volons que il les ait de celé grand baronie desus dite. Et celé nos demorra à nostre volunté. Et volons et otroions que laquele baronie que li devant dit dux vourra avoir frainchement à lui et à ses hoirs , ce est à savoir ou le devant dit Reaime de Salenique et Ainnes, ou l'autre grant baronie et Ainnes, ou les autres baronies Manditon, Laliet, la Marguerie et Ainnes, que il les ait; et le remenant que il et si hoir, le tieignent de nos en fié et en homaige lige as us et costumes de Tempire. Et se il avenoit chose que celé grant baronie que li dux vorra penre s*estendoit dedans les cinquante milles près de Constantinoble , ce que se troveroit dedans ces cinquante milles , nos li devons restaublir et asseoir autretant au plus près, et au miés séant que Ten pourra à son gré; et ce façons nos porce que nos volons environ Constantinoble à cinquante milles retenir por nostre demaine. Et volons et otroions encore que se il avenoit chose que li dit dux , ou si hoir , vousissent en aucun tens que nos les feissions autres letres , par que li don que nos li avons fait fussent plus ferme et plus estauble, que nos en soient tenu dou faire à lor requeste. Et totes ces choses dessus dites avons nos juré seur saintes évangiles et promis en bonne foi à tenir por nos, et por nos hoirs, ferme et estauble. Et en la sovenance de totes ces choses nos avons donné au devant dit duc ces présentes letres overtes saallées de nostre sael. Ces letres furent données à Paris Tau de l'incarnation nostre seignor mil et ce et sissante «t cinc , ou mois de janvier ou xxvi. an de nostre empire.

(An 1267.)

Extrait du trésor îles chartes du roi^ Layette ^ empereurs de Constantinople , n. 7. et du registre du même trésor^ cotte x/îjc.

lu uoniino Domint, Amen. Nos Carolus D. G. rrx Sicili» , dncatus Apuliae, et principatus Capuae, Andegavias Proviaciae,

et Forcalquerii cornes, per praesens scriptum notum facûniis tam prsesentibus quàm futuris : quod cùm Gnecorum saperbla plus solito diebus nostris , serenîssime princeps domine Bal- (luine D. G. fidelissime in Christo imperator à Deo coronate , Romaniae modcratory et semper Auguste, faventis temporis tumefacta suffragio, contra vos vestrumque imperiam crudeliter insurgente, Michael Palialogus schismaticus împeratoris sibi noincn usurpans , post varias et multipliées ejusdem laceratîones imperii , suo et aliorum invasorum tempoHbus attentatas , impcrialem iirbem Constantinopolitanam, in quâ thronus imperii, et iniperialia insignia résident , et quae vobis de totâ ejusdem imperii terra ferè sola remanserat, vobis atque Latinîs in illa morantibus ejectis exindè, totumque imperium, excepte principatu Achaiae etMoreae, cujus etiam principat|ispartem sibi non modicam subjugaverat, ad habendum ejus residuam, cunctîs suis studiis viribusque laborans violenter in ^ei orthpdoza injuriant occupasset , vos ac quamplures catholicos mundi principes et magnâtes , ad quosdam videlicet per solemnes nuntioSt et ad quosdam personaliter assumpto labore , propter hoç reçu rsum habentes , uec speratum in eis invenientes; aiudlium ; tandem considerato inter caetera , quod propter regni nostri potentiam et vicinitatem , nobis non solùm ad succurrendum ei imperio^ sed et occurrendum per recuperationem ejus orthodoxae fidei , ac terrae sanctae , periculis promptior et efGicacior est facultas, ad nos personaliter accessistis, et intendentes tupc reipublica» christianitatis , eisdeqi iidei ac terrae sanctae consulere , quàm vestris utilitatibus providere , ac attcndentes fore vobis et successoribus vestris longé utilius per nostiiim (divinâ potentiâ suffragante ) , subsidium, imperium ipsum recuperare deperditum, quàm de ipsius recuperatione totaliter desperare, utnostrum ad id quod non sufHcitis per vos ipsos , nec alterins javamen sufficiens invenitis, adjulorium habeatis, post multos tnctatus hinc inde habitos, nobiscum devenistis ad infrascripta conventioiics et pacta , consensu firmata mutuo , et solemni ac légitima stipulatione vallata. Nos siquidem tam ad grande priedictarum fidei et terrae sanctae discrimen , quàm ad miserabilem ipsius desolationem imperii, gravemque vestri status abjectionem

piatu compassionem habendo , considerando etiam quod praedictum imperium, quod sacro-sanctaeRomanae ecclesise commanis matris Dobile membrum existit , ab ejus corpore pcr schismattcos sépara tuni;.ae cupiendo ut membrum ipsum per nostnim, Deo fa vente, ministerium , suo restituatur corpori , et consolidetury ac reintegretur eidem, ob revereutiam ipsius ecclesiae, et etiam animae nostrae salutem, tam pium tamque utile negotium assumentes, vobis vestro vestrorumque baeredum nomine, légitimé ac solemniter stipulantibus, pro nobis, nolrisque in regno Siciliae haeredibus, promittimus ad recuperandum et acquirendum praefatum imperium , dare nostris sumpdbus , sive stipendiis , * infrà sex annorum , computandorum ex nunc, spatium (quod nobis liceat usque ad unum alium annum , si nobis videbitur, prorogare ) , duo millia equitum armatorum , in quorum utique numéro principatus Achaia3 et Moreae milites et équités corn- ])utentur, nisi nos, velnoster in regno Siciliae haeres, prosecutionem hujusmodi negotii duxerimus in personis propriis assumendam. Tune enim licebit nobis , seu ipsi hseredi negotium ipsum personnaliter prosequentibus, quamcumque voluerimus uobiscum ducere militum vel equitum comitivam. Hujusmodi autem duo millia equitum per unum annum integrum , praeter tempus quo illuc iverint, et inde rediverint, in eodem imperio ad dicti prosecutionem negotii morabuntur. Nos autem, vel dictus haeres, praenuntiabimus vobis anteà, ad minus per sex menses, tempus, quo hujusmodi equitum numerum propter hoc ad ipsum imperium voluerimus destinare. Quod si nos infra hujusmodi sex annos eontingat, quod Deus avertat, in fata concedere, dictus noster haeres ad complendnm promissionem hujusmodi et vobis vestrisque successoribus,utpra;mittitur, observandum inviolabiliter teneatur. Cui etiam nostro haeredi hujusmodi sex annorum tempus usque ad annum , sicut et nobis , et etiam usque ad alium annum propter novitatem dominii, si voliierit, liceat prorogare.Vos autem onus quod pro ipsius imperii recuperationesuscepimus attcndentes, praeterea nobis nostrisque in regno praedicto haeredibus , in praesentiâ sanctissimi patris et domini C. divinâ providentiâ papae quarti, ac ipso insuper oonsentientc, et ad iufrascripta auctoritatem praestante, ceditis.

ckitis,coiiccditis, ctdonatisex nuficFcudumpraedictiprincipatus Achaiae et More», ac tolam terram quam tenct qaocumque i\tulo, scu tcncrc débet à vobis , et ipso imperio Guillermus de Villa-Harduini princcps Achaiae et Morese^ ac imperialia, et quaelibct alia jura, quaecumque habetis seu habere possetîs, aut vobis competunt , vel possent quoquomodo competere in feodo, principatu, et terrà prsedictis fcodum principatumet juraeadem prorsus ab ipso séparantes imperio, eaque oinnia et aingnla à vobis , vestrisque successoribus , et eodem imperio totaliter abdicantes : ita quod nos et nostri in regno Sicili» haeredes feudum, principatum, et jura ipsa in capite, et tanquam principales Domini , nec vos, nec successores vestrosi, nec aliquem aliuminiQîs, . vel pro illis superiorem habentes, libéra, immunia , et exempta ab ipso imperio, et cujuscumque servitii onere teneamusj etper petuô habeamus. Idemque princeps, etiiqui poat euQi pnedict^ feudum, et principatum habuerint, corumque snb^ti pro eisdem principatu et terra nos et nostros in regno $iciUKJiaeredes superiores , et dominos (sicut recognoscebant vos haictenus) recognoscant, ac solummodo nobis, et eisdem nostris hare^os ad homagia, et alia omnia in quibus vobis et ipsi teneban|ur, bactenus de caetero teneantur. Ceditis insuper, datby conçediti^, et donatis nobis, nostrisque in praedicto regno haeredlbus totam ter ram quam Micbalicius despotus dotis seu quocumqne allo tituk dédit , tradidit , et concessit Elenae filiae suae relict» quondam Manfredi olim principis Tarentini, et quam idem i|^anfredus, et quondam Phiiippus Chinardus (qui se pro praedicti regni animirato gerebat ) dum viverent tenuerunt : onomesque insulas ad dictum impctium extra Bucam Avidi pertinentes, exceptis iis quatuor, videlicet Methellina , Samo , Augo et Chio : quas vobis, vestrisque successoribus, et eidem imperio resçrvatis. .Conoeditis etiam nobis et nostris in praedicto regno haeredibus ut nés et haeredes ipsi,prœter feudum , principatum, terras ,^t insnlaSi et alia superius habeamus plenè et intégré tertiam pirtem omnium illorum quae de praedicto imperio infra.aunum» quo dicti nostri équités in ipso imperio pro reçuperatione et acqoisiricme morubuntur, cidem , vel etiam post ipsum annum quan- <locumque à nostris, nostrorumve in dicto regno. Siciliie hiere-

dibiis, equitibus, et gente vestrâ, simul vel separaiim ab altel'utris recaperari poterunt, vel in ipso acquiri, sive in demaniis, sive in fendis, vel aliis rebus aut juribus quibuscumque consistant, reliquis duabus partibus, et praeter illas urbe Constantinopolitanâ, ac prœdictis quatuor insulis, vobis vestrisque .$uccessoribus reservatis. In qiiibus utique duabus partibus includentur et computabuntur, si qua promisistis , vel jam concessistis, vel promittetis, seu concedetis deincçps quibuscumque personis, communitatibus , sive locis, ratione subsidii, vel auxilii impcndendi vobis ad recuperationem , seu acquisitionem iinperii supradicti , seu alia quaeumque ratione, occasione, vel causa, tertia parte nostra per ea in nullo penitùs diminutà, sed rémanente ab illis omnibus libéra penitus et immuni. Hujusmodi autem tertiam partem quandocumque et ubicumquc in ipso imperio, ejusque pertinentiis acquirendorum , seu recuperandornm habebimus, in eâ ipsius imperii parte, in qua nos vel nostri in prœdicto regno hœredes aestimabimus seu reputabimus nos eamdem tertiam partem cum ipso regno , feudoprincipatos Achaias ac Moreœ, aliisque praemissis terris posse tenere commodiùset habere : ita quod etiam in terra memorati despoti, ac in regnis Albaniae et Servi» Uceat nobis , nostrisque in regno Siciliae haaredibus (si voluerimus )*, hujusmodi tertiam partem eligere, aut etiam obtinere. Adhaec siforsan illiduo cum quibus aliquas conventiones habetis super regno Thessalonicensi, in«arumdem conventionum observatione defecerint, vultis et consentitis quod ipsum regnum Thessalonicense, omne dominium, et quaelibet jura quaecumque in eodem regno Thessalonicensi habetis, vel habere debetis , nos nostrique in praedicto regno haeredes, in casum praedictum, plenissimé, si voluerimus, habeamus in praedictâ tertià nostrâ computanda. Memoratam itaque terram praefatae Helenae à suo pâtre datam , et quam dicti Manfreduset Philippus Chinardus (ut prsediximus) tenuerunt, omnes quoque praemissas insulas, exceptis quatuor praedictis, \ obis et vestris succcssoribus reservatis , praemissam etiam t^tinm recuperandorum , seu acquirendorum ( ut superius est exprossum), nec non et dictum regnum Thessalonicense, in casu in quo idem regnum ad nos nostrosque in regno Siciliae heredes

46o RECUEIL

])erveiiire dcbct, dominium quoque ipsorum omnium , jura etiani iuiperialia, et quaelibot alia jura quaecumqae ib UUs babetis , scu liabere possetis , aut vobis competiint, vel competere [>osseut , ex iiunc nobis, nostrisque in regno Sicilias hsredibiis ccditis, datis, conceditis, et donatis, omnia ea et singula prorsus ab ipso séparantes imperio , et à vobis yestrisque successoribns et eodcm imperio totaliter abdicantes, ita quodnosetnostriin veffno Sieiliae liaeredes ea in capite et tanquam principales Domini , nec vos née successores vestros, nec aliquem atium in illis superiorem liabentes, libéra, immania, et exempta ab ipso im|)erio ejusque dominio, et cujuscumque servitii onere tenèamas, et perpétua habeamus; et barones, et burgenses, et alii eomm omnium , nos et nostros in regno Sieiliae haeredes principales, superiores, et principuos dominos recognoscant, dent vb;, et vestrosin ipso imperio praedecessores recognovennity seu recognoscere tenebantur; ac nobis et ipsis haeredibus nostriji înomnibus pareaut et intendant, et de illorum demaniis , feùdis» firnctibns, redditibus, et proventibus, honoribus^ jurisdictioiïibns, et quibuslibet aliis juribus respondeant, sicut unqoam melitis vobis, vel hujusmodi praedecessoribus vestris, et eidein imperio responderunt, vel respondere debcbant. De pnodictis qooqne feudo et juribus quae habebatis in principatu pnedicto, ac de omnibus aliis concessis nobis et nostris in regno Sicàli» hsredibus prout superiùs continetur, nos tam nostro qdàin ipsorum nostrorum haeredum nomine , per vestrum annolom pi«sentialiter investistis , conccdentes nobis , eîsdemque nostris haeredibus plenam licentiam et liberam facultatem intraddi et apprehendendi , et tenendi possessionem ipsomm onmium et singulorum in casibus superiùs declaratis, ac in eisdem cah sibus de illis tamquam de acquisitis nobis légitimé dîsponendi pro nostrae arbitrio voluntatis ob praedictam qubqœ habendi à nobis, eisdemque nostris haeredibns adjiitorii Cênsam, vultis, consentitis , et expresse conceditis , qnod si vos et Philippum charissimum filium vestrum , seu alios à nôbis et eodem Philippo pcr rcctam lineam dcscendentes , abaque justo et Icgilimo hajrede de proprio corpore (quodabsit)) mori coutingat, raemoratuni irapcrium cum omnibus hooori-

DE CHARTES. A6c

hii$> dignitatibus , demaniis, feudis, jurisdictionibus, juribus, et pcrtincDtiis suis ad nos nostrosqiie in regno Siciliae haeredos plenariè devolvatur : et in illum casum imperium ipsuni ex nunc nobis eisdemque nostris haeredibus ob praedictas causas ceditis, datis, conceditis, et donatis nobis, eisdemque nostris haeredibus intrandi, acquirendi, habendi/et retinendi possessionem ipsius imperii, ac omnium pertinentiarum ipsius licentiam et facultatem similcm conceditis. Ut autem ad ipsius récupération nem et acqnisitionem imperii affectus nos eflBcacior inducat et urgeat, dispensatione à sede apostolicâ super hoc priusobtentâ, actum est intcr nos, et expresse contentum, quod Philippus filius. vestcr praedictus ducet in uxorem Beatricem filiam nostram, cùm nubilis crit aetatis, ad quod, et etiam ad contrahenda cum ipsA sponsalia, cùm id aetas patietur, ipse idem Philippus se adstrinxit corporaliter super hoc praestito juramento, nos etiam vobis légitimé stipulantibus promittimus nos curaruros, et facturos bonâfide,pro posse nostro, quod praefata filia nostra cundem Philippum filium vestrum in legitimum recipiet liabcbitque maritum, quodque cùm ad id apta fuerit, contrahet sponsaliacum codem, et quod serenissima domina B. regina Siciliae consors nostra in hoc se consentiet , et se curaturam et facturam quod hujusmodi sponsalia, et matrimonium sorricntur cffectum, solemniter repromittet; ac etiam super hoc praestabit corporaliter juramentum. Praemissa vero omnia et singula, prout sunt narrata, et ob causas superiùs memoratas, vos ncc dolo, nec fraude inducti, neque vi mature coacti, sed vestrA libéra et spontancâ voluntate nomine vestro et haeredum ac succcssorum vestrorum nobis, nomine nostro, et nostrorum in regno Siciliae haeredum légitimé stipulantibus promittitis adimplore, plenariè et inViolabiliter obscrvarc, ac boi^â fide curare et faccre ab aliis observari : et contra ea, vel eonim alîquod in totiim, vel in partem, per nos, vel per alium nullo unquam tempore, dolo, fraude, ingeuio^ arte, vel machinatione vcnire. Spccialitcr autem promittitis vos curaturos ac^ ctiiros bonâ fide quod serenissima domina imperatrix Consfantinopolitana consors vestra iis omnibus expressé consentiet, et hy|>othecarum jus, seu quodcumque aliud in praedictis rcbns

46i RECUEIL

tibi compctity absolu tè remittet , et jiirabitse nnllo unqaam temporc contra illa vd înoriim aliquod, per se "vel alhnn dolo, fraude, arte, ingenio, vel machinatiene venturam , snas saper lis patentes litteras conecdendo. Renuntîatis insuper ex certi sdentiâ specialiter et expresse exceptioni doli , et omnibiis dib quibuscamquc cxceptionîbus , et specialiter beneficio et inzilio constitutionis illius quae prohibet possessionem proprîâ mlontate întrarc , acqiiirere , sea etiam adipisci , et omai cajulîbet alteriiis constitutionis ju ris scripti et non scripti, «pwyîrfî" et gcneralis auxilio , per quae vel quorum aliqoft pnemissa, tgI aliquid praemissorum renovari possent, vel impediri, tntqnomodolibet impugnari, et specialiter beneficio restitatîonis in iih tegrum, si quod vestro vel rci publicas dicti imperii, vel qnocumqnc alio nomine posset quomodolibet iniplomrL Remmftatis otiam singulariter et expresse omui anxilio, si qnod vobis vestrisquc succcssoribus contra prsedicta posset ex eo oompetere, quod in ipsis principum, baronum, scu magnatnm ejusdem imporii, ncc fuit roquisitus ncc intcrvenît assensuSy sen qnod nobis , vel praedictis nostris haercdibus non est lacta coqionlis traditio praedictorum. Pro iis autem omnibus et sîngnlîs, ut praemittitur, adimplcndis, et perpetuo ac inviolabiHter observandis, vos et prsedictus Philippus filius vester, de vestrA expressa licentiâ et voluntate iis omnibus et singulis consentienS) et ea solemniter suo suorumque haeredum nomine , nobis eisdemque nostris haeredîbus repromittens , et suas super hoc aihilominus patentes concedens litteras , praestantes, et nos etian prsestamus corporalitcr juramentum. Praetereà actumetcoBTentum est intcr nos et vos, quod antiquo juri quodVeneti habere dicuntur in terra praedictâ imperii, nullnm pér pTKmissa vd praemissorum aliquod praejudicîum generetur. fd autem in Iwjusmodi vcstrâ et ipsius Philippi Glii vestri promissione , joramento, ut prœmittitur, roboratâ, actum, et specialiter est expressum , quod vos, et idem filius vester, ad recupcralianeB et acquisitioncm ejusdcm imperii omncm pro viribAs dabitis opem , et operam , et undecumque , et quandocnmqne poteritV) procurabitis ad id habere subsidium^ ac omne in persovb <> rébus juxta posse por vos et amicos vestros consiBum et and-

DE CHARTES. i^6'^

Hum apponetiâ. Denique conscntitis et pkicet Tobis , qti«>d ine<^ raoratus summus pontifex praemissâ omniâ validet , solidet y confirmât, et roboret, quarumcumque sententiarum ac pttuftnarum , et aliarum quarumlibet securitatum et firmitatiim adjectionibus, de quibiis viderit expedit*e. Caeterùm actum estimer vos et nos, et expresse conventum, quod altéra partium non observante hujusmodi conventiones et pacta, reliqita ad observatiônèm ipsdrum minime teneatar. Ut igitur hnjusmodi conventiones et pacta aliaque praemissa omnia et sîngula plénum ac perpetuum robur obtineant firmitatis, praesens scriptum , seu privilegium exinde fieri et Aureâ Bullà typario nostrae majestatis impréssà jussimus communiri. Actum Viterbii in. caméra memorati domîni Clementis, papae quarti, in praesentiâ ejusdem domini papae^ prsesentibus etiam venerabilîbus viris magistris Petro, archidiacono senonensi ejusdem domirii papse camerario, Berardo de Neapoli apostolicae Scdis notario, et c;aurrido de Bellomonte, cancellario baiocensi, ac nobilibus viris Henrico de Soliaco, Barallo domino Baucii regni Sicilise^ magno justiciarib, Joanne de Braysilva ejusdem regni marescallo, Gaufrido de Bourlemont, Joanne de Clariaco, Alfanrt>de Tarascone ejusdem domini papae nepote , Milone de Galathas militibus, et Leonardo de Verulis cancellario principatus Achaiae, mense Maii, vicesimo septimo die ejusdem mcnsis x. Indict. anno Dom. mgclxvii. Pontificatus rero praedieti domini C. papae IV, anno ii], et regni nostri anno ij féliciter. Amen. Da- Uim per manum Roberti de Baro regni Sicilia^ protonotarir.

(An 1267.)

Ertrait du registre du Trésor des Chartes du Koi^ cotéxtix,

Nos Karolus Dei gratiâ rex Siciliae ducatus Apulise et pdnctpatiis Capuse, Andegaviae, Provinciae, et Forchalquerii comes, p<*r praesens scriptum notum facimus universis tam praesentibus quàm futuris, quod nos cum serenissimo principe Balduiao

fM recup:il

in)|)cratoro Constantinop. illustri pcrpctuam confaederationem, Micictatoin, (rt anncitiam contrahcntcs, cidem imperaton, suo ac h«reiluiii et siiccessorum suonim nomine legidmè ac solemiiitcr stipul<inti promittimus pro nobis et haeredibns nostiis, quod Je torrU et pix) terris quas habemus in imperio Romania, et ejus pcrtinentiis, et quas juxtà conventîones et pacta inter nos et dictiim imperatorcm habita et contenta in regali privi- Icgio aureâ buUâ nostrà munito, in eodem imperio, et ejus |)ertiuentiis, Dec favente, acquisituri et recuperaturi sumus, eumdem imperalorem ejusque haeredcs et successores ad maniitenendum , retincndum , et defendendum terras quas habet in praedicto imperio, et eju^ pcrtinentiis^ et quas acquisitnms et recuperatnrus est, postquam juxtà praediota conventiones et pacta uegotiuni dicti imperii assumpserimus , contra omnem homincm bonâ fidc juvabimus; et quod nos nostriqae h«redes et successores post hujus ipsius assnmptionem negoâ, sine dicti impcratoris , vel haeredum seu succesaorum suorum qui hujus terras habcbunt licentiâ et consensu , nullam pacem., yé trcugam, seu guerram recrcditam, cum eorum inimicisi sen adversaiiisy in dicto imperio, et circumadjacentibus partibns «btentibus faciemus. Pro iis autem omnibiis et singulis pi»iiaric adimplendis et inviolabiliter observandis oorporale pnbstitimusjuramentum. In cujus rei testimonium praesensscriptun exinde fieri jussimus, et aureâ bullà typario nosbne majestatis imprcssâ muniri. Actum apud Montem-flasconem pnesentibns magistro Gaufrido de Bellomonte, cancclUirio baiocensi, fntre Philippo de Eglis ordinis hospitalis S. Johannis HîerosoljimL Henrico de Soliaco , Barallo Domino Baucii regni Siciliae magistro justiciario , Goffrido de Boullemont , Alfanto de TharascoDC milite domini papae nepote, et Roberto de Baro dicti regai Siciliae protonotario, mensejulii, septimo die ejusdem menais x» Indict. anno Domini 1 267. Datum per manniii Rob. de Baro regni Siciliae protonot.irii.

( An. 1268. )

Extrait de Vortginal du Trésor des Chartes du Roi.

Balduinus Dei gratia fidelisshnas in Christo imperator à Deo coronatus, Romaniae moderator, et semper Augustus, omnibus Chnsti fidelibus salutem in Domino sempitemam. Ad perpetuam rei memoriam cunctis praesendbus et futuns tenore praesentium facimns esse notum , quod nos deliberatione prseyiâ attendentes utilitatem multiplicem quae imperio nostro |>otest prorenire ex prassentiâ carissimi oonsan* guinei nostiî doniiini Itieobaldi iUustris régis Navarrae;, Campani» , et Brise comitis palatini , spontanée et liberaliter donarous eidem, et haeredibus suis in perpetuum , donatione inter vivos « qnarlaiti partem terrae , dominii , et honoris totius impcrii iiostri Romaniae , cum omnibus pertinentiis dicte partis ^ et de iis omnibus praedictum regem per nostnim annulnm domino Erardo de Yaleriaco, Hugone domino de Conflans mareschallo Campaniœ , et magistro Thoma Brunelli clerico praedicti illustris régis , et Milone de Galatas milite nostro praesehtibus « investimus» salviis tamen conVentionibus et pactionibus quas habemus cum nobilibus viris rege Siciliœ iliustri, et duce Burgii^diae , et sftivo jure ducis et communitatis Yenetorum , saUâ etiam «t eioeptà civitale Constantinopolitanà cum omnibus pertinentiis, cârcumquaque per unam disBtam. Yolomus insuper et concedimus quod rpiando terra dicti imperii acqniretur, praedictus rex semper recipiat quartaro psrtem terra» ac* quisitsp , salvk» semper conventionibos et condilionibus supradictis, ita videlioet quod unus miles quem ad hoc assignabimus, ^t alius quem praefatus rex assignabit, bona fide et praestito Juramento assignabunt sibi quartam partem , tam in feodls et retrofeodis, etdominiis, et rébus aliis. Si vero totum iroperium, vel si aliqua magna pars ipsius acquiratur, nos ad rcquisitioncni dicti régis, aut ejus haercdum ^ tenebimur facere quatuor partes

HiST. 1)H CoMfTAlfTIlfOPLE. — T. i. 3o

/M RKCUEIL

(le tola illa acqiiisitioDc, et pro honore ipsius régis Yolumiis et conccdiiniis (piod ipsc eligat et accipiat illam partem qu« sibi planierit , salvis scinper conventionibus et conditionibiisantediri'is. Voliiiiuis etiam et concediinus quod praedîcta omnia teneat <*t possidoat lil)ei*ù cum omiii dominio et justitia qu« habemus, vt'l liabcre debemiis , in parte qu» nobis débet remanere. Nec ratioiio liujusmodi donatioois rox ipse tcnebitiir nobis, authflsre- (libtis nostris, aiit imperio Romaniae, ad aiiquod servitiimiy nisi (piautum sibi spontanée placuerit, qiiamdiu nianere ▼oinerit in terra dicti impcrii. Cùm autem erit absens, tenebitar^ et haeredes sni, pro qiiibusUbet mille hyperperatisterrsesecundiuncoinmnnem aestimationem Romaniae, seu Romani imperii, quasibihabebiint, teiiere ibidem pro defensione terrae unnm militem. Tel duos bal li star ios équités secundum consuetndines dicti imperiL Post decossuni vero ipsius régis tenebuntur haeredes soi ftœre Dobis et hieredibus nostris homagium ligium ad usas et consnetndînes iniperii uostri, et servitium de militibus et balistariis, proat snpcTius est exprcssum. Promittimus etiam quod- nos bon&fide dictum rcgem juvabimus in retentione et conservatione quarts partis suae praedictae sumptibus propriis contra omneSy et spe^ (û aliter contra inimicos fidci Christian ae ; et ad haoc omma et singula supradicta servanda obligamus nos et promittiiiiiu nos bona fide ca tcnere, complere et observare, si saope dictas rex Thcobald. personaliter accédât in terram imperii memoratî. Et insuper obligamus nos et promittimus quod Philippus filios noster pro se et haeredibus suis supradicta omnia et nngulasecundùni conditioncs praemissas laudabit , concedet et aooeptaln^ et de non veniendo contra se légitime suis pateatibos litlerfa obligabit. In cujus rei tcstimonium littcras nostras pnesentes dedimus bullâ nostrâ aureâ roboratas, nostris caracterlbus rabeb imperialibus iusignitas. Datum Parisiis ann. Domini miUaimo ducentesimo sexagesimo octavo, mense martii, iniperii nostri anno vicesimo nono.

(An. 1269.)

Extrait de t original gardé au trésor des chartes du roi,

Layette^ Courtenajr , u, i.

Universis praesentes Utteras inspecturis^ frater Joannes de Capriaco saDctae domus hospitalis Jérusalem tcoens locum prio* ris dictae domus in Franciâ, salutem in domino. Notum facimus quod cnm contentio verteretur diù inter nos ex unâ parte, et illustrem vîrum dominum Balduinum dei gradâ imperatorem Romaniae ex altéra, super eo videlicet quod nos dicebamus nos hahere altam justitiam in quibusdam nundinis quas nos habe-^. mus in festo B. Bartholomaei annuatim apud montem Asardi in ■■ terra de CurtiniacOi et super quibusdam huspitibus nostris quos liabemus apud Curtiniacum, in quibus nos volebamus omnimodam justitiam, seu dominium exercere, nec ipsos tempore praedicto domino imperatori in aliquo obedirc, et super centum solidis Paris, quos nos petebamus annuatim in prsepositurâ de Curtiniaco, de quibus centum solidis dicebat dictus impcrator se nobis nisi ad viginti solidos Paris, non teneri. Tandem , de bonorum virorum et fratnim nostrorum consilio et asscnsu , inter nos et dictum imperatorem super dictis contentiouibus actum est in hune modum : videlicet quod nos quitavimus dicto domino imperatori et suis haeredibus dictas nundinas cum suis pertinentiis in perpetuum, nullum jus vel dominium nobis in eisdem de caetero reclamantes. Et imperator ad . quemcumq\ie locum voluerit in terra suà de Curtiniaco tenetur et débet transferre nundinas antedictas, et nos ab hospitibus nostris praedictis quos nunc habemus apud Curtiniacum, et ab aliis hospitibus,. si . (juos ibidem nos habere contigcrit in futurum, omnes ccnsu^ iioslros v{ rcdditus scinp<»r rccipiemus, prout consucviraus , jiii |)i*rpc(tium pacilicè vl quictù, et ipsi hospitcs nostri ad rcdhihitioiu's et coiisuctudiiics villae et Castri de Curtiniaco, sicut liospites uionacorum et aliorum religiosorum ejusdem villae obli-