Est de pradio in qno vivus captus fuit
%é Caput de terrarum suarum desolatione et traditione per suos iniibicos factà.
3. Est de hoQorum suorum mobilium de se> moventium exsilatione et direptione per suos faetâ et fieri permissâ*
Quserendum est primo , quo jure vel titulo ipse acquisierat et possidebat terram praedictmn quae dicitur de Clarentiâ, yel pars principatûs Achise , vel de la Moreyhe,
Igituria primis scieDdum est* qùod domina fielisabeth conjux prima domini iafantis et domina ejus mater fuerunt graviter oppressas per principissam de là Moreyhc, et ejus gentes et prociiratores, et specialiter per comitem dé Xipheloniâ^ et épispcopiim Olinae et Nicolaum Maura , qui dictam dominam matreiii dictâe dominae Helisabeth ceperunt, et arrestatam tenuerunt, et multis iujuriis afïecerunt ; et dicebant sibi : «Ue ! dedisti filiam tuam Catalanis ; mala fortuna eiit tibi ^ quia totam tuam perdes. « Et de facto bon^ ipsius mobilia rapùérunt, et terram suam, scilicet comitatumdeMathagriffo occupârunt, ^et occupatum tenuerunt; et lieèt requisiti solemniter ex parte domini infantîs ^estitiiere, renuerunt. Et super boc dominus infans, habito cônsilio dumD. rege Fredericô, et ipso anntiente et adjuvante, fieri jussit armatam suam ' per mare et perrexit in Clàrentiàni; et requisitionibus factis debitis gentibus et "procura toribù!s dictae principissae, et ipsis persistentibus et obdurantibus in suâ malitiâ et denegatione juris et justitiae , învasit cum armis' locum Clarcntiae, et cepit eum et alia loca plura ;- terram àutein' suam et dominae uxoris suse primâe habere non potuit, qUamvis ad ipsam habendam conatus fuerit toto posse, etc.
Priùs dicendum est de personâ domini infantis, quomodo et qualiter se gerebat in acmis et aliis, factis suis. Et certè ipse erat prudens , strenuus , et magnanimus in moribus suis. Siquidem prudentia ejus in hoc apparuit, quod • cum- 4om. Sancius rex Majoricarum frater ejus haberet eum exosam,propter suggestionem quorumdam consiliariorumsuorum, ipse fraudnleiitiam eorum attendens , sciensque fratrem suum sine proie , in posterum.prseyidèns; duxlt uxorem dominam Hèli!!sabétii<pvsedietàn), quam invenit in Siciliâ desolatam ,. lex < quâ susoepit âliiim do-; minum Jacobum, nunc regc^mMajoricarum., qaem in£uitulum ^ defunctâ. de partu ipsius dicta domÎAâ. conjuge ^uâ, quasi quinque vel sex mensium vel circà, misit per inare de Siciliâ ad domiôam. Sclarmundam matrem .suam,reginasm 'Majoricarum; et tum ipse cum armatâ suâ post parùm-tempoiis ^f&Ât
Claroitiam y ut praetactum est, et. ibi similiter duxit uxorem secundam, dominain Helisabeth, coosanguineam régis Cypri, ex quâ ortus est dominus infans Ferrandus , qui nunc est secundo genitus ipsius domini praedicti^ et in aliisetiam apparuit ejus prudentia, quia erat dives et opulentns, ut infrà apparebit. Magnanimitas vero . ipsius simul cum prudentià in hoc patuit, quod requisitione débita praecedente super injustitiâ et oppressione et injuriis sibi et inciytae dominas consorti suae ac matri ejus illatis y et negatâ sibi penitus justitiâ agonizare satagens, cum paucis, nec iilis omnibus bonis, expugnavit Clarentiam et alia ioca plura , et obtinuit et triumphavit de injuriantibus : ità quod cornes de Xipheloniâ et episcppus Olinae et Nichola Maura, qui pro principissâ haec faciebant, humiliaverunt se sibi, et fecerunt sibi homagium, cum aliis pluribus generosis et popularibus; et ipse bénigne et clementer recepit eos, et fecit magnum convivium.. Tandem posteà exploratâ £aaiiiliâ dom. Infantis, et inventa forte instabili et corruptâ, abierunt rétro et transfugerunt ad principissam , non ex fide sed potiùs quià cum multis militibus Gallicis vel Burgundis sciebant éam noviter advenisse , et matrimonium cum quodam nobili de Burgundiâ contraxisse, qui ut priuceps para vit se contra dom. infantem praedictum, comité praedicto sibi assistente, et . omne malum contra dominum infantem procurante , tàm clàm quàm opertè. Dominus autem infans » audito quod pnnceps veniebat, contra ipsum paravit se ad eundum versus eum, et quùm quidam dissuadèrent sibi quod non iret,, utinàm bono zelo, respondit et dixit quod non sustineret quod princeps vastaret terram suam, quod est contra falsitatem, quam Andréas Guiterii proposuit dicens quod dominus infans mandavit in testamento suo quod dicta terra restitueretur. Quomodo enim exponeret se morli pro terra praedictâ, si eam mandasset restitui, et quare pluries comminatus fuit illis qui sibi suggerebant quod restitueret eam , et hoc valdè moleste fereb^t , et sic ^^ivit de Clarentiâ cum paucis, utinam bonis, die tertiâ mensis julii qui fuit dies sabbathi , in occursu dicto principi , et venit ad locum vocatum TEspero , et inde venit die dominicâ sequenti versus pnncipem,itàquodexlocis utriusque partis invicem se videbant
HlSTOIBE DB CoVSTJLlTTIIfOPLE. T. //. a5 '
et noctis illios die provocaverunt in quodam nemore ibi propè, ità quod balistarii jaciebant sagittasinvioem.
Et die lunse sequenti manè, cùm prinoeps moveret exercltam suum et iret versus Glarentiam cum acie suâ, Gaîllelmus de Fontibus, et Guillelmus Den in equis suisequitantes dixerunt domino infanti : Princeps cum suo ezercitu facit vel tenet viam Clarentiae, et postquam estis ità animatus ad praeliandum, feriamus in retroguardiâ eonim , et dabimus eis magnum damnum. Hic est multum in illis verbis advertendum quod cum debuissent tacere vel expectare moram, vel jussum domini infantiSy maxime cum princeps non veniret adversùs eum, ipsi excitaverunt eum quem sciebant magnanimum, et quem sub colore audaciae instigaverunt ad praeliandum, cum potiùs debuissent eum avertere, vel saltem silcre, et stare parati dùm priaceps longiùs pertransisset, potissimè cùm foret principem cum magno exercitu Gallicorum et Burgundorum, et dominum infantem cum paucis, et illis non bonis, imo apertè vacillantibus et payentibus et diversa consulentibus, quia mod& dicebant unum et statim aliud; et hoc fuit causa ruinae domini infantis, quia si unanimes fuissent» dominus infans non fuisset interfectus. Et tune dominus infans non benè discernens ipsorum motus et ' Yoluntates, sicut ille Judas Machabeus qui in ultimo praelio suo quo mortuus est, ait : Surgamus et eamus ad adversarios nostros« Dixit, no no ^feriamus à toi; et dixit omnibus : Rogovos omnes quod teneatis me apprope, quia semper invenietis me juxta vexillum. Et tune Ademarius deMosseto, et Guillelmus de Fontibus et Guillelmus Den, et quidam milites alii sicut erant vel videbantur meliores, posuerunt se circà dominum infantem ut dictus Ademarius dicit ; et cum appropinquasset ad acies principis dominus infans, dixit: Nunc est hora. Licet Guillelmus Den dicat et dixerit , non tamen in judicio , quod dominus infant dixit : Hcy tant son? Et ipse Guillelmus Den respondit : Non est moàh hora, sed.... data est palmada: volendo dicere quod non poterant retrocedere. Et super hoc dominus infans brocavit in exercitu principis , et specialiter aggressus fuit aciem comitis, qui erat principalis hostis suus , et reffrontavit eum fortiter, et nie qui portabat Texillum dicti dom. infantis cecidit ^ et tune
omnes fugerunt, exceptb pauds u$qu« ad septem vel circa, qui pro majori parte erant de terra illà, et fecerant sibi homagittDO , qui iu dicto praelio ceciderunt. Et dom. infans transivit ultra, et invenit se.solum cum Adhemario de IMosseto, et GuiU lelmo de Fontibus, et quo4am scutifero Bertrandi de S. Mar~ tiali, et quodam puero Guillelmi Den , qui equitabat in equo alforraco. Etdumpraedictiloquerentur cum eo,persuadendo sibi ut fugerety prout dictusAdhemarius dicit, versus Clarum-Mon^ tem, D. infans dicebat : Non adhue. £t cum iterum sibi dicerent: Domine, evadatis, quia vexillum vestrum est perditumt Dominus infans dixît : Non adhuc. Et tune Guillelmus de Fontibus diidt sibi : Ftda que can volrel no poret. £t cum iterum dicerent sibi: Domine, penzate evadere , quia ecce una bande ria principis et una alia alba Burgundorum veniunt, aliàs mortuus estis. Ipse dixit : Equus meus nqn potest ire. Et dum irent sic loquendo versus Ciarum-Montem dominus infans videns quosdam milites de faroiliâ suâ, à longé clamavit, et vocavit scutiferum Bertrandi de S. Martiali, dicendo: Raymunde, vade adaiios milites de familiâ ut veniant. Et Adhemaro dixit : Equus meus non potest ire. Et Adhemarus dixit ei : Descendatis de equo vestro, et ascendatis quem. ducit ille puer. Dixit de dicto puero Guillelmi Den. Et super istis verbis dictae Banderise ap-^ propinquaverunt» et irruerunt inimici in dictum dominum infantem^ quem dictus puer ostendit eis; et ut Adhemarus dicit, diviserunt eos, sic quod dominus infans remansit solus inter ini-. micos suos, et dictusAdhemarius fuit percussns, ut ipse dicit et equus ejussaltâvit, et pQ$t^ non vîdit dom. infanliem; et sic ips^ et Guillelmus de Fontibus et alii fugerunt versus Belveser, salvi tamen et illaesi, licek equus Adhemarii esset vulneratus, ut dicit^ et licet G. de Fontibus esset impeditus per aliquot milites partis^ adversae,ut Adbemarius dicit secredere; et tune dom. in fans fuit afferatus et circumdatus et captus per inimicos suos, et ibidem fuit decapitatus; et postmodum prout Berengarius Blaleti deponit eorpus domini infantis fuit sibi et Guillelmo de Sono ostensus per inimicos in campo ubi erat adhuc , et dictus Berengarius qui eaptus fuit in dicto praelio vidit dictum corpus sine aliquo vulnere, et sine aliquo operimento ^ e^ceptis femoralibus, sive
bragetîs, et equus domini infantis jacebat mortuus juxta ipsuiri sine freno, et sine cellâ, et corpus domini infantis erat sine' capite. Sed posteâ dictus cornes in camerà suft caput .domini infantis ostêndit dicto Bereugario, et tota faciès, ut dictus Be-' rengaiins deponit, erat vulnerata pluribus ictibus; despuncto, et videbatur os ejus modicum fissum , et aliud vulnus non erat in corpore , vel capite dom. infantis , nec in tibia , ubi erat modica laesura quae fuerat facta, ut ipse vidit , sub gamberïam.'
His ità super praelio breviter praelibatis, dicendum est de clan-' destinis tractatibus et parlamentis habitis cum inimicis D. infantis, super terrae traditione, et de nunciis et litteris missis per dictum A ndream illico ad Adhemarium de Mosseto et alios milites qui fugerant, et erant in loco de Belveser, et d'Estemira; et manifesté constat et probatum est , quod in crastinum dicti praelii' facti inimici appropinquaverunt affidati ad portale Clarenti» , et dixerunt quod redderet se, quia dom. infans erat mortuus, et ostenderunt caput ; et confestim Andréas Guiterii eidvit lo-cutum bis vel ter cum eis extra ad partem, et incontinenti fuit inter eos securitas, vel treugia facta; et fuerunt missi nuncii' cum litteris ad locum Belveser et d'Ëstemira» et nuncii fueriint Bertrandus Gaulcelmi pro dicto Andréa, et quidam Bùrgund us' miles pro dicto principe ; et venit cum eis scutifer Bertrandus de S. Martiali, et fuerunt locuti cum Adhemario de Mosseto ^i et Guiilelmo de Fontibus in loco de Belveser, et similiter iverunt ad Ëstemira, et locuti suntcum Guiilelmo Denet Bertrando deS.Martiali, et aliqua dixerunt coram omnibus, et aliqua dixerunt ad partem. Coram omnibus dixerunt si volebat consentii^e' paci quam princeps tractabatcum dicto Andréa et quod veniret> Glarentiam. De aliis verbb et factis ipsi...licet interrogati; de hoc inter se discordant et non conveniunt benè , adeo qiiod magna' suspicio insjurgit ex dictis ipsorum, vel celatis, vel aliàs coloratis' contra ipsos, prout inferius latins patebit. Super istis locutioni-^ bus, et nunciis et litteris, videantur depositiones scilicet Pontii de' Ribera, JoannisCatalani, Bernàrdi deVallicrosa, Romey de Incu-> dio, Guillelmi Den, Guillelmi de Fontibus , Adhemarii de Mos-. seto, et aliorum. Intereà vero antequam praedicti milites venirent/ dictus Andréas fuit factus câpitaneus.per Almugarios tpliires,
nonobstante contradictione aliquoriim, et gessît se pro capitaneo y et recepit homagium à multis, et ipse fecît eis, et fieri fecit prseoonizationes ex parte suâ. Posteà yenerunt milites praedicti , et inter alios Guillelmus Den. Gontradixerunt quod ipse erat capitaneus in vitâ D. infantis et finaliter quàlitercumque dictus Andréas fuit confirmatus per eos in capitaniâ,' et tune fuerunt factae praeconizationes ex parte D. Jacobi fiiii infantis. Fama fuit quod ipse corrumpebat Almugarios qui tenent partem suaniy et dederat eis pecuniam.
Postmodum autem fuit tractatum palam cum inimicis de pace faciendây et fuerunt facta plura et diversa consilia in domo mi~ norum; et quandoque in domo dicti Adhemarii, et in domo dicti Andreae; et ab initio Almugari tenueruut fortiter quod terra teneretur, et Guillelmus Den, et quidem vocatus Beylestat , et alii plures insistebant pro terra tenendà, et quod notificaretur D. régi Majoricarum, vel D. Frederico, qui propè erat; et gentes Clarentiae hoc idem volebant. Posteà paulatim declinaverunt , et maxime milites extra dictum G. Den ad terram inimicis tradendam, praetendentes quod non erant victualia, et quod Almugariitransferebant se ad iaimicos ; et tamen proba* tum est plenissimè quod erant satis victualia et messes instabant; et probatum est quod Almugarii libenter tenerent terram £t defenderent, si dictus Andréas vellet eos quitare, sed victualia fraudulenter abscondebantur et probibebantur, et quitatio negabatur per dictum Andream dicentem quod ipse non quitaret .eos , nec habebat monetam, licet satis haberet, sicut inferius patebit.
Et in istâ discordiâ fuerunt electi duodecim pro faciendis et tractandis et ordinandis omnibus, qui finaliter fecerunt compositionem de terra tradendà et prou t fuit fama et comm^inis opinio fuit data multa pecunia pro praedictis; et dicta compositio fuit facta intra paucos dies, et infradecem, ut aliqui testes deponunt et alii intra i5. Et omnia castra fuerunt tradita inimicis, excepta Clarentiâ, ubi ipsi stabant pro negotiis suis faciendis, et bona domini infantis diripiebantur , et comburebantur quae autem et qualia seu quanta erant bona D. Infantis, certè multa' et magna et valde preciosa. Siquidem dos 4oi^iiiae uxoris
su» primée fîierat triginta millium librarum pecunise unà cum terrâ suâ, item dominiis itifans erat multum abundans in argento, et vasis argenteis, et in coronis aurcis et lapidibus pretiosis, etc.
Bertrandns de S. Martiali majordomus domini infantis.
Item habuit (D. infans) ab episcopo Olinae quem tenuit captom quia conspiraverat cum inimicis suis et loqnebatur cum eis secrète mnlta bona valentia 40 millia hyperperorum et plura alia.
Item probatum est quod D. infans solum per unum annum tenuit Clarentiam et aliam terram , ita quod anno expleto et revoluto parum plus vel minus, nisi per duos vel très dies yei circa vitâ functus est anno domini i3i6, quintâ die Julii; et eodem anno fuit corpus ejus portatum apud Perpînianum , et sepultum in domo praedicatorum in crastinum omnium sanctorum vel circa et tune fuit incepta inquisitio contra dictos Adhemarium et Bertrandum de Sancto Martiali et alios eorum complices, sed quibusdam de consilio Dom. régis Sancii oculis conniventibus transeuntibus non fuit processum ut debuit, prout patet per processum factum per eos, etc.
Tertia suspicio est clandestina nunciorum et litterarum missio facta in crastinum per dictum Andream solum ad duo castra , scilicet ad Pulchrum-yidere , ubi erat Adhemarius de Mosseto, et G. de Fontibus prsedicti, et ad Estemira ubi erant Bertrandus de S. Martial et G. Den , et nunciorum qualitas, unus enim erat Bergundus ex parte principis, et alins Bertrandus Gaucelmi ex parte dicti Andreae , etc.
Ad hoc etiam prsestat adminiculum'magnum depositio Romey de Incndio qui dicit quod locuti fuerunt ad partem in quadam terratâ de Claromonte, et scrutabantur ejus voluntatem» et quia ipse dixit quod tenerent terram, displicuit eis , et facit etiam ad hoc dictum Bernardi de Yallîrosâ qui deponît quod G. Den induxit Bremundum de Seyano ad deserendum Lauriol , et dixit quod D. infans numquam receptaret eum defide, quasi praesciens facta et fienda super praedictis ; et fuit ad Estemira locutus cum nuntio Bergundo ad partem , 'et dixit quod G. de Fontibus et Adhemarius erant mortui in bello, et ista verba fraudulenta
erant comperta ; item facit quod Ajadreas fuit iocutus cum comité et cum principe , ut dixit Joannes Catalani. Item Adhemarius iavitavit archiepiscopum de Lepanto, qui venit pro tractatu traditionis terrae; et dixit multa falsa dicens quod rex Majoricarum erat mortuus» et rex Aragonum et rex Fredericus.
Quarta suspicio est insinuatio seu'notificatio omissa fieri D. régi Majoricarum, velD. Frederico, imo quod pejus est , eorum ignorantia afifectata, quod manifesté apparet quia Bergerio de Ulmis et ejus familiae quam D. regina Majoricarum mittebat clauserunt portalia Clarentiae et victualia negaverunt, et Adhemarius de Mosseto y et G. de Fontibus exivérunt de Clarentiâ et ascenderunt in taridas ubi erat familia, quam D. regina mittebat, et praedicaverunt ibi ad inducendum quod non descenderent in terram, verba sua falsa et deceptiva dicendo, quod pax erat facta et quod redirent et quod facerent eis libenter succursum sicut fra tribus suis, et supervenit quidam adahil vocatus Belestat, et dixit contrarium, dicendo : Non audiatis istos proditores qui vendiderunt D. infantem, sed descendatis et teneamus terram , et vindicemus necem D. infantis. Et tune dicti Adhemarius et Guillelmus tacuerunt et recesserunt, et dum dictus Adhemarius loquebatur barba sua tremebat; et confestim familia invito
procuratore Amaldi de Cassiano qui erat jam subomatus et prohibebat eos accipere arma, ad terram descendens saltavit in barchis, et venerunt ad terram , et tune fuit rumor in Clarentiâ, quod Andréas et sui prohibebant intrare familiam , et Almugarii qui erant in Clarentiâ clamaverunt : Non aperiemus fratribus nostris ? moriantur proditores , et aperiamus. Et tune fece* runt aperiri portalia , et intraverunt praedicti, ita.quod fuit ibi magnus tumultus : Teneamus terram, clamantium; et fecerunt insultum, inbarrium quem inimici tenebant, et miseruut ibi ignem et Andréas vel sibi adhaerentes miserunt nuncium ad comitem de Xiphelonia , quod veniret cum suo exercitu ad terrendum istos, quià tune jam erat princeps mortuus; et dictus cornes venit, et sic minis et terroribus , et victualia prohibendo omnes paulatim acquieverunt , et finaliler redierunt cum magnâ desolatione et penuriâ, quia Arnaldus de Cassiano victualia quse satis erant in tandis vendidit in Siciliâ, et ipsi famé peribant, et febribus;
Sg'k RECUEIL DE CHARTES.
tantum et sic festinaveruné quod àntequam Berengeiins de Ulmis veniret , jam demiserant Clarentiam, et in recessu Bergundi, qui plangebant D. infantem et principem, quia pr»dictum comitem faabebant suspectum de morte principis , quia dictum fuit quod fuerat potionatus, tractaverunt cum Adhe> mario de Mosseto et aliis quod insurgèrent contra comitem , et yindicarent mortem D. infantis et principis. Sed illi de familiâ D. infantis conniventibus oculis transierunt , quod plures Bergundi et alii de familia principis planxerunt muitùm D. infantem^ et dicebant quod multum bene sicut Rolandus se defenderat , et quod Adhemarius, et G. Den, et 6. de Fontibus erant proditores, et ipsi conquirerent eos par bellum , et clamaverunt coram omnibus pluries.
Ergo manifesté apparet quod ipsi spretâ voluntate et consilio régis Majoricarum et régis Frederici conabantur terram tradere inimicis toto posse, licet ipsi mendaciter dixerunt quod âb im'tio ipsi consuluerunt quod notificareturD. régi Majoricarum , quod Almugarii prohibuerunt ; quod est falsum , etc.
Probatum etiam fuit quod pactum fuit factum quod possent res suas vendere ( in Clarentiâ) et specialiter locum dePotamiâ, quod fuit D. uxoris primae D. infantis, etc., et quod princeps mortuus fuit àntequam Clarentiâ traderetur, etc. (Trré desMss. de Ducange, )
