PIÈGES JUSTIFICATIVES

Lettres-patentes de Louis , dauphin , pour la fondation de Tuniversité

de Valence.

Ludovicus, Francorum régis primogenitus , delphinus Viennensis, comesque Valentinensis et Diensis, universis et singulis modernis et posteris, salutem.

Ex quo nos regimini Delphinatûs comitatuumque nostrorum praedictorum , dispositioneincommutabili, altitudo divinae Providentiae praetulit, praesidentes curis sollicitamur et assidue meditatione urgemur, juxtà créditas nobis dispensationis officium, subditorum ut commodis, in quorum prosperitate utique prosperamus , jugi , quantum nobis ex alto concessum fuerit, soUicitudinis studio intendamus. Amplectimur quippè voluntarios pro ipsorum quiète labores, etiam noctes quandoque transimus insomnes, ut scandala remo veamus ab ipsis, ut quae nostro subsunt praesidio à nobis salubriori et feliciori moderatione regantur. Sanè nihil Deo acceptibilius et reipublicae comraodius scientiâ per quam appetitus noxius sub juris régula limitatur, genus humanum, uthonestè vivat, alterum non iàsdet , jus suum unicuique tribuat , informatur. Pro t^ujus perpétua conservatione ampliationeque valdè con-

gruum, neccssarium et decens arbitramiir, in patrià nostrâ, seu terrâ nobis subjectà , unam creare et instituere universitatem, in quâ vigeat et legatur lex divina, canoniea, civilis, medicina, liberalesque artes, ctiin rari sint principes in quorum territoriis universitas non sit fundata, in nostris verô nulla. Nos tanquàm veri amatores scientia; universitatem in terris nobis subjectis creare intendimus, in quâ viri docibiles doctrinâ illuminentur qui, cùm.docti fuerint in patriâ nostrâ , velut splendor fulgeant firmamenti, ex quibus postmodum copia possithaberi doctorum qui, velut stellœ in perpétuas œternitates mansuri, ad justitiam valeant plurimos erudire, et ut in dilecto sui lerritorii loco, funiculos faciat longiores, et sic sit fides catholica circumcincta muro inexpugnabili bellatorum quibus resistere valeat accedentibus ex adverso. Et quia inter caeteras civitates civitas nostra A^alentina in situ primâtum habet, estque locus insignis et lati ambitûs domorumque pluriuni decentiae continens habitacula ut in eâdeiff quamplures scholares possint congrue receptari, estque in mediocriet fertili loco, aerisque salubris regione situata, fluvioruni navigabilium coadhaerentia, undè scholaribus ipsis victualium et aliorum Qecessariorum faciiior et uberior facultas esse potest, proplereà ad crcandœ hujusmodi nostrœ universitalis receptionem à nobis decentior vldetur. Notum igitur facimus quod nos considérantes quœ dicta sunt, nostrisque et reipublicae subditorumque nostrorum utilitati ut prœferlur, intendere cupientes, de consilii nostri maturâ super hoc prœhabità deliberatione, ex nostrâ certâ scientia et de nostrœ pleniludine libertalis, universitatem studentium in facultatibus sacrœ Theologiœ, Juris canonici, civilis, Mcdicinœ et Artiura, in eâdem nostrâ civitate perpétué residendam , creavimus et instituimus , creamusque cl instituimus , quantum in nobis est, ut eadem universitas, cancellarius, primicerius seu reclor dictorum scbolarhim

ejusdcrn, et quicunque alii illic agrcgati sccurà studio intendant libertate ; et tantôferventiusnostrae promoveantur celsiludini servire et eam justitiae commissam adminislrationem coadjuvare , quanto largioribus gratiarum muneriribusab eâdem se senserinl consolalos. Eosdem proptereà necnon bideltos, familiarcs et servitores corumdem quorumeunqiie jura, res, et bona quœcunque in nostrâ speciali suscipimus protectione et salvaguardlâ , quà necnon eisdem privilegiis, franchesiis, immunîtatibus, libertatibus, praeeminentiis et praerogativis eosdem et quemlibet eorum frui etuti perpetuô voluimus pariter et gaudere, quibusai; prout universitates Aurelianensis, Tolosanœ et Monlispessulanl et agregati et supposlti quicunque earumdem et cujuslibet earum,uti et gaudere consueverunt, easdera in oninibtps et per omnia , quas reges Franciœ laudandœ memoriœ prœdecessores nostri praeditis universitatibus et earumcuilibet f oncesserunt immunitates, privilégia, franchesias, libertates, prœrogativas, quas in singulis capitulis, clansulis, sententiis atque punctis cujuscunque tenoris seu continentis, existant, prout rite processerunt, ac si in prœsentibus de verbo ad verbum signanter et nominatim forent expressse, et quasi hic pro expressis et sigillatim de verbo ad verbum insertis haberi volumus, non improvidè neque per errorem , sed animo deliberato, ex nostrâquc eertâ scientiâ et potestatis plenitudine supradictis damus, et tenore prœsentium concedimus. Conservatores autem perpetuos privilegiorum jam dictorum eidem universitati nostrae dilectos et fidèles nôstros gubernatorem Delphinatûs, senescalum comitatuum Valentinensis et Diensis, qui nunc sunt, et qui pro tempore fuerint , per praesentes decemimus, quibus et eorum cuilibet eorumque locum ten^ntibus necnon caeteris justitiariis et officiariis, ac aliis subditis nosti'is prœsentibus et futuris prœcipimus, committimus et mandamus, districtiiisquc injungimus quate-

nùs libertates , privilégia , franchesias » immunitates et praerogativas quascunque supradictas imiversitates Aurélianensem, Tolosanensem et Montispessulanam , vel quamvis illarum observatas eidem noslrae universitati Valentiœ, cancellario , primicerio , vel rectori, doctoribusque, scholaribus et aliis agregatis et suppositis ejusdem, suisque servitoribus et f'atniliaribus quibuscunque , de puncto ad punctum teneant perpétué et observent, et à quibuscunque inviolabiter teneri et observari faciant, nihil in contrarium faciendo, vel attentando, aut fieri seu attentari à quocunque quomodo libet permittendo. Quinimô facta vel attentata, si quae fuerint quandocunque, statim reparent , seu reparari, revocari, et annulari, ad pristinumque et debitum statum reduci faciant indilatè, quoscunque conlrafacientes et dictorum privilegiorum et immunitatem ii\ toto vel iu parte infractores per pœnarum et mulctarum nobis applicandarum impositionem et declarationem viriliter compescendo et puniendo , taïiter ul cœteris contrafacere vel attentare volentibus cedat in exemplum. Quod ut stabile maneat perpétué atque firmum, nostrum praesentibus apponi fecimus sigillura in testimonium veritatis. Datum Valentiœ, die vigesimà sextâ mensis julii , anno Domini millesimo quadringentesimo quinquagesimo secundo.

Per dominum Delphinum vobîs episcopo Valentinensi, marescallo Delphinatûs...

Daymaville et Detarge et pluribus aliis praesentibus..... Borge. Extrait à Foriginal , demeurant rière les sieurs consuls de Valence, et faicteduée collation. Nous, notaires royaux delphinaux, sommes cy signés : Borge, Ghambard, no t.

Bulle du pape Pic II , en faveur de Tuniversité de Valence.

Plus episcopus, servus servorum Dei, ad perpetuam rei memoriam. In eminentis dignitatis apostolicœ spécula supernœ dispositionis consilio licet immérité constituti ad eu notas fidelium regiones nostrœ vigilantiae créditas earumque profectus et commoda tanquam pastor universalis gregis dominici commissi nobis dilig'entia instar speculatoris tanquam ex alto conceditur curas extendentes, fidelibus ipsis ad quaerendum litterarum studia per quae Domini nostri fideique catholicœ sedes protenditur, justitia colitur, tam publica quàm privata res geritur utiliter, omnesque prosperitates humanœ conditionis au^entur haud invité qùidem favores gratiosos impendinius et opportuné commoditatis auxilia liberaliter impertimur. Necnon his quœ proptereà proindé facta fuere, ut firma, perpétua, illibataque persistant, libenter, cùm à nobis petitur, apostolici muneris adjicimus firmitatem. Sané sicut exhibita nobis fuit pro parte nobilis viri Ludovici Delphini Viennensis charissimi in Christo filii nostri Charoli régis Francorum illustris primogeniti, necnon gentium parlamenti, civitatis Valentiae incolarum, recloris studentium et residentium in eâdem petitio , conveniebat dudùm. Cùm prœfatus Delphinus providere considerasset nihil Deo acceptabilius , nihil reipublicœ commodius scientiâ litterarum per quam malorum perversitas sub juris limitatur habenâ, et, ut alter alterum non lœdat , cavet, et unicuique quod suum est tribuit, diligenter congruum , quinimô necessarium arbitratus est, ut provincia sua Delphinatûs , seu terra illi contigua et subjecta

universitatem studii generalis , quâ regio prœfala carebat ,^ et in quâ viri docibiles et virtuosi, et ad studia litterarum hujusmodi proni învenirenliir et confluèrent ad eadein , iristilueret in civitatc Valentià suprà Rhodanum , quœ inter caeteras civitates ditioni et delphinatui subjectas làpi situ loci quàm commoditate domorum , soli fertUitate, œere saluberrimo , ubertate rerum , aliisque circumstantiis et qualitaiibus suis aptior videbatur ad hujusmodi universitatem studii generalis constituendam studium prœdiclum in eàdem civitate tàm in sacrae Iheologiœ juriumque canonrci et civilis, quàm medicinae et artium liberalium facultalibus, nccnon episcopum dictœ civitatis cancellarium et ununi rectorem ad id opportunos et nccessarios super ha»c dilectorum fiiiorum consilii sui maturà deliberatione prohabità , instiluere , creare et dcputare decrevit, nccnon eosdem cancellarium, recloicm et in dicta universitate doclores, sludentes, et quoscunque bidellos , familiares et servitores eorumdem , ipsorumquc jura, res et bona quœcunque in suà spécial! protectione et salvaguardià pro ipsis observandis in juribus, privilegiis et immunitalibus eis concessis et concedcndis suscepit , ac eisdem privilégia, franchesias, immunitates , libertates , prœeminentias et prœrogativas quibus in Aurelianensi , Tholosanensi et Montispessulani universitatibus agregati et supposili quicunque utuntur et gaudent, seu uti et gaudere quomodo libet consueverunt, de maturâ deliberatione prœfati consilii perpétua concedere et indulgere ordinavit. Necnon dileclos filios nobiles viros gubernatorem sui Delphinatûs et senescallum Valentinensis et Diensis comitatuum pro leniporc existentes conservatores perpetuos ad prœmissa orania et singula manutenenda et conservanda cum polestate et aiilhoritatc super hoc necessariis et opportunis deputavit , prout in authenlicis liltoris dicti Delphini dcsuper confoc-

tis pleniùs continelur. Quarè pro parle Delphini, genlium soi parlamenti, incolarum, rectoris, sludentium, residentium prœdiclorum nobis fuit humililer supplicatiim ut assertœ creationi , institutioni, susceptioni , indulto et coucessioni , et prœmissis omnibus et singulis in dictis litteris contentis robur apostolicse confirmatlonis adjicere, et alias ejusdem civitatis , cancellarii , studentium, residentium et incolarum statui et opportunatibus in prœmissis providere de benignitate apostolicà dignaremur.

Nos igitur litterarum bujusmodi lenorem prœseiitibus pro expressâ habentes, et considérantes fidei puritatem et dcvolionem eximiam quain tàm praefatus Delphinus quàm gantes parlamenti et cives dictae civitatis ac alii prœfati ad nos et sedem apostolicam jgerere noscuntur, et quod illas ergà sacrosanctam Romanam Ecclesiam matrem cuncloriim fldelium et magistram ampliùs debeant augmentare qui per nos et sedem ipsam se prospexerint gratiis et privilegiis apostolicis spiritualibus honorari , praesentes quoque quietem et pacem in civitale ac Delphinatu , pensantes quoque victualium fertilitatem , acris temperiem , civitatum insignium et oppidorum, castrOrum, villarum mullitudinem, copia rerum oplimarum affluentium ac alias commoditates quamplurimas quas civilas Yalentina praefata tàm ratione diversorum naVigabilium fluviorum quàm itinerum securitate habere dignoscitur opportunas, et quod quantô magis sedis praefatae privilegiis muniuntur et praesidiis ergà illam eô fervenliùs proficiunt incrementis. Hujusmodi quoque supplicationibus inclinali asserlam institutioiiem, creationem et deputationem, susceptionem, conceptionem et indultum prœdicla ac omnia et singula in dictis litteris contenta , et indè secula quœcunque lala habentes et grata illâ authoritate apostolicà et ex nostrâ certà scientià, tenore prœsenlium confirmamus et approbamus et prœsentis scripli patrocinio communimus, sup-

plentes omnes et singulos defectus tàm juris quàm facti, si qui forsan intervenerint in eisdem. Et nihilominùs prœpotiori cautelà et praesentium firmitate ad laudem divini nominis et fidei catholicœ propagationem , exaltationemqiie sanctœ Roraanœ Ecclesiae eisdem scientiâ et authorîtate studium hujusmodi de novo facimus, creamiis et instituimus, statuentes et etiam ordinantes dictisque Delphino, civibus, incolis et liabitantibus dictae civitatis Valentinœ de specialis dono gratiae concedentes ut in eâdem civitate sit studium générale, illudque perpetuis temporibus futuris in sacra theologiâ, necnon in canonico et civili juribus, ac etiam in medicinâ, philosophiâ et quâlibet aliâ licitâ facultate, vigeat, et audientes, studentes et docentes ibidem in theologiâ, juribus civili et canonico, medicinâ, philosophiâ et facultatibus hujusmodi, omnibus privilegiis, libertatibus , immunitatibus , prœrogativis et indultis tàm in génère quàm in specie concessis docentibus et studentibus in eisdem facultalibus in Aurelianensi, Montispessnlani et Tholosanensi studiis generalibus et commorantibus in eisdem, et quibus gaudent et utuntur de consuetudine vel de jure ad instar illarum ac pariformiter et absque uUâ differentiâ gaudent et utuntur, acuti etgaudere debeant. Proptcreà studium ipsum ac cancellarium , rectorem, studentes et commorantes in eâ amplioribus honoribus prosequi propensiùs intendentes, eâdem authoritate ordinamus ut quotiescunque aliqui processutemporis ineodem studio in praediclis facultatibus bravium meruerint in illâ facultate in quâ studuerint obtinere sibi docendi licehliam ut alios erudire valeant, ac magisterium licentiœ seu doctoratûs honorem ac baccalaratûs gradus accipere possint per magistrum seu magistros aut doctorem seu doctores illius facultatisin quâ examinatio fuérit facienda, con- Yocatis ad hoc magistris , seu doctoribus facultatis seu facultatum in quâ vel in quibus examinatio fuerit, ut prœ-

mittitur, facienda in studio Yalentino regentibus, ac servatis in his omnibus et singulis quœ circà promovendos ad baccalariatûs, magisterii, licentiœ seu doctoratûs honorem juxtà médium et consuetudinem Aurelianensis, Montispessulani et Tholosanensis studiorum hujusmodi servantur seu observari consueverunt, gratis pure, libéré et sincère, ac omnï dolo, livore et difficultate cessante diiigenter examinari, et postquàm examinati et approbati fuerint, ac docendi licentiam et lionorem hujusmodi obtinuerinl, ut est dictum, ex tune absque examine et approbatione alia legendi et docendi tam in dicta civitate Valentinâ quàm in singulis aliis studiis generalibus et quibuscunque aliis locis in quibus voluerint. Quodque omnes et singuli, tàm mendicantium quàm aliorum ordinum quorumcunque professores possint in dicta civitate Valentiœ studere, et lecturas audire, et gradus in Iheologiâ tantum suscipere, constitutionibus et ordinationibus ac legibus iraperialibus necnon civitatum, ordinum prœdictorum , juramento, confirmatione apostolicâ v^l quâvis firmitate aliâ vallatis, statutis et consuetudinibus municipalibus et synodalibus constitutionibus, caeterisque contrariis, nequaquàm obstantibus, plenam et liberam tenore prœsentium concidimus facultatem, quod etiam quicunque ecclesiastici seculares, dùm tamen in sacerdotio non fuerint constituti, in facultate jurium civilis hujusmodi per quinquennium perpetuis lemporibus in dicta universitate studii Valentini publiée studere et cùm apti fuerint ni eâdem libéré ad ejus facultatis gradus admittivaleant.

Cœterùm cùm eisdem cancellario, rectore, doctoribus, scholaribus et studentibus ac aliis personis prœfatis valdè redderetur difficile pro singulis querclis ad sedem apostolîcam habere recursum, nos adversùs quoscunque occupalores et detentores jurium et bonorum eorumdem seu illorum molestatores et invasores eorumdem illo volentes

cancellario, rectori, doctoribus, scholaribus et studentibus

ac aliis personis pnefatis, per quod ipsorum molestatorum

compescatur temeritas, et aliis aditus talia committendi

praecludatur, venerabilibus fratribus noslris Archîepiscopo

Liigdunensi, et Episcopo Gratianopolis, ac dilecto filio abbati

monasterii Bonarum Vallium cîstercîensis ordinis viennen-

sis diœcesis, per apostolicae supradictœ authoritatem com-

mitlimus et mandamus quatenùs ipsi , vel duo aut unus

ipsorum per se , vel alium seu alios , etiamsi sint extra

Ibea in quibus deputati erunt conservatores et judices

cancellario rectori, doctoribus, scholaribus et studentibus

ac aliis personis praefatis, efficacis defensîonis praesidio

assistentes non permittant eosdem super privilegiis, im-

munitatibus, exemptionibus, juribus, et quibuslibet aliis

bonis eoruradem à quibuscunque , quocunque nomine

censeantur, et quâcunque dignitate, gradu, statu vel con-

ditione fungentibus, etiamsi archiepiscopali , episcopali,

ducali, seu quavis aliâ ecclesiasticâ vel mundanâ prae-

fulgeant dignitate , vel quibusvis aliis indebitè molestari,

vel in gravamina seu damna vel injurias irrogari facturi

cancellario, rectori, doctoribus, scholaribus, studentibus

et aliis personis prœfatis, cûm ab eis vel procuratoribus

suis , aut eorum aliquo fuerint requisiti de prœdictis, vel

aliis quibuslibet personis super conservatione privile-

giorum, immunitatum, exemptionmn, jurium etbonorum

eorumdem.. . NuUi ergo hominum liceat hanc paginam nos-

trœ confirmationîs, approbationis et voluntatîs infringere,

vel ei ausu temerario contraire ; si quis aulem hoc attentare

praesumpserit indignationem omnipotentis Dei et Beatorum

Pétri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.

Datum Mantuae, anno incamationis Dominicae mille-

simo quadringintesimo quinquagesimo nono, Pontificatûs

nostri anno primo.

Per Joanncm de Sola.

G. Bellue.

Formule du serment prêté pair le recteur de Tirniversitë, entre les mains

du chancelier.

Ego N. juro quod toto rectoriae meae tempore bonus et fldelis ero reverendo in Christo palri et domino nostro Valentinensi et Diensi episcopo et comiti, hujus almae universitatis studentium Valentiœ cancellario dignissimo et suis in futurum successoribus canonicè intrantibus ; procuraboque totis conatibus meis decus, utilitatem et augmentum nostrœ Valentinae universitatis ; damna verô evitabo, et ea quœ intellexero universitati praedictae damnum contingere posse, remedium conducibile parare conabor. Doctores et alios ejusdem gymnasii suppositos, quantum mihi possibile erit, in pace et tranquillitate et communi bono confovebo. Statutum de celebratione festi Purificationis B. M. Virginis nec non et alia statuta édita vel edenda toto tempore rectoriatûs mei viribus totis observabo et observari faciam. NuUum praetereà indignum nisi légitimé per doctorem suum scholarem approbatum ad gradum baccalarii admittam. Lecturas non interdicam, nec alia agam , nisi cum totius consilii deliberatione vel sanioris partis. NuUi doctori actulegenti in praesenti studio quoquomodo subtraham, et universitatem praedictam alibi non transferam aut ut transferatur satagam sive consulam.

Sic Deus me adjuvet et hœc sancta Dei Evangelia à me sic corporaliter tacta.

Formule de serment prêté par les élèves de l'université, entre les mains

du recteur.

Ego N. juro quod vobis domino Rectori ero obediens et fidelis vestrisque posthac in officio successoribus canonicè

succedentibus %l ^^^^^}^ ^^ quemcunque graduni vel statum meconlingat proUiOveri. Gontrà universitatem studentium Valentiae, vel jura i^.'^sius me sciente non opponam, nec opponenlibus auxilium, consilium seu favorem praeslabo. Vobis domino Reclori fideile consilium requisitus dabo, in causis dictaeunivertitatisjura honorem, commodumet utilitatem dcitœ universitatis acsupi^ositorumejusdemviribus totis procurabo. Statuta ipsius édita vel edenda observabo et depuncto adpunctumconservabo, atque si aliquame contingat contrahere débita in praesenti civitate Valentiae tempore mei studii cum hospilibus meis vel cum aliquibus mercatoribus et meeanicis, aut aliis quibuscunque, recipiendo mutuum, commodatum, depositum, autemendo,vendendo, locando, nonpriùs à civitate discedam quàm unicuique cui de praedicto tempore obnoxius ero satisfecerim , aut alias cum eis gratiosè convenerim, et de voluntate eorumdem liberam abeundi facultatem obtinuerim. Voloque etiam et consentio pro omnibus debitis meis tempore studii mei in dicta civitate ex quâcunque causa contractis me et meos in posterum haeredes et successores posse et debere coram dictœ universitatisconservatore vel subconservatore conveniri ac ejusdem forum et jurisdictionem proptereàsortiri,nulloque modo, nec privilegio, praerogàtivâ, exceptione forum et ejus jurisdictionem declinare, etiam quâcunque dignitate vel offîcio fungar aut fungi me côntingat, hoc etiam super sanctaDei Evangelia corporaliter per me tacta, jurejurando fîrmo, nec circà praedicta studiosè vel aliis fraudem aliquam adhibebo; lites, rixas, et alia damna inter subditos sive suppositos dictœ universitatis non favebo, sed pro posse sedabo, neque alicui doctorum scholares subtraham. Et ità juro.

Registres de Tuniversité conservés au dépôt des archives de la prélecture

de la Drôme.

Registres des causes et instances du greffe de subconservation des privilèges de l'université 1576-1605

Registres des délibérations et conclusions de l'université 1620-1791

Registres des matières et examens en médecine . . .' . 1774-1789

Registres des matières et examens en droit. . 1762-1792

— — en droit français. . 1760-1791

— - en droit civil . . . 1761-1790 Registres d'enregistrement des certificats d'études • 1757-1790

Registres des extraits baptistaires des bénéficiaires d'âge 1740-1789

Registres d'inscriptions en droit français des bénéficiaires d'âge 1736-1790

Registres d'inscriptions des triennairesen droit français 1746-1792

Registres des bénéficiaires d'âge en droit civil et canonique 1746-1790

Registres des triennaires en droit canonique. . 1750-1791

— d'inscriptions en théologie et philosophie 1746-17P

Registres d'inscriptions pour le séminaire du Puy 1748-1.

Registres d'inscriptions pour le séminaire de Viviers et le Bourg-Saint-Andéol; . .

Registres d'inscriptions pour le sémi d'Autun. .%

Registres d'inscriptions pour le séminaire de

Lyon 1750-1787

Registres d'inscriptions en médecine. .... 1744-1791

— des attestations générales de temps

d'études 1770-1789

Registres des lettres de nominations 1644-1789

— des promotions de docteurs 1566-1586

.— — de bacheliers en théologie. 1 767- 1 789

— — de docteurs en théologie. . 1756-1790

— — au grade de maître ès-airts. 1755-1792

— — en médecine 1735-1792

— — de docteurs étrangers. . . 1730-1790

— — à la licence 1788-1792

— — au baccalauréat et à la licence 1765-1790

Registre particulier de promotions au bacca*

lauréat ." 1790-1791

Registre de promotions en droit de docteurs

étrangers 1742-1780

Élèves de Tuniversité de Valence, promus au grade de docteurs

depuis 1566 jusqu'en 1575.