A ROMPRE LA PAIX
Pus li baron son irat e lor peza D'aquesta patz qu'an faita li duy rey, Farai chanso tal que, quant er apreza, A quadaun sera tart que guerrey :
E no m'es bel de rey qu'en patz estey Dezeretatz, e que perda son drey, Tro '1 demanda que fai aia conqueza.
Ben an camjat honor per avoleza, Segon qu'aug dlr , Berguonhon e Francey; A rey armât ho ten hom a flaqueza.
Quant es en camp e vai penre plaidey, E fora mielhs, par la fe qu'ieu vos dey, Al rey Felip que mogues lo desrey Que plaideyar armât sobre le gleza.
G es aital patz no met rey s en proeza
Cum aquesta, ni autra no l'agrey,
E non es dregz qu'om l'abais sa riqueza.
Que Yssaudun a fag jurar ab sey
Lo reys Henrics e mes en son destrey,
E no s cug ges qu'a son home s' autrey,
Si '1 lieu d' Angieu li merma una cresteza.
1. Raynouard, Choix des poésies des troubadours, t. IV, p. 172.
Si '1 rey engles a fait don ni largueza Al rey Feiip, dreg es qu'el l'en raercey, Qu'el fetz liurar la moneda engleza.
Qu'en' Fransa'n son carzit sac e correy; E non foron Angevin ni Mansey, Quar d'esterlins foro ill primier conrey Que descofiron la gent Campaneza.
Lo sors Enrics dis paraula corteza.
Quan son nebot vi tornar en esfrey, Que desarmatz volgr' aver la fin preza. Quan fon armatz no vole penre plaidey; E no semblet ges lo senhor d'Orley Que desarmatz fon de peior mercey Que quant el cap ac la ventalha meza.
Ad ambedos len hom ad avoleza Quar an fa g plait don quecs de lors sordey ; Cinc duguatz a la corona Francesa, E dels comtatz son a dire li trey ; E de Niort pert la rend 'e l'espley .
E Caercins reman sai a mercey, E Bretanha e la terra engolmeza.
Vai, Papiol, mon sirventes adrey Mi portaras part Crespin e'I Valey Mon Izembart, en la terra d'Arteza.
Et diguas li m qu'a tal domna sopley Que jurar pot marves sobre la ley Que'l genser es del mon e '1 pus corteza.
AUTRE SIRVENTE DE BERTRAND DE BORN POUR RALLUMER LA GUERRE ENTRE LES DEUX ROIS ^
Al dous nou termini blanc Del pascor vei la elesta
I. Raynnuard, Choix des poénies des troubadours, t. IV p. 236
330 pièces' JUSTIFICATIVES
Don lo nous temps s'escontenta, Quan la sazos es plus genta E plus covinens e val mais, Et hom deuria esser plus guais, E meilJer sabor mi a jais.
Per que m peza quar m' estanc Qu'ieu ades no vey la festa, Q'us sols jorns mi sembla trenta Per una promessa genta Don mi sors temors et esglais, E no vuelh sia mieus Doais Ses la sospeysso de Cambrais.
Pusteir en son huelh o cranc Qui jamais l'en amonesta, Que ja malvestatz dolenta No '1 valra mession genta Ni sojorns ni estar ad ais, Tan cum guerr'e trebaill e fais ; Se sapcha '1 seinher de Roais.
Guerra ses fuec et ses sanc De rei o de gran podesta, Q'us coms laidis ni desmenta. Non es ges paraula genta, Qu'el puyes si sojorn ni s'engrays, E membre li qu'om li retrais Qu'anc en escut lansa non frais.
Et anc no 'i vi bras ni flanc Trencat, ni camba ni testa Ferit de playa dolenta ; Ni en gran ost ni en genta No'J vim a Roam ni en assais.
Et ja entro que el s'eslais Lo reys on pretz non es verais.
Reys frances ie us tanc per franc.
Pus a tort vos fai hom questa.
Ni de Gisort no s présenta,
Patz ni fis que us sia genta, Qu'ab lui es la guerr' e la pais; E jovens, que guerra non pais, Esdeve leu flacx e savais.
Ges d'EN Oc e No m plane,
Qu'ieu sai ben qu'en lui no resta
La guerra ni no s'alenta
Qu'anc patz ni fis no 'Ih fon genta, Ni hom plus voluntiers non trais.
Ni non fes cochas ni assais Ab pauc de gent ni ab gran fais.
Lo reys Felips ama la pais Plus qu'el bons hom de Carentrais.
En Oc e No vol guerra mais Que no fai negus dels Alguais.
SIRVENTE DU DAUPHIN D'âUVERGNE SUR SA QUERELLE AVEC LE ROI d'aNGLETERRE *
Reis, pus vos de mi chantatz, Trobat avetz chantador; Mas tan me faitz de paor, Per que m torn a vos forsatz, E plazentiers vos en son :
Mas d'aitan vos ochaizon, S'ueymais laissatz vostre fieus, No m mandetz querre los mieus.
Qu'ieu no soy reis coronatz.
Ni hom de tan gran ricor
i. Raynouarcl, Choix des poésies des Iroubailours, t. IV, p. 25G.
Que pues'c a mon for, senhor, Défendre mas heretatz; Mas vos, que li Turc félon Temion mais que leon, Reis e ducx, e coms d'Angieus, Sufretz que Gisors es sieus !
Ane no fuy vostre juratz E conoissi ma folor ; Que tant caval milsoudor E tant esterlitz pezatz.
Donetz mon cosin Guion :
So m dizon siey companhon Tes temps segran vostr' estrieus.
Sol tant lare vos tenga dieus.
Be m par, quan vos diziatz Qu'ieu soli' aver valor.
Que m laysassetz ses honor, Pueys que bon me laysavatz ; Pero dieus m'a fag tan bon Qu' entr' el Puey et Albusson Puese remaner entr' els mieus, Qu'iea no soisers ni juzieus.
Senher valens et honratz, Que m'avetz donat alhor, Si no m semblés eamjador, Ves vos m'en fora tornatz ; Mas nostre reis de saison Rend Ussoir' e lais Usson; E'I cobrar es me mot lieiis, Qu'ieu n'ai sai agut sos brieus.
Qu'ieu soi mot estalentatz
De vos e de voslr' amor;
Qu'el coms, que us fes tan d'onor,
D'Engolmes n'es gen pagatz;
Que Tolvera e la mayson,
A gulza de lare baron,
Pièces justificatives 339
Li donetz, qu'anc non fos grieus; So m'a comtat us romieus.
Reis, hueymais me veiretz pron.
Que tal dona m'en somon, Cui soi tan linamen sieus Que totz SOS comans m'es lieus.
TRAITE d'ALLTANCE DE LEWEI.LYN, FILS DE GRIFFITII,