‹ Histoire de la Faculté de médecine d'AvignonChapitre 42 sur 53 · DIPLOME DE DOCTEUR EN MÉDECINE · texte numérisé non relu

DIPLOME DE DOCTEUR EN MÉDECINE

(Privilegiurn licentiatus et doctoratus in medicina) XVIe SIÈCLE

IN JESU CHRISTI NOMINE (1). Universis et singulis praesentibus et futuris dominis praesens hoc licentiatus et doctoratus privilegiurn lecturis et legi audituris, Nos Petrus Isnardus, decretorum doctor, prior prioratus sancti Boniti de Podio Girono, Tricastricensis diocesis, ordinis Cluniacensis, venerabilis collegii divi Marcialis Avenionensis eiusdem ordinis rector, sacrique palatii apostolici eiusdem Avenionensis alter ex auditoribus, pro reverendissimo in Christo pâtre et domino domino Hannibale Buzuto, sanctissimi domininostri papse utriusque signature referendario ac prselato domestico, atque concessione sedis apostolicœ Avenionens. archiepiscopo, in spiritualibus et temporalibus vicarius generalis, necnon pro eodem almaa Universitatis atque etiam celeberrimi privilegiati generalis et antiquissimi gymnasii et scholarum ejusdem Avenionens. dignissimo cancellario vice-cancellarius : salutem et pacem in eo qui est omnium vera et unica salus. Apud antiquam et prseclaram urbem Avenionem, quae velut omnium scientiarum alumna, per universum orbem inclita, clarissimorum doctorum auctoritate atque peritia sidereis virtutumsplendoribus obtinet principatum, iistantummodo ad doctoratus gradum et splendidissimam dignitatem

( 1 ) Lettres dorées et ornées.

quo cœteris hominum generibus prseferuntur, post diuturnos labores atque vigilias prosilire contingit, qui examinis rigorosi dubio in certamine probati, apud universos mundi huius principes, prudentissimosquererum*moderatores,pro eorum assistentia ad gubernandas et bene beateque regendas Respupublicas ceteris hominum generibus, singularibus privilegiis, prserogativis, laùdibus, honoribus ac dignitatum culmine, id quod omnium rerum praeciosissima virtus expostulat, merito veniant prseferendi. Significamus igitur vobis et harum série fidem facimus qualiter anno et die infrascriptis, Nos Petrus Isnardus, vicarius et vice-cancellarius antedictus, auctoritate praefati reverendissimi domini ecclesise Avenionensis perpetui administratoris, ex sua archiepiscopali dignitate eidem compétente qua fungimur in hac parte, prsesentibus ibidem magnificis et generosis viris dominis Nicolao Tartulio, iurium doctore, domino locorum de Viridisoles et sancti Laurentii de Charnol, et Ioanne Guilhermo,Ioanne de Ruvere, Antonio Clerici, OlivarioGuilhermo, Iosepho Fabro, aliisque pluribus Facultatis mediœ eiusdem almi et florentissimi collegii doctoribus et magistris clarissimis et doctissimis, doctissimum et ingenio atque doctrina praeditum, nobilem et egregium virum dominum Emanuelem Riberium, Lusitanum, diocesiS Brachariensis,artium magistrum, Facultatisquemedicaebaccalaureum in prsedicta Facultate medica ordinatum, a teneris usque annis maiorum suorum vestigia sequi cupientem, bonarum litterarum deditum disciplinai post longas lucubrationes et multos itineris ac vigiliarum labores, variaque suseprobitatis. expérimenta, per egregium infra notatum eius promotorem, ad subeundum suum privatum, rigorosum ac solemne examen nobis oblatum, punctis, ut moris est in Facultate medica, eidem praeassignatis, fecimus coram nobis diligenter et diligenter examinari. Ipse vero in examine hujusmodijn punctis, miromodo recitandis argumentis,dubiis etoppositionibus sibifactis, quamvis arduis etobscuris, seriatim reassumendis ac subtiliter, acute, clareque, non tam scholastico quam doctoreo more solvendis, talem et tantam ingenii, doctrinae, me-

APPENDICE 42s

moriae, caeterarumque rerum quaeaconsummatissimo doctore. etmagistroac eiusdem Facultatis experto exigi soient, expe^ rientiam fecitut omnium dicti almiet çeleberrimi collegii clarissimorum doctorum et magistrorum spectatione non solum exaequata quinimo prorsus superata, unanimiter, concorditer eorum nemine discrepante, idoneus, sufficiens ac meritissimus in Facultate medica fuerit jure optime bene merito iudicatus, sicut ex eorum votis secrète in scrutinio nobis constitit evidenter. Nos ergo praefatam sequentes consuetudinem et formam privilegiorum studii saepedicti, consideratis scientia, facundia, modo legendi, dexteritate, morumque honestate, ac nobilitate, quibus eum Altissimus et Omnipotens illustravit, prout dicto suo in privato rigoroso ac solemni examine reipsa apertissime demonstravit, de consilio, voluntate et assensu omnium prsefatorum dominorum doctorum et magistrorum prœfati collegii ibidem existentium et instantium, pro tribunali sedentes, eundem nobilem et egregium dominum Emanuelem Riberium Lusitanum, mera iustitia, rigore iuris etexaminis, in Christi nomine approbavimus et licentiavimus, pronuntiantes et déclarantes eumdem esse habilem, idoneum et sufficientissimum exercitio, officio et honore doctoratus Facultatis medicae, ipsumque continuo prœdictae Facultatis medicae doctorem et magistrum fecimus, unitum et aggregatum prœfato collegio facimus et creamus per présentes, tribuentes eidem licentiam cathedram ascendendi magistralem et ornamenta atque insignia doctoratus a promotore suo petendi, ac eumdem promotori petendi et recipiendi, eidemqùe promotori ea illi impendendi et conferendi. Quamobrem Concedimus eidem plenam et liberam in Domino facultatem ut post hoc libère possit praedicta in facultate medica légère, repetere, docere, disputare, glossare, interpretari, quaestiones terminare, praxim exercere, consulere, scholas regere, omnibusque et singulis uti et gaudere privilegiis, praerogativis, exemptionibus, immunitatibus, libertatibus, concessionibus, honoribus, favoribus ac indultis,'ac aliis quibuscumque quovis nomine censeantur, juxta formam, continentiam, vim et

tenorem statutorum ac privilegiorum praefato studio Avenio nensi concessorum. Quibus ita gestis, eximius artium magister, salutiferseque Facultatis medicœ doctor egregius dominus Manaldus Guilhermus, praefatœ Universitatis regens ac ordinarie legens, in prsesenti actu prœsidens, ejus promotor, memoratum et egregium virum dominum EMANUELEM RIBERIUM,LUSITANUM(i),receptoprius,abeodem super sacrosanctis Dei Evangeliis in talibus prsestari solito, juramento, consuetis ornamentis doctoralibus, ut sua elegantissima oratione humiliter ac modeste petierat, ibidem solemniter insignivit, decoravit, prœfatœque Universitatis aggregatum doctor em etmagistrum Facultatis medicae sœpedictae fecit, notavit et déclara vi t., illum etiam aggregatum prœdicto colle-, gio ex concessa sibi facultate, pronunciando, tribuendo eidem primum salutiferse Facultatis medicae libros clausos mox etapertos, deinde in cathedra magistrali eumdem sedere fecit, annulo aureo, nomine scientise sepedictae Facultatis, eumdem subarravif, zona aurea eumdem circumvinxit, postremo pileum ac diadema doctorale capiti ejus imposuit, pacisque osculum cum magistrali benedictione féliciter exhibendo. Sic itaque, summa cum laude et honore plurimo, praefatus nobilis et egregius vir dominus Emanuel Riberius, Lusitanus, ad apicem doctoratus Facultatis saepedictae medicinse cum unione et aggregatione ascendit. In quorum omnium et singulorum fidem ettestimonium praemissorum, has nostras patentes privilegii litteras, per venerabilem virum dominum Jacobum Meynier, notarium et dicti celeberrimi collegii reverendorum Patrum dominorum doctorum aggregatorum et Universitatis prsedictae secretarium etbidellumgeneralem, qui in praemissis omnibus interfuit, confîci,signari et expediri mandavimus et mandamus, sigillique ejusdem Universitatis appensione communiri. Datum et actum Avenione in palatio et cancellaria archiepiscopali et loco solito examinum, praesentibus ibidem magnifîco domino Antonio de Aramone civi-

(i) En grosses lettres dorées.

tatis praesentis Avenionensis consule, reverendo pâtre, fratre Jacobo Attiensi, in sacra pagina doctore et magistro egregio domino Francisco Subiras, jurium doctore praedictse civitatis Avenionis assessore, Baltazare Noguerio, Claudio deLagneis, civibus Avenionensibus, et Georgio Paberrano, cum aliis innumerabilibus antiquse prosapiae viris, tum civibus, tum etiam scholaribus Avenionensibus, maxima fama et celebritate congregatis, adhibitis et vocatis, hac die décima tertia mensis augusti, anno a nativitate Domini millesimo quingentesimo quinquagesimo quarto, pontifîcatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri domini divina providentia papse tertii anno quinto.

SigilL : Nicolaus Tartulius, primicerius prœfatus (1).

(1) Dressé sur parchemin avec le grand sceau du primicier et certifié par Jacques Meynier, notaire apostolique et secrétaire de l'Université. Ce diplôme, mesurant om,5i de large et om,44 de haut, est la propriété de M. de Millaudon, un des descendants de la famille de Ribère. C'est grâce à son obligeance, que nous avons pu en prendre copie.

DIPLOME DE DOCTEUR EN MÉDECINE (i

(Litteras doctorahjs in fr'açultate medicince)

XVIIe ET XVIIIe SIECLES

UNIVERSIS HOC PR^SENS DOCTORATUS ET MAGISTERII PRIVILEGIUM INSPECTURIS JOSE- PHUS LUDÔVICUS DE BONNEAU, I. U. D. aggregatus, presbiter canonicus Ecclesise métropolitain Aven., illustrissimi et Reverendmi domini Francisci Marle de Manzi, Dei et sanctae sedis apostolicœ gratia archiepiscopi inclvtae civitates Avenionensis, illiusque almae Universitatis generalis et antiquissimi studii cancelarii procancellarius (2), SALUTEM

(1) A peu de variantes près, le texte ci-dessus fut adopté dès la fin XVIe siècle, comme nous avons pu nous en assurer par le diplôme de docteur en médecine délivré le n février 1598 à Laurent le Vieux (Laurentius Vius), de Pernes. La seule différence est qu'il n'y est pas question avant 1650 des privilèges accordés par les princes et qu'en fait de serment on y trouve seulement la formule : « Receptoque prius super sanctis Dei Evangeliis in similibuspraestari solito juramento... etc. » Nous avons comparé successivement encore à cet égard les diplômes de Barthélémy Vaillen, de Tarascon (2 août 16391, d'Antoinî Vaillen, fils du précédent (19 août 1669Ï, de Jean-François Romillon, de Bollène (6 décembre 1703), etc., etc.

(2) Le diplôme n'est délivré au nom du vice-chancelier qu'en l'absence de l'archevêque-chancelier. Cette formule est donc exceptionnelle, tandis que l'ordinaire est celle que nous rencontrons dans le diplôme de doctorat en médecine <4e Jean-Baptiste Terris, père (26 août 1717) : « Universis, etc.. Nos Franciscus ^flauritius de Gonterii, Dei et apostolicae sedis gratia, archiepiscopus inclvtae ci- ^vkatis Avenionensis, illiusque almae generalis et antiquissimi studii cancellarius, .salutem. etc.. Sur quelques diplômes, on lit aussi avant Universis : « In Jesu ^Christi nominb. Amen. >

in eo qui est omnium vera salus. Dignum et rationi consenta. neum est ut qui multis laboribus et vigiliis, summoque studio bonas artes didicerunt prœmio aliquo suis meritis digno afficiantur, ac pne caeteris hominibus, singularibus privilegiis, laudibus, honoribus ac dignitatum culmine exornentur, ut quod jure optimo meruerunt accipiant, et cseteri qui bonis quoque artibus insudant, videntes tôt, tantaque praemia quibusvis coronis longe pretiosiora, continue in disciplinis légitime certantibus constituta, ad studia magis magisque quasi stimulis excitentur. Gum igitur virtute, ingenio atque doctrina insigni praeditus nobilis dominus JOSEPHUS JOANNES BAPT1STA TERRIS (1), Boniliensis, diœcesis Aptensis, artium liberalium magister, baccalaureus et licentiatus in Facultate médicinal, divina sibi assistente gratia, in salutari arte medica multum profecisset, studia conferendo, repetendo, disputando, caeterosque actus scholasticos exercendo (2), ejus virtute et eruditione stimulatus et excitatus illustris dominus SPIRITUS CLAUDIUS FRANCISGUS CALVET (3), Facultatis medicinae doctor aggregatus,professor primarius, regens ordinarius, ejusque promotor, ipsum nobilem dominum JOSEPHUM JOANNEM BAPTISTAM TERRIS (4) nobis praesentavit, eodem autem excepto obviis quod aiuntuînis, ac de moribus pro consuetudine examinato, apertaque cancellaria nostra, themata aliquot medica, ut fieri solet, ei prescripsimus, de quibus die statuto, praesentibus spectabilibus et egregiis dominis FRANCISCO DE SUDRE (5), decano, JOSEPHO GASPARE GAUTIER, FRANCISCO DE LAFONT , JOANNE BAPTISTA GASTALDI, PETRO CELSO GAUTIER (6), professore

(1) En grosses lettres dorées.

(2) Si le candidat n'avait pas étudié à l'Université d'Avignon, on supprimait le membre de phrase : « Studia... etc.... Exercendo. »

(3) En grosses lettres dorées.

(41 En grosses lettres noires.

(5) Id.

16) Id.

botanico, SP1RITU ROUX, JOANNE FRANCISCO DE L AFONT ( i ) , professore anatomico, et PETRO LUDO VICO

MANNE (2), saluberrimae, medicinse doctoribus aggregatis, item nobis procancellario (3), nobilissimoque et perillustri domino JOSEPHO DE POULLE (4), I. U. D. aggregato, Rotse sacri Palatii aplici Aven, auditore, sancti officii consultorum decano, dictseUniversitatistertium primicerio, rectore, judice et privilegiorum conservatore,pr9esentibus|inquam et audientibus omnibus, ita doctissime disseruit, imo in stricto, solemni et rigoroso examine, solitis omnibus ita satisfecit ut prsedicti dicti domini doctores medici, unanimi consensu ac eorum nemine penitus atque penitus discrepante nec répugnante, coram nobis pro-cancellario (5) et antenominato primicerio, asseruerint eum esse dignissimum qui ad gradum doctoratus in salutifera arte medica admitteretur (6), postremo singula diligentius expendentes, eumdem,postquam légitime certasset, coronâ et bravio dignissimum esse judicavimus ex unanimi consensu et assensu omnium prsedictorum dominorum medicorum, nemine ut prsemittitur répugnante, pro tribunali sedentes, mera justicia, rigore juris et examinis : Nos itaque procancellarius prsefatus illum ad honorem et gradum, libertates, privilégia, exemptiones et prœrogativas

(1) En grosses lettres noires.

(3) Ou, suivant le cas, Cancellario.

(4) En grosses lettres dorées.

(5) Ou « Cancellario », suivant le cas.

(6) Si le baccalauréat et la licence étaient conférés en même temps que le doctorat,comme il fut fait le 7 décembre 1703 pour Jean-François-Baptiste Romillon, de Bollène, dont nous avons le diplôme sous les yeux, on remplaçait par cette formule «.... Dignissimum qui non modo ad baccalaureatus sed et licentiatus gradum admitteretur. Hune igitur baccalaureatus primum deinde licentiatus gradum in salutifera arte medica, facta prius professione fidei catholicaî iuxta sacri concilii Tridentini determinationem, prasstitisque juramentis in similibus praestari solitis eumdem nobilem dominum Joannem Franciscum Romillon sud dicto nobili et illustri domino Baptista Gastaldy, ejus promotore, laudabilitei et honorificentissime adipisci œquissimium duximus, postremo, etc.. ut supra. — Dans ce cas là aussi, mention des grades conférés est faite dès le début : « Universis hoc praesens licentiae et doctoratus et magisterii privilegium. »

doctorales, insigniaque doctoralia in eadem Facultate medica statuta, per supra dictum illustrem dominum SPIRI- TUM CLAUDJUM FRANGISGUM CALVET (i), ejus promotorem declaravimus et declaramus recipiendum. Iiaque ibidem prsefatus illustris dominus promotor in prsesenti actu praesidens, dictum nobilem dominum JOSEPHUM JOANNEM BAPTISTAM TERRIS (2),facta prius professione sanctse fidei catholicae apostolicae et romanse, juxta bullam felicis recordationis Pii papse IV super professione fidei editam, et prsestita submissione constitutionibus summorum Pontificum Innocentii X, Alexandri VII et démentis XI circa quinque propositiones Cornelii Jansenii damnatas (3), prsestitisque juramentis in similibus prœstari solitis (4), in laborum et virtutum prsemium ornamentis doctoralibus ex concessa sibi facultate insignivit ac saluberrimœ medicinse doctorem et magistrum fecit, nominavit et declaravit (5), tradendo eidem libros primo clausos, mox apertos, deinde in cathedra magistrali eu m sedere fecit, zona eum prœcinxit, pileum rubenti flosculo insignitum capiti ejus imposuit, annuloque aureo nomine scientise saluberrimae medicime subarravit, ac etiam osculum pacis et amoris cum magistrali benedictione ei tribuit, eidemque docendi, glossandi, repetendi, disputandi, praxim exercendi, scholas médicinales regendi hic et ubique terrarum potestatem dédit \ utque "omnibus et singulis privilèges, exemptionibus, immunitatibus, libertatibus, honoribus, favoribus et indultis, aliisque quibuscumque quocumque nomine censeantur, juxta formam vim ettenorem statutorum et privilegiorunt prsefato generali studio Avenionensi et suppositis ejusdem concessorum, tam per summos pontifi-

(1) En grosses lettres noires.

(2) Id.

(3) Dans le diplôme de doctorat de Jean-Baptiste Terris (171 7), il est simple* ment dit : a Facta prius professione fidei catholicae juxta sancti concilii Tridentini determinationem. »

(4) Si le candidat était sujet du roi de France, on ajoutait la formule habituelle (Voy. diplômes précédents).

(5) Voy. au diplôme suivant.

ces quam christianissimos Francorum reges (i) et alios potentissimos reges et principes, uti, irui et gaudere valeat concessit, sic itaque summo cum honore prœfatus nobilis dominus JOSEPHUS JOANNES BAPTISTA TERRIS (2) ad apicem doctoratus et magisterii saluberrimœ medicinae ascendit. IN QUORUM FIDEM has litteras per dominum Petrum Josephum Bernard, secretarium generalem Universitatis, confia, signari et expediri mandavimus, sigillique Universitatis appensione communiri. DATUxM ET ACTUM Avenione, in palatio et cancellaria archiepiscopali ac locosolito examinum (3), hac die vigesima tertia mensis julii, anno Domini millesimo septingentesimo quinquagesimo septimo, pontifîcatus sanctissimi in Christo patris et domini nostri domini BENEDICTI (4), divina providentia papae decimi quarti, anno decimo septimo.

Sigillentur :

Poulle, audv primicerius.

C alvet, primarius medicinœ professor et promotor ; P. Gautier, prof, botanices y Lafont, prof. anat.

Bernard, secretarius (5).

(1) On trouve sur quelques diplômes : « Nominatim Ludovicum XIV. »

(2) Grosses lettres noires.

(3) On lit sur quelques diplômes du commencement du XVIIIe siècle : « Prav sentibus ibidem N. X. scolaribus medicinae Universitatis Aven, cum magna copia nobilium dominorum, tam civium quam scholarium. »

(4) Grosses lettres dorées.

(5) Parchemin mesurant 50 cent. larg. et 45 haut., avec grand sceau du primicier sur cire rouge, attaché avec des lacs de soie rouge. (Sceau n° 2 de la planche).

CERTIFICAT D'ADMISSION AU DOCTORAT (i]

(Attestatio doctoratus in medicina) XVIIe ET XVIIIe SIÈCLES

Universis ad quos présentes pervenerint, nos Franciscus de Garcin, jurium doctor aggregatus, legum cornes, almseque Universitatis generalis et antiquissimi studii inclytse civitatis Avenionensis primicerius, rector, judex et privilegiorum conservator, testamur nobilem dominum Tussanum Boulland, Parochise Sd Pétri de Monsors, Alençoniensis, diocesis Cenomanensis,fidem catholicam apostolicam et romanam profitentem, morum vitseque probitate ornatum, ut nobis constitit ex attestatione signata a R. D. Guilleux, vicario ecclesiae Parochialis Sli Rochi civitatis Parisiensis, sub die trigesima decembris prseteriti, attestata a R. D. J. Vivant, officiali eminentissimi cardinalis de Noailles, archiepiscopi Parisiensis, ab illo et D. Batellier signata et munita sigillo dicti eminentissimi cardinalis archiepiscopi, sub datum Parisiis eadem die, registrata in libro graduatorum et actorum presentis Universitatis, fuisse promotum ad gradum doctoratus in Facultate medicinse, sub illustrimo D. Petro Pinard, doctore medico aggregato, régente ordinario, suoque promotore, coram Rmo D. S. Cancellario et nobis primicerio, nec non dominis doctoribus aggregatis in dicta facultate praesentibus,

(i) Ce certificat était délivré au nouveau docteur en attendant l'expédition de son diplôme.

exunanimi consensu etassensu eorum et nemine discrepante nec répugnante, in palatio et cancellaria archiepiscopali ac loco solito examinum, die nona mensis januariî prseteriti, facta prius professione fidei catholicae juxta sacri concilii Tridentini determinationem, prestitoque juramento solito, praesertim fidelitatis christianissimo Francise Régi, cum facultate hic et ubique terrarum docendi, glossandi, repetendi, disputandi, praxim exercendi et scholas médicinales regendi, ex privilegiis concessis huic nostrae Universitati, tam per summos pontifices quam christianissimos Francorum Reges, nominatim Ludovicum XIV féliciter regnantem, et alios potentissimos reges et principes et alios, ut latius constat in litteris supradicti gradus concessis D. D. Boulland a nobis subscriptis;in cujus rei fidem présentes per secretarium nostrœ Universitatis subsignatum confia, signari et expediri mandavimus, sigilloque ejusdem Universitatis communiri ac illasmanu nostra subscripsimus. Datum etactum Avenione, in sedibus nostrae solitae residentiae, hac die quarta februarii, anno millesimo septengentesimo secundo.

Sigillentur : Franciscus de G ^arcin , pr unie erius . Bernardus, secretarius (cum sigillo parvo).

DIPLOME D1 AGRÉGATION

Page 1