RELATION DU 8IÉBE DE MESSINE
Brevîs historia Uberationis Messana à Sarracenorum jugo per ComùemRogerium Normannum factco anno MLX. A claris" simoviro Stephano Baluzio. — Muratori — T. VL — f ® 613.
Nec tacebo in primis quèd tempore, quo fuit Sicilia expugna« ta, ut Tetusta pandit historia, sola Mamertina civitas omnium postrema fuit sub conditione capta. Mam cùm acriter diu resistendo pugnasset, et ex eo quam plurimos Orco misissetMauros, tandem cùm periculosa assiduaque pugna diu noctuque vires deficerent, agnoscensque in Tanum diu posse resistcre, quippe quia totam Insulam jam sub jugo detinebant, uUa neque spes erat qua pium subsidium expectare posset , sub hoc enim fœdere deditam se fecit : primo quèd vexillum civitatis, quo aurea Crux in rubeo campo depicta cernebatur, suis à locis non amoveretur , quinimmo ut singuii eorum bona in pace possiderent. Nam firmissimè decreverant potiùs mortem subire, quàm vexillum Sanctae Crucis amittere , et quod tanto antecessorum sanguine acquisÎTerant posteritas ipsa ignominiosè mortis terrore perdidisset Quam induratam pertinaciam cùm perspexissent Mauri, bis assentire potiùs voluere, quàm ambiguam de MamertÎBis expectare victoriam. Tali itaque firmato fœdere civitatem obtinuere , et aiiis in locis œreum extollentes Texillum pacificè ex iUo tune sobditam totam insulam detinuerunt, tyrannidem
exerceotes. Hanc cùm et Messanae exercere Toluissent, prsdicti nobiles Mamertini, Ansaldos de Pactis, Nicdaas Camnlk, et Jacobînas SaccaDus, càm haec ioanimo Tolatareot, etnmtnis suspiriis hcec secom loqnercotor, at secretiùs de his melins loqiiendi daretur facnltas , dicto die sexto Angosti ad insoiam S. Jacinti portos civitatis se contaleront Càmqne de dvitate , et eorum statu m'ilao diversa discotereot et flactoantis animi proceUas fugandi gratis don sidè lacrymamm profluxo plorasoboqiiia facerent versis oculis ad ipsam mitatem et patriam nobilisslmain considérantes, atque in qtianu infortonia Ipsâ dvitis esset devolnta , amaris slogultibos conquêrebantiU*. Id snp^ et cradelissimas Siculordm aeranmas jngiter tnemorabâdt, et miserebantor ; sed miserabiliter Mamertinas patrias gloriam, et ipâiis tôt ainplissima privilégia , qnae multimoda sanguiois eSosiane acqnisita ïoerant , amarè depiorabadt CAm atitem qniptMam medicaminis tam aemmnosœcàladiitati midimè «dhao ekoogitife possent, Nicolaus Gamolia, Difino fiTente Sf^td, in hcc lefta primùm prompit :
« Ansalde et Jacobine, ea, qns ddnc ekcogitavi et rrferilli, « ex Deo certè sont, qnia non nisi nK)d5 in meâtem tenenmt « I^taniini, quoniam hodie jara nobis aperta tia est ad bas fih « giendas «rumnas, pluit siiper nos gratia dlvina. Gaadine« (|ttii « iiodie ex inspcrato , et immerito diiseitos eat nobiii et pattin « omnipotens Deos, et nostras aodlvit yoo«, et lamentationlBi « atque preccs exaudi^it. Nonne andividlds Gomiiem Rogerilln « Normandum, Robertumque ÂpuliceDdcetn etUa SaflOtMiiÉD k Papa i\liIetom Calabriae oppidum adventasae, ipstmiqttfl oMMiii tem strenoissimum Principem essei state jUTénedi, led pflh « dedtia , et regimide satis maturum ac super omnia piMdtlHi « et ad omne Dei sefvitiom prottiptissimoal semtier (irad M ti- « lisse, qui in prsBsentiarum in ipso Mileto oppidô ECcMm « mine pulchritudinis Sanctissimfib TriniUti dicatam < « curavit? Seodrè «d enm iliuc aocidaititii» ëdioiqM
NOTES. m
' toftm Trinacriœ insulam tradamus. Hoc onus fideliter hnmeitf dostris impooamus pro fide Cliristiana, pro patria, et totiuf SfdJi» libertate assequenda, et pro honore pcrpctuo mortem apemamus , ac pro tanti negolii cxpedilione nuUis parcamus aamptibus ac laboribus , atque uoiversa bona cum caria ûliia îgni ekponamiis. Quid aentitis cnuntiate inihi, et vestras aperito meutes , et quicqdid inelius vobis videbitur, et eipedierit mandetis agendum. Quod cnim à vobis mandabitur firmiter k ine fore poiliceor exeqaetidum. » Quae yerba avide Saccanus PactÎB animo percipientes , ac agnosceutes vcra esse omnia^ nque aggrediendo fore ad exiluin perducturos, statim ambo oollum Nîcolai se projicieotes, amplexati ac miliies deosculati it cum summo gaudio, profusisque lacrymis sic responderuut icorditer. « Fràtcr amanlissime, istud , quod modo nobis deâÎBti coDsiliom ^ verè cognoscimus à Deo ortum esse, idcirco i|M Deo priùs gratias agamus^ deiode tibi, colendissime frater» quia sic affatim nobis rem taotam ac tanta laude dignam bre- Titer aperuisti : tuumquc sauctum consiiium approbamus , et aecam omnes laetanter pro patria, ûde, libertateque commoni dvium adipiscenda mori peroptamus. » Mulla vicissim multo- 06 spatio super bac re verba facïentes ac viam omnemque mo-» Qifi subtiliter cxquirentes pcr totum vagati suut diem. Demum ifititem iogressi, in secretum amicis el consanguineis convoca- I » omoia quae inter cos ratiocinati sunt, firmataque fuerant, d^periont Demum quodam die omiies iu angulo scrretissimae eni» sequestrati, tanti negotii amplitudincm acutissimè pensitttei»ipsis de Pactis, Garauglia, cl Saccano, ut tanti negotii aucnibiis, omnium rerum curam de communi cou»ensu commiltere ecrevere. Ilis itaque concluais solomniiatom quandaui prœstotbuitur, quam Mauri singulis annis doniibus duodecim diebus Mslosi celebrabant. Advenieute aulcm solemnitate prsedicta noiki viri propriis vestibus exuti sub simulato indumento Drepa* versùa ire simulantes scaphara quandam ascenderunt ,
SaO NOTES.
noctnrnoque tempore Galabriœ liitusatdgcnint Inde iterinoœptom secundo fortunae flata molientes , Miletum se contnknml j Palaiiom ingressi, ubi Pontifex erat, cnjns pedes postqnamfoe- > rnnt osculati, eos Papa quinam essent, et qua causa veniasent !i percontatus est. Gui Ansaldus de Pactis ita reqM>ndit : « Chro- f « tiani Siculi sumus. Ex Messana urbe ad comitem Rogerinm i « legati missi sumus. » Ad hoc Papa quidnam corn Rogerio feDat b diligenter perquirens, hujusmodi a Nicolao Gamuglia reqiwDSom ji accepit « Beatissime Pater , nos jurejnrando ea quorum cmà « iter hue direximus explicare nequimus. Unum pro modo idat I « sanctitas Testra nos pro augmento Christian» fidei hue vemsie. « Tuœ idcirco placeat Sanctitati, ut nos comitem Rogerium hojai « rei causa couTcniamus. Mox tanti n^otii prsstantia te ma « latebit « Tune Papa aditum omnem eis liberum patere per- « misit mine verè aulam Gomitis ingressi, eundem flexisgem- « bus coram Bcata Yirgine orantem invenerunt Quos cùm iile « plis Intueretur oculls , adventus causam perquirens , ad « Terba praebuit attentas aures. Tune generosi Mamertini Yer- « bum prlùsquàm exprîmcre possent unum ex nimia cordis abundantla admultapropalanda, contlneresenonpotueruDt,quia lacrymas perabundè funderent , assidulsque lacrymis ad tantam pietatem Gomitis Tiscera commoverunt, uthîsplacidissimis¥erlHS eos Gomes fuerit allocutus : « Quicumque estis, boni Yiri , et « fratres, Testris compulsus lacrymis negare non possum, quia « Yobis non compatiar , et pro quacumque vestra petitioneqns- « cumque remédia prœstare promitto, atque me offero. YesM <c retinete la'^ry mas, et vobis ipsis jam parcite, et ad singultns tem- « pus ne perdatis, causasque omnes, qu» vos hue accedere im- « pulcrunt securiùs enuntiate. » Tune Jacobinus Saccanusqoippe qui vir erat plctate prœstantior , ac eloquentia facundior^ hoj« modi explicuit Icgationem : « Nos , Gomes invictisâme , legiti « sumus Messanae urbis Siciliae ad tuam destinati praesentiam. « De tua mirum in modum confisa viitute Messana ciftai
Sicilite caput, et Tetustissima te snpplidter exorat, ut IjoTare digneris. Nam, ut conctis notum est , Mauris Iritas corn tota Sicilia subdita est, et qaod crudelinSt centos triginta ferè aonos Christi fides per totam insalasi mortaa jacet impiorum Mauroniin tyrannidi^ snb i qnorom imperio tôt aeramnis, calamitatibus, et doloiffUgimur, quae si sigillatim enumerare vcllemns, nimis i tibi nostra esset oratio, nimiumque tibi tœdium essct a. Praesta igitur auxilium josta petentibas, affer op«n » ic causa ad te Tenimus. Messana te Tocat, Messana te in am eligit pro sua libertate , tuoque sub dominio Meston desiderat, ut tevictore fides Christi exaltetur. Surge QTandum, surge, surge Ghristianissime Cornes, surge et capessc, accéléra, quia videre te cupit alacriter Marnervitas, summoque gaudio te populus M cssanensis expecrît te duce, ab immani barbarorum imperio, ac jugo net servitutis totiusque deinde Siciliae potieris. Praein scia Messana tota vis, velim scias, totumque ro- (Dsistit Quod yerè attinet ad tuam victoriam, pro Dei 9 proque fide Christi augenda , tuiqne dominii amplipropaganda vires , nervosque omnes adhibere , ac san- D cum ipsa vita cuncti Messaneuses efTundere se hilariemnt, et jurejurando promittunt Ut sis, et esse debeas ic Messauae dominus, se tuo Messanensessubjiciunt imteqne ante tuos prostrati pcdes in eorum dominum reicont et neminem alium. Cape igitur realem ac indubipossessionem, qua mediante totius Trinacriœ insulae eris. In signum cujus vere possessionis nos humiliter iti tuos deosculamur pedes. » Ad cujus pedes deoscuixedentibus Rogerius non permisit , ejus tantùm deosanos concessit invitus. Rursus suam prosequens oraaccanus ait : « Et si proMessanae et Siciliœ libertate tua Mnmoyebitur dignitas , totque nostras non compatitur
Il met, inquam imperatore iMessanœ civitas , tanquam ( « optima benemerita , ciusdem fuit sacratae crucis de «I rata. Ad banc te rogat eadem civitas cxaltandam occun « victore, te duce quilibet eam revcrenter adoret, et, ( t qaasi barbariein sepulta Cliristi iides exislit , te susci « surgat. 1» Ilis Jacobiiius Saccauus flclu maximo prol( dem orationi suas ûuem imposuit. Ad quem sic Rogei bumanissimoque vultu rcspondit : « Sit vester adven « legationis vestrœ causas nimio cordis afîectu snscepii a sérias, acrumuas, atquc calamilatcs lotius insulae « audivimus , et est jani diu quod uostra viscera peu « Si a deo iiaec sunt, Deus nobiscum erit, et nobis, vol « ejus divinam Toluntatem exequeudam vires, victricesqi « ad expugnandum , et penitus a suis sanctis locis C « fidei teterritum bostem viriliter expellendum. » Qw sione facta, et singulis legatorum nomiue adnotatis, auh Poutiûcis ingressus , legationcm , ut andierat suœ coram scx cardinalibus retulit secretam quiuiino suai voluntatem , scque primum Siciliam versus copias cl< directurum, et pro christiana Mo, et recuperatione 1 Bb impiis Maurorum manibus, prœcedentibus prius ce auxilio suas sanctitatis, omnem opem conatumque omn
NOTES, m
jmqiciîuim hie hora ioscepl, ex qao ad banc hottilem
eitbolic» fidci lecUm expellendam aux invictisBimus effectus
M, tptupque Trynacriam insulam ab infidelitatibus immanis-
ink toi annia aab daritaiino jago conculcatam temet duce
Hieranda «larrare oqUo modo poisum. Equidem pro tante
Imidq eoDseqaendQ qafdquid a me petierte omnino cooieqae-
ris. Teeum ait Dens optimus maximas , et felici celeriqne
pade, ad rem tantam pergas peragendam, cum benedictkme
Vitrii, ot Filii, et Spiritui Sancti. Hoc unum a te sqmmopere
peto, qaod promittas manendo in Dei obseqoio, postqnam
divina permittente gratU fictoriam fueria consequotiia, insnia
dominatpm aoeeperia, Deo te obtemperantem exhibeaa et
qaod aoum eat eldem impertias , ac de tota Victoria , très
dBcias portionea, partem unam in extmendia eoclenis, alte-
rapi fDÎlitiboa qui tecum in bac expeditione pneliabuntar,
monificenter impertias, tertiam Tero tuae necessitati submi-
niatreii Quo peracto, Deoa tecupi erit omnipotens in omnibus
Tiia Uni , aepiperque in tua protectione commorabitur. » Ad
ïm autem Rogarioa Ivetanter anouit , motuque proprio , uti
MBnmua PûBtib]( pr»poaiiit, omqia jurejurando firmaTit Lstua
« bis Pontifev eum reçient benedictionibus. Inde petit) yeai
Kogeriiis diaced^na ad legatosin auia commeiporantea revertitur
(pnboa quaa cum aqmmo PontiQce firmata fuerant pandit, IIU
lero, hilari Tuitu omnia percipientea summopere Rogerio çovc
gniulabantiir. Moi quicquid erat agendum, cuiqui providendum
ncori deUborant De qua relatiaaime ratiocinando vagarunt,
tamde modo tenendi bellandique, qua via, ordine, tum etiam
ffUi oomitiva ! Quîbus omnibus ad plénum per quam diligenter
eieiHiia et examinatis, iegatos sic est Rogcrius allocutus ;
I Aratiea carissimi, firmiter tenete hinc ad paucosdies, Deo adju-
% Tinte Trinacriam versus me iter facturum quin ctiam collecta
« Biv^giorium muldtudine secundum temporis exigentiam qua
• Biodo prœaUdatnr, oomparatoqne navali exerdtn, prius Parmia
« oppido totam dissem trajiciaia Vos intérim acoepta prima « snmmo Pontifice benedictione , lier capessite, consumptoqne « spatio dierum octo socios vestros conyenite, eisqoe omm • quae noblscam peracta et finnata sont secarios eaundite, « insoper fidem meam tiinere fingite. Intérim domilMU Testri « crucis signum affigite, qao tu il esse possitls ab incorsa inilitt tum bellatommque impressa. Statata enim die vos a parte « interiori summa ?i confisi, nosque ab exteriore bellids inatro- « mentis prœiiantes facile victoriam consequemnr. » His coiclosis ad summum Ponteûcem itérant, acceptaque ab eo iatssima benedictione , iterum ad comitem reversi sont Ad qoem Ânsaldus de Pactis dixit : « Rogeri domine^ iterom super oomia « te rogamus advertere, ne a latere tuo vexillum Sanct» Gracia « amoveas quousque Messanam, Deo maximo permittente, por- « yenias ibidemque yictoriam adeptus , iliud manibus propriis « féliciter civitati reddas. »
Accepta itaque promissione, atqne licentia comitis impetrata, laeti discedentes, Rogcrium pervenerunt, ex qoo piscatoria cymba transvecti Messanam revers! sunt, et rem domibus occulte permiscentes cum amicis , omnibusque consanguineis et secretissimis viris quae cum generosissimo comité Rc^erio conciosa sigillatim apcriunt, modumque victoriae consequendae machinantur. Dum haec inter ipsos legatos et reliquos civitatis proceres, bene examinantur etdiscutiuntur^ dies cessit octavua. £cce comitis adventus ubique circumsonat, Rogerii numeron agmea ad capessendam Insulam venturum publiée audiebatur. Quade re se nimio pavore perterritos satis simulant Mamertini , oli comes instruxerat Mauri vero cum omnia adverterent, lobrio)sas montium vias atque vallium ut tutius fugerent, quoeritabot. Christianis Rogerius intérim per totam Calabriam edicto mafi' dare praecepit, ut omnes se Rhegium usque comitarentur. Mon octo dierum spatio mille, et septingenti viri ex improviso pnaA fuerunt. Tune Rogerius Comes veste recenti, Sanctae Crucis im-
loqaio dcmulccbit, cxcrcebatquc quibuscuu» plurîmom ra Tictoria disceptarct, tan^loin mane satis ante dilocUim remibus, tribus longe a Mcssana milliariis omnium pririmeribus ezilieus siculamUillurom prlmusvuiuit ijedibas nderc. SJox cœtcri miiiLos eum se(iuuntur. Ipse tamen is Texiilum Sancue Crucis civitaiis Messanae manibos jenens ita suos aflatur luiliies : « Viri sirenui, et speciata ▼estram si qui est, qui Rogerii, nomeu aniore proscquistrenoe beliando hodie se ostcndat : in nostra manu est ria : Ecce Oeus nobis cnm est. Justam eaim fovemus im. Christi milites siimus , et pro suo senritio bue belia- 108 Tenimns. Ecce Sanctissima Grux sola ipsa omnium [psam prosequimini et in ea Grmiter sperate, quia et ipsa a et vere salus et fictoria. » Deiude oculis in ccelum coram omnibus genibns flexis , sic reveronter ora?it : me Domine Jesu Christe mundi redcmptor, qui non lis panpcrnm preces , suscipe quasso indigui famuli tui !8« et concède ut fidei hxc victoriam adcptus, boc, quod bus teneo, sanctissiras crucis tus Texiilum , in qna pro mi gencris redemptione, suspendl ac mori dignatus es in ite Messanae, in akiori fasiigio domus tuae figere valeam , Dmen tuum ubiqne gentium denomiiietur. » His dictis
t cibilius mihi ridetur, atme pedcstrem exercitam ducente, t armata classe festinanler ipsam portum vclfttoadîgiiitasocca- « parc ; quia congruum est ut itineris labor a me snscipiatar. « Tua enim prssentia classis magis decorabitur magis qoe om- « nos peilerriti fient, et facilius capicntur. Sic utrinque prsli^ « bimur. «Quibus vcrbis Cornes Rngerius assentiens (com XX?I) triremibus porinm versus navigat GoQrcdas acie ordioata, et militibus cquostribus celcriter suum pcragit iter. Com antem Rogerius insulam Saocti Jacinti portum civitatis Messaos ittigisaet (ita enim vocalur promontorium illud) , naTalem exercitoin foras eduxit , ibidemque terrestrem apparatum Mamertin» orUs amsnitate nimia betitia oUectabatur. In eo enim looo dstema erat aqu» , prope qnam erant furc» in quibos XII Christiani ob suspicionem proditionis snspensi videbantor. Quod specUculum Rogerins ferre non potuit quin tanta miseraiione commotus lacrymasnon emitteret, et suspensomm strage suspecta, Deo vovit se eodem in loco ad bonorem Salvatoris, suique sancti nomlnis templum aedificaturum. Dum baec secum in anîmo volataret, ecce Goffiredus praedictus pugnae dux strenuus advenit Quo ad?enicnte, subito datis signis, buccinisque sooantibns, statim momento mari terraque bellum inœptum est viriliter, Mauri Messanenses quamvis pauci , cum ipsis uxoribus armaA turres et maenia strenuisimedefendebant At GbristianI, qui qodem oc<^ulti sciebant, adventum Comitis Rogcrii, ut rapkli leones quoscnmque Maurornm invcniunt partim trucidant, orcoque mittunt, partimque pluribns afficiunt Tulneribns. Patest undique januœ, ubîque strages, ac praeda videtur^ non cessitori nec aliis fngae Mauris salvatlonis locus conceditur. TrucolentiS' sime Christiani Mamertinî Maurorum ulciscuntur, totnsqoetain maritimus quam terrestris exercitos crudeli caede grassitiir. Rogerius vero tutam sortitus victoriam, quippe qui clemais end miseratione motus, ne ulterius caedes progrediatur, placidissimè imperavit ut viros caperent, et pro servis Mauros qnosqoe deti-
NOTES. iS7
Qoin etiam per praeconem luandavit, ut si Cristiani ficri , vitae ac servitutis impunitatero acquircrent. Qua re auaamplares ex illis acqaa baptismatis ablati Christianî suot et duarum horaruiu spatio tota civitas infidclibus spoliata sti fide, ac libertate corascavit. Dictus excrcitus ad Episi ecdesiam se contulit, non sine ingenti totius civilatis 0 snmmaque laetitia , Deo primitus gratias agendo. Posti Cornes très promptos équités legatos ad se accersiri jussit, etanter sicaffatur. « Animosi équités, etomni laudedigni, rum causa hœc civitas patria vcstra libcrtatem obtinuit , «cedente Domino , etiam tota insula Siciliae a Maororum i dominata libcrabitur , cccc sacrum vexillum Sanctae »8 hujus civitatis felicissima iusignia, quod mihi in Mileto mendastis, propriis manibus accipite, pro arbitrio judicio- Testro ubî ynltis collocate ad Dei summl bonorem, et imem hnjus ciTifatis laudem , atque gloriam, » Qui praepû cum tota Messanensum acie praenimia la^titi icollacri- \. Deo snmmo ac Rogerio qui eos ab impiis manibus libe- , ingentes gratias egere et magna omnium iaetitia Yexillum i, quœ nnnc est campanile ecclesiae Sancti Nicolai, Ëpiss extulere. Inde vero ad Gomitem recedentes mnltis blan- ▼erbis ultro citroque habitis, non panrnm tempus transe- Exinde tam Mamertini Rogerium semper ut dominom nnt Tmic Cornes TiOgerius ipsos praefatos milites Marnerlorilnis muneribus munificenter donavit, caeterisque milisoîs, et ciYitati etiam parem muniûcentiam ostendit Mox dfitatis statu , rebusque omnibus compositis, auxilianti- )|^, et Messanensium comitiva totam insulam paulatim n redegit potestatem, et ubique pace comporta, quae cum pontifice de tripartienda Victoria , unam ecclesiis dando , «s alteram , sibiqne tertiam juxta ?otum quod promiserat lisiime adimplevit. Hanc Comes Rogerius cum annoram XJUX felicissimam est potitus victoriami Messanamque i perenni laude decoravit.
