PAR LE PAPE

Honoré III, pontife en 1216. Ëglise de Mussy»

10 juin 1220.

Honorius episcopus servus servorum Dei : Dilectis filiia de Musseio, Lingonensis diocesis salutem et apostolicam

benedictîonem. Sacro-Sancta Romana ecclesia devotos et hurailes filios ex assuetae pietatis officio propensius diligere consuevit, et ne pravorum hominum molestiis agitentur, eos tanquam pia mater suaî protectionis niunimine confovere; ea propter dilecti in domino fîlii, vestris jiistis postulationibus gratum irapertienter assensum, personas vestras cum omnibus bonis quse in praesentierum rationabiliter possidetis aut in futurum justis modis prsestante domino poteritis adipisci, sub beati Pétri et nostra protectione suscipimus, specialiter autem ecclesiam de Musseio cura omnibus pertinenliis et juribus suis, sicut ea omnia juste et pacifiée possidetis, vobis et pe.r vos ecclesiae vestrae auctoritate apostolica confirmamus, et praesentis scripti communimus. Nulli ergo omnino hominum liceat banc paginam nostrae protectionis et confirmationis infringere, vel ausu temerario contra ire ; signis autem attentare praesumpserit, indignationem omnipotentis dei et Beatorum Pétri et Pauïi apostolorura ejus se noverit incursurum. Datum Viterbii décima die calendas Junii, pontificatus nostri anno quarto.

(Cette copie a été prise sur une copie colla tionnée lo i*^^' septembre 1666, parÂudot, notaire h Mussy.)

EXTRAIT DE DOM BOUQUET, VOl, XVII, tW-/^, p. 67 et 119.

nibliolhèquc impériale. (1220.)

Guillelmus armoricus, de gestis Philippi Augusti, edidit Philippidem in lucem, anno 1220; erat pedagogus Pétri Carlotti filii Philippi Régis.

In puero sperni nec se pro rege teneri, Rex puer indignans, volât ocius agmine rapto, Et Burgundinos festinat inire recessus Milite non multo comitatus ; nam gravis ira Non permittebat satis expectare vocatos ; Et Jam post tergum campana Briennaque rura Liquerat, et trecas nam Barri Maenia velox Praeterit et Muxis infert se maenibus hospes Nobilis expectans tribus agmina noctibus illic ; Quippe sequebantur illum properando manipli. Quem mora dura triduo Muxea in valle teneret, Innotuit certis exploratoribus illi

Qiiam sit munitum castellio, qnaliter armis

Quotque quibusque viris dux Odo repleverit illud, etc.

CARTULARE EPISCOPATUS LINGONENSIS, f^ 245, »* .

Bi:)liothèque impériale. Manuscrits. Latin, 51^ Collection Boubîer,

n« 24, f* 371. — Août lîi*.

Liiiera de Varanna inter Miixeium et Pulterûis.

Ego Hugo, Dei gratia Lingonensis episcopus, et ego Hugo, abbas Pultheriarum, notum facimus universis prsesentes litteras inspecturis, quod de communi consensu posuimus in varanna, nemora. vineas et totum territoriam situm infra fines parochiae de Muxeio, ex utraqae parte aquae, ita quodnuUus possit ibi Yenarinisinosaut mandatam nostrum pro nobis.

Poterimustamen ego episcopus et successores mei ibidem facere venari pro nobis sine consensu abbatis Pultheriaram ; et ego abbas et successores mei simili ter ibidem facere venari pro nobis sine consensu episcopi lingonensis qnod si quis in dicta varanna captus fueritad forifactum, aeqoaliter partiemur emendam, nec alter sine altère emendas Tarann» remittere poterimus vel levare. Porro episcopus Lingonensis nihil aliud habebat in forestariis, vineis et terris ad Pulteriense ironasterium pertinentibus nisi medietatem forifactorum praefataB varannse : Propter hoc non dimittet abbas Pultheriarum quin de foresteriis suis vendendo, essartando, aut alio quovis modo suam Taciat voluntatem, et forifacta alla a forifactis varannse, videlicet de forestis, terris et vineis ad Pulteriense monasteriom spectantibos, sive percipere quitta erunt abbatis. Debemus etiam facere juvare servientes nostras, quod hoc statutum nostrum de varanna firmiter et iideliterobservabunt. Actum anno gratia) millésime ducentesimo vigesimo quarto, mense Aagusto.

CARTULARE EPISCOPATUS LINGONENSIS, /*« 243 l'"

bibliothèque impériale. Manuscrits. Latin 5188. Collection Bouhier,

no 24, fo37l. -Juin 12i8.

Littera permutationis factœ cum G. comité Nivpamensi, de liiis qrne habehat in corpore villee Muxiaci, pro feolo prœdicto et Plinœ qux dominus episcopus habebat in Nyciacum,

Ego G. cornes Nivernensis et forensis, et ego M. uxor ejus, omnibus notum facinnus quod inter nos, ex una parte, et reverendum patrem et Dominum H. episcopum Lingonensera, ex altéra. Taie escambiura intervenit ; quod nos concessimus eidem episcopo et successoribus suis, quicquid habebarnus in corpore villae Mussiaci, et cheminum juxta villaro Mussiaci, quantum eadem villa in longitudine durât, tali conditîone quod idem episcopus Lingonensis nobis et haeredibus et successoribus nostris quittavit et concessit quicquid habet vel habitaturus est, ve successores sui apud Niciacum, et feodumcapellse, juxta Juilliacui!i, quod domina Agnès de Nacles tenebat ab episcopo supra dicte. Praeterea quittavit et concessit idem episcopus nobis et haeredibus et successoribus nostris omnia super Iquibus querelebatur nobiscum, super Castro videlicet Grisoldarum, laudante et concedente capitulo Lingonensi. Praeterea quittaverunt nobis et haeredibus nostris dictus episcopus ecapitulum su pra dictum , centum solides annui redditus, quos habebant in patrimonio Tornodorensi ex dono et concessione Pétri quondam coraitis Nivernensis et Agnetis uxoris suse, pro anniversarîo bonae memoriae Mathildis, quondam comitissae Tornodorensis, matris dignae Agnetis ; et idem capitulum tantumdem redditus débet assignare, de suo proprio redditu, pro anniversario dictae comitissae Mathildis, in ecclesia Lingonensi in perpetuum celebrando. Et sciendum quod idem episcopus aliquem de hominibus aut feminabus ecclesise Pultariensis qui sunt de garda nostra non potest apud Mussiacum retinere; et pro gistu Mussiaci, quem habebarnus ibidem, non potest idem episcopus levare annuatim ultra centura solidos quos levare poterit, nisi maluerint homines ejusdem villae solvere episcopo gistum illum, sicut illum habebarnus ibi-

allons ces lettres faîtes sceller de nos scîaux. Ce fut fait en Tan de Tincarnation nostre Seigneur mil deux cent quarante set, au mois de juil.

CARTULARE EPISCOPATUS LINGONENSIS, /*» 246 V**.

Acqnisitio curvatarum de Muxeio,

Bibliothèque impériale. Manuscrits. Latin, 5188 et coliecliou Bouhier,

no 24, 1^ 375.

Janvier 1251.

Nos frater JacobusdeCastellionne, ordinis sanctiÂagnstini, ac et nos Guillermus de Quinceio, ejusdem ordinlsabbates^notumfacimus universispraesentes litteras inspecturis, quod Lambertus, Johannes, Droynus, fratres, et Maandis, Margota et Agnès, sorores eorum, liber! quondam nobilis viri domini Johannis de GastelHone ; et GuiU lelma, mater praîdictorum liberorum, in nostra praesentia constitutif recognoverunt se vendidisse révérende Patri G, Dei gratia Lingonensi episcopo, etsuccessoribus suis episcopis Lingonensibus omnes corveias hominum et animalium quas liabebant apud Muxeyum, et in appendicis et perlas etiam quas habebant in censibus Muxei et appendiciarum. in festo sancti Remigii, quae omnia roovent, ut asserunt, de feodo episcopi memorati, pro septies XX" lîbris pruviniensibiis, et X libi'is divioncnsibus, dequibussuum ad plénum eorum nobis recognoverunt récépissé pagamentum. in pecunia numerata. Promiserunt insuper dicti liberi et mater ipsorum, per fidem suam nobis corporaliter prestitam, dietam venditionem ratam et gratam habere, et de cetero flrmiter observare, et contra ipsam venditionem de cetero tacite aut expre.-se, per se vel per aliuro, non venire, et super eadem venditione episcopo et successoribus memoratis legitimam garanti am portare. Obligantes însuper dioto episcopo et successoribus suis, si deficerent in aliquc pnsdictorum, omnia bona sua prâesentia et futura, ubicuroqoe essent vei possint inveniri. In cujus rei testimonium présentes litteras, ad petifionem praedictorum Lamberti, Johannis, Droyni, Maandis, Margotse et Agnetis et etiam

qu^kil hal)rbni)t in aqiii< et piscatoria Jt* Auijiatitiis nnbis ot surcessorihus nostris in pf^rpf'tunm conccsserunt quia vcro ii(l<*m . ad opus p«'rortitn vi aiiimalimn suoruin pastiiras ha(»(*nt in fina^'iis villas n()\a*. il^'Cicvrolis ac Vi\. possumus aliis n*li«:i()sis ri»n<NMl»>n» ju»^ pa^ciMnli sino N^sicmc ««t prejuciicio monasterii ('laravallis ; ni)s pari simili et inrieinnitati ilirtcrum fratnim in pastoniin prud^nt^T curantes. In rccompensatif»nem sua» ronri»SNij»nis pra;(lict:e jus ipsorum proro^'amus itt-iattiin et ail hoc nos r>))lif!amus quod <ieinc«*ps nullis aliis >eu in perpetuum liceat a nobis dare vel conccdcre in ilictis rina<!iis jus pasccndi.

(jui>d ut ratuin (»'tc.).

Actuni anuM d<inini M" C' C XXXII niense februario.

KXTKAIT i>r KKCIKIL (if ptuainivi pit'Cvs vuheu*r< servant à Ihislvnv di' lioimjo'jm', par Pkkaui» (11.

Ilit»tiotlii**i|iifiiii|i<^nalo.

JuilUl 1247.

Nos frères Mib's. par la \:r\''o do Dieu abbiW, et tous lé couan** d»» r<'i:li<»» «b» l\inli»'rf> ; fii^ou^î savoir A tous c«»ux qui ct's b'itrcs vi.'rront que nous i!i» no>lre *:rv que f.iire lo poons, b' noble baron nionsi-iu'n*'ur (laulhicr df* (*ha>t«*iU Ion, h<'iLMuur d«» Saiht-Aij:niin an Ib'rrv. vi ^t•^ h«'irsapn'*s luv <|ui b^ cnnitê ib> N(*vrTs tan:iiiit auon apfU' A ;rardain A toulrs Ifsrbosf's «jUM IVirlis»» di* IN nti«*rcH ha A Mu.*».**! sur- SaJirne. an hoin»'<. an fanif^, an in^ti^c^ ri an tout»-s autre» rh«»sos, rt il pour lo> ft p«»ur SfS lii-ir^ qui» le cv-nite ilo N«'v»>rs tanrniit. la nçu«» ri |»n«Mi s an Ih'nnefov. qup il vi li h*»irs dcuanl ilit. «'f^ rh">fs d'-uant tlilcs «b» Mu^^i irardfrnnt ft sau\i'niit. >«-!«»n la l»'nc'jr \\v s(»n lettres scelb»es de sf'i» M'tl. l'i >i c-niiu»» il v>i c« ntrnu i*< lettres au noble baron ll»*riii»'U qui fui ru» n-* d»* Nf.rrs i-t M.I'Mi qui fut i-uens do lî;ir-sur Sa:;:!!»* ; par trlif dn-iluie prenant. c<iniine lui eue lis liernieu druant ili prenait an ces choses deuant tlites. Kl pour que rv>iv cln»>e î^oil ferme et cstable, nous

I l»jr>>. I<j(il. |i 4(tH.

auons ces lettres faites sceller de nos sciaux. Ce fut fait en Tan de Tincarnation nostre Seigneur mil deux cent quarante set, au mois de juil.

CARTULARE EPISCOPATUS LINGONENSIS, p* 246 V^.

Acqnisitio curvatarum de Afuxeio,

Bibliothèque impériale. Manuscrits. Latin, 5188 et collection Bouhier,

n^Si, P>375.

Janvier 1251.

Nos frater Jacobusdc Castellionne, ordinis sancti Âagastini, ac et nos Guillermus de Quinceio, ejusdem ordinisabbates, notum facimus universis praesentes litteras inspecturis, quod Larabertus, Johannes, Droynus, fratres, et Maandis, Margota et Agnès, sorores eorum, liberi quondam nobilis viri domini Johannis de Gastellione ; et Guillelma, mater praîdictorum liberorura, in nostra prsesentîa constituti, recognoverunt se vendidisse révérende Patri G, Dei gratia Lingonensi episcopo, et successoribus suis episcopis Lingonensibus omnes corveias hominum et animalium quas Iiabebant apud Muxeyum, et in appendicis etpergias etiam quas habebant in censibus Muxei et appendiciarum, in festo sancti Remigii, qusc omnia movent, ut asserunt, de feodo episcopi meraorati, pro septies XX'' libris pruviniensibus, et X li})iis divionensibus, dequibussuum ad plénum eorum nobis recognoverunt récépissé pagamentum, in pecunia numerata. Promiserunt insuper dicti liberi et mater ipsorum, per fidem suam nobis corporaliter prestitam, dictam venditionem ratam et gratam habere, et de cetero flrmiter observare, et contra ipsam venditionem de cetero tacite aut exprer^se, per se vel per aliura, non venire, et saper eadem venditione episcopo et successoribus memoratis legitimam garanti am portare. Obligantes insuper dicte episcopo et successoribus suis, si deficerent in aliquc prœdictorum, omnia bona sua prœsentia et futura, ubicnmque essent vel possint inveniri. In cujus rei testimonium pnesentes litteras, ad petifionem praedictorum Lamberti, Johannis, Droyni, Maandis, Margot» et Agnetis et etiam

Guillelmae matris eorum, sigillorum nostrorura munimine fecimus roborari actum anno domini M*^ C** C° L" P raense januario.

CARTULARE EPISCOPATUS LINGONENSIS, /"" 246.

Acquisitio fada a Lora de Musseio medietatis Molendini.

Bibliothèque impériale. Manuscrits. Latin, 5188 et collection Bouhier,

no 24, fo 376.

Septembre 1251.

Nos Guillelmus, humilis abbas Molismensis, et nos Jacobes, humilis abbas sanctae Mariae Castellionensis, notum facimus universis présentes litteras inspecturis, quod in nostra praesentia constitutif domina Lora de Muxi, relicta Bartholomei, dicti Pignans militis; Guillelmus; Guido et Johannes eorumdem Lorae et Bartholomei filii, recognoverunt se vendidisse in perpetuum. reverendo patri G. Dei gratia Lingonensi episcopo, et ejus successoribus episcopus Lingonensibus medietatem suara cujusdam Molendini, quod novura dicitur, et medietatem suara alterius Molendini, quod dicitur médium, sitorum in villa et rivieriaMuxei Castri, et duas aminas bladi, de motura dictorum Molendinorum videlicet unam frumenti, et alterara alterius moturae in eisdem Molendinis, annuatim, cura dictis medietatibus de advantagio percipiendis , antequam dicta motura cura dictis aliis dictorum Molendinorum participibus dividatur ; asserentes dicta Molendina esse de feodo episcopi Lingonensi, qui devestientes se de dictis mediatibus et duabus arainis bladi, dictum G episcopum pro se et suis dictis successoribus investierunt, et in corporalem possessionem mîserunt. Ista vero venditio facta fuit pro L libris Lingonensis monetse. De quibus L libris prsedicta Lora, Guillelmus, Guido, et Johannes se tenuerunt propagatis à dicto G. episcopo, in pecunia numerata. Promittentes per fidem suara in raanus nostras prestitam, quod contra dictam venditionem per se, vel per alios, non veniens in futurum, nec in ea de cetero aliquid reclaraabunt tacite vel espresse domino dicto episcopo et ejus successoribus episcopis Lingo-

nensibus leiritimam de supra dictis vendîtis portabunt sarantiam erira omnes. Hanc autem venditionem laudaverunt Kilo de Bixeio, miles, et Adinus, praedictorum Lor» et Bartholoiiiei tilius. et eain ratam et gratam habuerunt. In cuius rei testimonium, ad instanciam dictorum Lorae, Guillelmi. Guidouis. Johannis Kalonis, militis, et Adini, sigilla nostra prseseiitibus litteris duximus apponenda.

Datumanno domini niillesimo ducentesimo L^ uno, mense septembris.

CARTULARE EPISCOPATUS LINGONENSIS, f» 246 r*.

AcquL^iùn quintœ partis Molendini castri de Muxeio,

Bibliothèque impériale. Manuscrits. Latin, 5188 el colleclion Bouhier.

no 21. f» 376.

28 Juin 1252.

Omnibus présentes litteras inspecturis magister Gamerus archidiaconus Latiscensis, salutem in domino. Noveriiis uuiversi qnod in nostra praesentia constituti. Huonis de Luseyo et Nicholeia, uxor ejus, recognoverunt ae vendidisse et quittasse reverendo patri G. dei gratia episcopo Lingonensi, et ejus sucoessoribus, quintam partem Molendini castri de Muxeio, quam habebunt ex parte ipsins Nicholetaî in eodem Molendino, pro trigenta libris pruvinieusibus, de quibus suum recognoverunt pagamentum in peouuia numerata. Promittentcs per âdem suam nobis corporalitor datam, nihil in dicta re vendita, per se Tel per alios, tacite vel expresse, aliquatenus reclamare, et contra dictara venditionem de cetero non venire, sed adversas omnes memorato episcopo et ejus successoribus garantire. Hanc autem venditionem laudaverunt et ratam habnerant Constancius, Pet rus, Theobaldus, Aubertus et Johannes, iberi Huonis et Nicholetse praedictorum, et proroiserunt, per (idem suam, se in dicta venditione nihil de oetero reclamare. In cujus rei testimonium sigillum nostram pra^sentibus duximus apponendum,

.Actum anno domini, M^ ducentesimo quinquagesimo secundo, die Jovis ante festum sancti Pétri ad Cathedram.

CARTULARE EPISCOPATUS LTNGONBNSIS, ^ 545 f^.

Acquisitio facta a domina Helya de Vaicheria, de Mis qux

habebat apiid Muxeium et insulam.

Bibliothèque impériale. Manuscrits. Latin, 5188. Collection Bouhier,

no 2i, fo 374.

Avril 1254.

Omnibus praesentes litteras inspecturis Decanus officialis TreceDsis salutem in domino. Noveritis quod in nostra praesentia constituta domina Helya de Vacchariae recognavit coram nobis, se vendidisse, spontanea yoluntate, sua non coactae, etnomine venditionis in perpetuum concessisse et quittasse venerabilis patri in Christo G. domino episcopo Lingonensi, omnia ea quae se dicebat habere quocumque modo apud Muxeium etapud insulam, a praedicto domino episcopo et ejus successoribus ' in perpetuum tenonda et possidenda ; videlicet pro centesima libris pruviniensibus fortium, de quibus se bene quietam et intègre pagatum vocavit a dicto episcopo ; exception! non numeratae et non receptae pecuniae omnino renunciando.

Quae omnia supra dicta, ut dicebat dicta domina Helya, tenebat idem dominus episcopus, sibi titulopignorisobligata pro quinquaginta libris dictae monetae, et litteras praedicti episcopi, ut dicitur, exinde confectas dixit etiam nobis, per sacramentum suum, se non habere. Etsi forte invenirentur, promisit illas reddere et restituere eidem domino episcopo, vel ejus mandato. Volens insuper et concedens quod si forte de ceteroapparerunt, quod nullius sint valoris vel momenti. Super qua enim venditione rerum praedictarum quae habebat, ut dictum est, apud Muxeium et apud insulam, promisit, per fîdem suam, eidem domino episcopo et ejus successoribus, erga omnes et contra omnes legitinam portare garantiam. secundum usus et consuetudines patriae, et sub pœnâ omnium damnorum et castamentorum et obligatione bonorum suorum omnium praesentium et futurorum. Promittens insuper, per fiJemsuam prsedictam, quod contra praedictam venditionem per se vel alium, non veniet nec faciet in futurum ; renuncians in hoc facto privilegio fori, exception! doli mali et rei non gestae, prout superius dictum est, et quod non possit dicere se fuisse

deceptam in dicta venditione et omnibus quas possent obiri contra hoc instrumentum vel factum et quantam ad premissa melius o])servanda, si juridictioni curiae Trecensis supposait. In quarum omnium testimonium praesentibus litteris nos Decanus sigillura nostrum et nos officialis sigillum dictse curiae duximus apponenda.

Âctum anno domini millesimo ducentesimo'iainquageàimo quarto, mense augusto.

CARTULARE EPISCOPATUS LINGONENBIS, f^ 72 f**.

Littera felicix uxoris Hugonis de ostecuriâ^ de feodo quai

habet apud Mtuceium.

Bibliothèque impériale. Manuscrits. Latin, 5188, ^ 61, r«.

Universis présentes litteras inspecturis magister Petnis archidiaconus Latiscensis, salutem in domino. Noveritis quod nobilis mulier Felicia de Muxeio, oxor Hugonis de Ostecuria, militis, recepit in feodum, laude et ascensa ipsius Hugonis, a reverendo pâtre G., Dei gratia Lingounesi episcopo, quicquid habent et habere poterunt, et quicquid etiam poterunt acquirere, apud Muxeium et in appendiciis ejusdem loci. Et dehiis et propter hoc dicti Hugo et Felicia eidem episcopo homagium fecerunt, et hoc in nostra pnesentia fuit factum.

In cujus rei testimonium sigillum nostrum ad petitionem dictorum Hugonis et feliciae, praesentibus litteris diximos apponendum.

Actum anno domini M** C^ C** L" V** die jovis post festain beati... aprili.

CARTULARE EPISCOPATUS LINGONEN8I8, ^ 247 f^.

Acquisitio decimarum canabU de Muxeio.

Bibliothèque impériale. Manuscrits. Latin, n^ 5188. Collection Boubîer,

no 24, fo 377. — (1258).

Nos Jacobus, humilis abbas sanctae Marias, et Johannes, decanus Castellionis, notum facimus universis prassentes

litteras înspecturîs, quod coram nobis personnalîter projïter hoc constitutus, Johannes de Castellione, filius quondam Johannes de Castellione, militis, sciens, prudens et spontaneus recognovit se considerata utilitate sui , vendidisse et concessisse, titulo purae et perfectse vehditionis, reverendo patri G. Dei gratia epîscopo Lingonensi, et ejus successoribus episcopis Lingonensibus, décimas suas omnes Canabis Mussiaci et finagii, et Canabis Gaiquagii domus leprosorum dicti loci, de Plana, de duabus Gommevillis et de finagiis earumdem villarum, et medietatem totius decimae Canabis de sancto de Langis, de Lisle et de finagiis earumdem et quicquid juris et actionis habet et habere débet in predictis decimis, nihil juris sibi vel suis, in eis, penitus retinendo. Qui devestiens se de dictis decimis venditis praefatum episcopum de eis corporaliter investivit, omne jus et omnem proprietatem quod et quam habebat et habere poterat, in dictis decimis transférons penitus in emptorem episcopum supra dictura.

Facta autem fuit haec venditio pro justo pretio sex viginti librarum bonorum Turonensium, dequibus praedictus Joannes venditor se tenuit ab eodem episcopo ad plénum pro pagato ; promittens, per stipulationem et juramentum super sancta Dei evangelia, corporaliter praestitum, se inviolabiliter observaturum venditionem concessionem, de vestituram et investituram supra dictos, et contra per se vel per alium, facto vel verbo, in judicioet extra, modo aliquo , de cetero non venturum , nec contra ire volenti consensurum, imo de eisdem decimis dicto episcopo et ejus successoribus legitimam garantiam portaturum ergà omnes. Quo circa abrenunciavit dictus Johannes venditor in hoc facto ex certa conscientia et sub prestito jurampnto exceptioni non factae vênditionis pretii non habiti, et non numeratae pecuniae, doli metus et in factum, spei futurae numerationis et habitationis rei minori pretio, vel minus dimidia justi pretii vendite, juridicenti generalem renunciationem non valere et omni alio auxilio et bénéficie juris tam canonici quam civilis quod sibi vel suis ad veniendum contra praemissa vel aliijuod de praemissis posset in futurum competere modo aliquo vel prodesse.

In cujus rei testimonium ad requisitionem et instanciam dictorum eisdemlocis et venditoris paesentibus litteris sigilla nostra duximus apponenda.

Datum anno domini înillesimo ducentésimo quinquagesimo nono, mense Âugusto.