N° XXI
Union du royaume de Majorque.
In nomine sanctae irinitatis et unies deitatis , amen. Pateat univers» quod nos, Peinis, Dei gratia, rex Aragonum, elc. Sedule cogitantes qus ab altissimo , qui ex sus démenti» majéstatis nos regnonim et terrarum culminis decoravit, ac honorificatus popuiis insignavit, precipue nobis importât ut ea sic unita sérvemus , quod nequaqnam desolationem incurrat. Nam jure veritatis eloquium omneregnum in se divisum desolabitur, régna quoque debent unitatis constantia et indivisibilitatb soliditate gaudere, ut virtus unita sit fortior ad exercendum, sine personarum acceptione , justiciam sine qua omnis terra périt et habitatoris ejlis civis ruil utilitas et principes nequeunt din reghare. Gonflatis quidem in unum viribus, qui majori potencia fulciuntur, publicas res adversusque hostiles incursusque uberiori defensionis et pacis quietudine solidatur. Ëtenim docuit experientia temporibus retrolapsis, quaiiter attemptata divisio regnorum Aragonum, Valentis et comitatus Barchinons a nostris progenitoribus , nimium paravit excidium, induxit scandalum, vehemensque periculum formidavit.
Sane, gloriosus princeps, dominus Jacobus, divalis recordationis, rex Aragonum, abacius noster, praemissa considerans, regnis suis univit ex destinatione conquiesce regnum Majoricanim et ei adjacentes insulas, quod et quas ut eiecta magnanimus a manibus eripuit paganorum, et eamdem unionem privilegiis edictis etlegibus extutis, suocessivis temporibus confirmavit, et quibusvis postea de regno et insuiis memoratis cum certis Cathaloniae partibus incisionem prejudicialiter aoceptasset, attamen, prœexcdsus princeps, dominus Petrus , rex Aragonum , proavus noster recordationis felicis , incisionem prsefatam reduxit ad deditam unitalem qua serenissimus do-
minus Jacobus, recolendœ memorÛB, rex Âragonum, aviis Doster, per se successoresque futoros ad imperpetuum denao fecit, ordinavit, statuit et sancivit, cum privîlegio suo bulla plumbea communito, dato Tarrachonœ xix kal. januarii, anno Dam. Mcccxix, sicut in ea ciare vidimus contîneri. Nos autem, qui dicta régna, comitatus et terras, actore domino, possîdemus, praefatum regnum Majoricse, cum insulis Minoricsei Evics et aliis insidis adjacentibus, ipsi regno cujus directum dominicum nobis et superioritas antea compelebat, ex justis causis et processibus adquisivimus et cum utili dominio ac suis juribus universis et proprietate plena et possessîone tenemus idem regnum et insulas , nec non comitatus Rossilionis et Ceritaniœ ac terras 0>nfluentis, Vallespirii et ûiuquoliberis; convocatis per nos et congregatis in civitaie Barchinonœ syndicis universitatum et villarum regalium GathaloAis qui nobis super hiis ingentem instantiam faciebant, cum ea soiempnitate qua decuit, regnis Aragonis, Valentiœ ac comitatui Barchinonœ pnefatis duximus indissolubiliter unienda, cum privilegio nostro seu publico infra facto etclauso per scriptorem nostrum et notarium infira scriptum * in ipsa civitate Barchinon», xij kal. octobris, anno Domini bigccxl secundo, prout in ea noscitur, hxc et alia plenius declarari. Et ex tune , dum celebrabamus in civitate Valentis curiam generalem regnicolis ValeniisB regni , dictam unionem confirmavimus et denuo fecimus, roboratam firmis et juramentis singulorum ad dictam curiam vocatorum, qui solertem in hiis instantiam faciebant, cum privil^o nostro clauso et facto per eundem notarium in ecclesia cathedrali beat» Mariœ, sedis Valenti», dum inibt publicabatur generalis curiœ memorata, pridie kalendas januarii, proxime dicti anni. Cumque post aprehensionem de regno et civitate Majoricœ et ei adjacentibus insidis per nos, ut
* A c6té de c«s mots se trouve écrit en nsige dans le registra de l'ancieiiBe coor du do> nuiae dent cette pièce est tirée : fhta ^w a Jfellerf ■« itm over eafia tkêé id. baw éih ngmn.
prstangitur, juste factam, et per ipsam civitatem diadema nostrum et regalia providessemus portare insîguia, dictas uniones , quas inibi legi et publicari fecimus , présente gentium copiosa multitudine confirinavimus , iterato tactis per nos ad eamm coiroborationem, cruce Domini et evangeliis sacrosanctis, cum carta nostra seu publico instrumento facto in ecclesia catfaedrali dictœ civitatb Majoriez , x kal. julii, anno MGCGXL tercii, per notarium supracitatum. Nuncquippe, memorantes omnes uniones et singulas supradictas , ac eas hujus série confirmantes ad humilis gentis supplicationis instanciam vestri, fiddinm nostronim Guiiielmi Çacosta, Francisci Im> berti et Amaldi de Quintana, civium Majorics, et Johannis Ecballi, babitatoris villœ interne, syndicorum et nunciorum, juratorum, consiliarionim , proborum bominum et universitatum Majorics, ad hsc specialiter constitutorum nobisque missomm, cum publico instrumento de quo frases in posse infira nominati scriptoris nostri et notarii plenariam fidem ; neo non etiam syndicorum civitatum et villarum regalium Cathalonise predictarum , quorum nomina inferius describuntur, nec minus de expresso consensu inclitorum infantium, ricorum bominum et baronum ac aliorum prout nominantur inferius seriatum , tenons presentis nostri paginœ perpetuis temporibus inviolabiliter duraturee, de certascientia et spontanea voluntate per nos et omnes heredes et suocessores nostros prefatum regnum Majoriez , cum civitatibus et insulis Minoricœ , Evicae ac aliis adjacentibus ipsi regno ac comitatu Rossilionis et CeritanisB terras Confluentis et Vallespirii et Caucoliberim, nec non jura quflBvis nobis pertinencia quomodo libet, in eisdem dictis Aragoniffi et Valentiœ regnis ac comitatui Barcbinonœ adjungimus indissolubiliter et unimus; nec non etiam promittîmus, providemus, ordinamus, statu imus, decemimus ac facimus quod dictum regnum Majoricœ , cum civitate et insulis supradictis , nec non comitatu pnedicto cum terris aliis memoratis et
locis univenalibus et singulis situatîs in illls , et cum juribus universis ad dos pertinentibus in eisdem , cum dictis Aragonis et Valentiœ regnis et comitatu Barchinonae sint unita perpetuo et conjuncta, sine medio et sine aliquo intervallo, et sub uno solo nostro et nostronim successorum universalium dominio indivisibili et inseparabili perseveret, ita quod quicumquesit rex Aragoniae, Valentiae comesque Barchinonie idem etiam sit rex Majoricœ et praedictarum et adjacentium insularum ac cornes dictorum comitatuum et terrarum. Nos enim , per nos el omnes bseredes et successores nostros promittimus, de certa scientia et expresse, quod dicta regnum, civitatem, insulas, comitatum et terras sive loca, vilas, castra, regalias, redditus,
jura , officia, usufructum aut servitutes eorum, nos,
vel ipsi heredes aut successores nostri nullo tempore in se, vel a se, vd etiam inter se dividemus seu alienabimus aut separabimus, nec dividi, separari seu alienari faciemus, vd quomodo libet permitemus in perpetuum vd ad tempus, a regnis et comitatu praedictis, seu a nostra corona regia, in totum scilicet vd in parte, nec per nos vd illos dari vdeant ad feudum honoratum vd diud, proprietatem vd possessionem per vendicionem, cambium vel absolutionem , etiam precarie, nec etiam inter vivos vel in ultima voluntate, etiam in filium filiamve, seualios descendentes aut collaterdes aut dios quosvîs unum vd plures aut nemini cuicumque, nec per arbitrium, transactionem seu quamvis compositionem , nec per aliquam aliam racionem quaedici, nominari , excogitari possit, nunc, vd etiam in futurum, quacumque etiam particulari aiienadone de premissis et sliis in ipsis regno, civitate, insulis, comitatibus , terris et locis eorum nobis pertinentibus quovis modo nobis et nostris suocessoribus penitus interdicta ; promitimus etiam de certa scientia et consulte , et per nos et omnes heredes et successores nostros decernimus et ûrmiter statuimus quod jura nostra dictorum regni Majoncse , civitatis , insularum , co-
mitatiiiiin, leiramm, locorum et aliorum superius descriptorum, quod dudiim inclito Jacobo de Majorica jure utilis dominii pertinebant, nunc autem sunt nobis, ut pretaugitur, pleuo dominio adquisita, vel aliquod eorum nuUatenus eidem Jacobo remitemus , renunciabimus, dabimus ; nec concedemus, vendemus , permutabimus vel alienabimus alio quovis titulo sive modo ad imperpetuum vd ad tempus , nec concedemus in feudum precario, emphitheotico , libellario vel alio quovis titulo sive modo, nec filio seu filiis ejus natis aut nascituris, nec Biii vel aliis personis extraneis vel privatis, etiam racione concordiae sive pacis, si forsan inter nos et ipsum Jacobum tractaretur, fieret vel iirmaretur, nec racione compromissi, transactionis aut pacti qus de premissis aliquod facere non possemus, nec ex alia qui vis etiam vdl alicujus vel aliquorum supplicationem nec motu proprio inter vivos aut in ultima voluntate , nec alias , modo aliquo sive causa.
Volumus insuper, concedimus, decemimus et statuimus quod si forsan, quod absit , nos vd nostri successores vellemus unionem peractam quomodolibet violare seu contra eam facere vel venire, vd ipsam non tenere vel observare, prout superius continetur, incliti infantes Petrus Rippacurciœ et Montanearum de Prades comes, parens Jacobus, cornes Urgelli et vicecomes Agerenus, frater Raymundus Berengarius, Impuris comes , parentes nostri carissimi et successores eorum ac universitates praedictae et earum singuli non teneantur, nec possint nos vel ipsos successores nostros in aliquo juvare in pnedictis , vel circa eas , nec obedire nostris et eorum jussionibus, quoad ea ; quinymo, dicti infantes suique Successores, sub* dicti, vassali, et valitores ac universitates pretacts, necnon omnes babitatores dictonim regni et civitaiis Majoricœ eique adjacentium insularum , ac ipsorum comitatuum et terrarum , ac singularum ipsarum, pnesentes et futuri possint, teneantur et debeant ipsum regnum, civitatem et insulas, comitatum et
terras viriliter, adversus prœdicta, defendere cum armîs et etiam sine armis, quoniam in hoc casu, quoad hase tantum, ex nunc ut ex tune absolvimus et per absolûtes habemus, decemimus et censemus dictos infantes et eorum successores, nec non barones, milites, snbditos, vassales et valitores ipsorum , et quemlibet eorum ac universitates locorum regnorum Âragoniœ, Valenciœ et ûithalonis et earum quamlibet et singulares ipsonim et habitatores r^ni Majoricarum et civitatis et ei adjacentium insularum ac comitatuum et terrarum et aliorum locorum de cismarinis partibus prœdictorum, ab omni homagio, sacramento, naturalitate ac fidelitate quibus nobis, racione dominii vel feudorum vel cavalleriarum seu infancioniarum, vd dias quomodolibet, teneantur, sîtque m non obstantibus defensionem tam comuniter quam divisim , valeant facere supradictum , possint etiam , in hoc casu , pro defensione predicta , si videbitur eis consilium vel consilia tam generalia quam specialia totiens quotiens et ubi voluerint congregare, tenere et cdebrare, nec non impositiones proinde faciendas levare seu levari facere, vel tallias, questas vel alias exactiones quas eis de littera nostra per nos ex nunc presentis auctoritate commisse, liceat imponere et colligere quamdiu quotiens et prout fuerit eis visum; nosque, vel successores nostri, per nos aut officiales nostros vel eorum nullatenus de hiis intromittere non possimus, exigendo compotum seu racionem ab universi^ talibus vel habitatoribus memoratis , etc.
Quod est actum in capella palacii regii civitatis Barchinon»v die lunœ iiij kal. aprilis , anno Domini mcccxl quarto. Signum Pétri, Dei gracia, régis Aragonum, Valenciae, etc. Suivent douze pagei de signatures de témoins, approuvant au nom des d^èrentes villes, et au bout de la douzième page, après la signature des écrivains^ sont les mots : et pluribus aliis in multitudine copiosa. {Arch. dom.)
No XXII.
Procès-verbat de la ranÎMe du Château royal de Perpignan
aux Aragonnais.
Sit omnibus notum quod dos, Jacobus, Dei gratia, rex Majoric», cornes Rossilionis et Ceriianiœ ac dominus Montispessulani absolvimus, quittamus et liberamus vos Franciscum Saragossa, militem, ab homagio ac fidelitatis sacramento per vos nobis prestatis, pro castdlania et custodia castrî magni nostri regii , vilks Peq>iziiani ; mandantes vobis quatenus dictum castrum de nostro speciali mandato trada... domino régi Aragonom vd cui ipse voluerit. Nam quamcumque traditionem inde
feceritis ex nunc prout et tune ratam habebimus per-
petuo atque firmam et gratam. Actum est in Caméra regia, vocata dels Timbres, castri regii Perpiniani, quinta décima die Julii , anno Domini iicgcxl quarto , in presentia et testimonio iidi>ilis Alti de Cuor» nobiiisBerengarii de VUario acuto et Pétri Adalberti, mercatoris Perpiniani.
Post hoc, die Jovis, sexta décima dicti julii, nobilis et egregitts vir, dominus Philippus de Castris, in littore pontis-levadis castri regii pnsdicti, ante januam priorem introitus ipsius castri personiditer constitutus, presentavit dicto Francisco, castdlano prsedicto, et per me, notarium subscriptum legi mandavit, in presentia et audiencia dicti castellani et teslium subscriptorum , quandam litteriam régis Majoricarum predicti, tenons subséquents:
• Rey de Maylorchas.
iDe paraula vos avem manatquel castdl nostre dePerpînya livrastas a aqueyla persona de qui per ietra vos escrivem. Perque, aquesta Ietra vos manam, quel dit castdl livretz al noUe En Phelip de G»tres, car tôt nostre, loqual es haud, es
Iret dcl senyor rey de Arago. Dat a E3na, a xvj de Juliol, dd any mccglxiiii. »
Qua liltera lecta , dictus nobilis petiit et requisîvit ex parte dicti domini regîs Aragonum ut castrum predictum sîbi iraderet, sicut habuerunt a dicto domino rege Majorics in mandatis. Et horum fuerunt testes Amaldus de Corbaria, Bemardus de Corbaria, Domicelli et Petrus Gompanys, jurisperîtus, et ego , dictus Antonius Galexerii , notarius , qui de presentatione diclaB littersB et secutas requisitionis , requisitus notam recepi.
Post haec, eadem die, dictus castdlanus dictum pontem qui levatus erat baxari fecit, et, juxta litters. predictœ tenorem, dictum nobiiem per manum accipiens , januam primam dîcti castri, ante quam est dictus pons, introduxit et ciaves ejusdem januffi sibi tradidit. Deinde accedens ad januam feiratam introitus dicti castri, idem fecit ut supra. Deinde accedens ad januam ferratam qua habetur accessus ad pratum, etiam ciaves iliius sibi tradidit. Consequenter accedens ad januam ferratam nemoris , etiam sibi ciaves edidit. Et eidem fecit de janua ferrata qua habetur introitus ad eumdem pratum , qo» est prope januam dicti nemoris. Et haec facta fuere in praesentia et testimonio testium proxime scriptorum. De quibus omnibus pnedictis et singulis, jamdictus castdlanus quoque nobilis petierunt et requisiverunt sibi fieri publicum instrumentum. Signum Antonii Gualexerii, notarii publici, etc. (Es libro viridi minori,)
