C. Ponendum curavit vel curaverunt
, c. Praefecto corporis. — Chef de corps.
, c. Post consulatum, c. i\. Posuerunt comrauni nomine.
, c. N. Patrono corporis nostri.
c. s, N. Poni curavit suo nomine.
CE. N'. Privata Gaesaris nostri.
D. D. Publico dedicatum, vel Positum decreto Decurionura, vel Pater dedicavit.
. D. D. E. Populo dare damnas esto.
p. D. F. Publico dccreto fecerunt.
I'. E. Publiée erexerunt.
p. F. Public! fiiius.
p. F. Prœeuiite filio.
p. F. iMus felix. — Dans les inscriptions impéiiales.
p. F. Pia fideiis (legio).
p. F. PerfecBiunt.
p. FL. Prima Flavia.
p. F. P. K, Publii fiiius, Publii
nepos.
p. F. V. Pio felici victori.
p. G. N. Provincise Gallise Nar-
bonensis.
p. H. G. Pi'uvincla Hispaniîe Ci-
terioris.
p. j. h. Pi'œri'ctus juridicundo.
p. jv. Poni jussit.
p. i(. L. oc Pondo duarum se-
missis librnrum.
p. j. s. Publica impensa sepul lus.
s. Plus in suos.
p. Pei* legom l*ompeiam.
Publii libertus.
Plus minus. Poniifex maximus.
Pontifex niinor.
Post morteni.
Princeps magistrianorum .
Publii nepos.
Papiria. — Nom d'une tribu, p. p. Pater patriae. — Dans les
inscriptions impériales.
p. P. Pater paîratus.
p. p. Pater Patrum.
p. p. P. cunia publica.
P: p. Pedes.
p. p. Perpetuus.
p. p. Populus.
p. P. Prrepositus. — Dans les inscriptions relatives à la maison impériale.
P. P. Primi pilo.
p. P. Pro paire.
P. P. Prseses piovinciae.
p. P. Provincia l'annonia.
p. P. DED. Propria pecunia dedi-
cavit.
p. P. D. p. Patrl patriae decurione? posuernnt, vei decre-
Al.
tum publiée, vel datum publiée.
p. p. F. PJae, pollentis, felicis.
p. p. F. c. Pecunia publica faciundum curarunt.
p. p. F. F. Pia, Partliica, Felix, fidelis.
P. P. II. T. Prœses provincise HispanisB Tarraconensis.
P. p nisp. CIT. Piaeses provincise Hispaniae Citerioris.
p. P. I. Posuerunt propria impensa.
p. P. M. jvr.. Publiée posuit mérite jure.
p. p. N. M. T. Praes?s Provinciae Norici .Mtdilerranei.
p. p. p. Pro pietale posuit ; vel Propria pecunin posuit ; vel l'ublice iioni plaçait ; vel Patri patries praBstuntissimo.
p. p. p. c. Pationo perpétue coloniae.
p. p. p. D. Publica pecunia ponendum decrevit.
p. p. p. H. c. vel T. Praepositus provin. Hisp. Citer, vel Tarracun.
p. p. s. Provinciae Pannoniae Superioris.
p. P. X. Per provinciam decimae.
p. p. XII. Pondo duodecim.
p. p. XX. Praepositus vicesimae.
p. p. v. p. Pro pietate vivi posuerunt.
p. pon. Publii por, ici est puer, — Esclave.
p. Q. X. Pedes quadrati decem.
p. Q Q. L. D. Permissu quinquennalium locus datus.
p. u. Populus Romanus.
p. it. c. Post Romani condiiam.
p. li. Q. Posterisque.
p. li. Q. Populi Romani Qairitium.
p. E. s. Q. Posterisque.
pp.. s. Per senilem, vel Pro satute, vel Provincise Sicilise.
p. s. F. Pecunia sua fecit.
p. s. F. Posuit fralri.
p. s. P. Q. p. Pro se proque patria.
p. s. p. Q. n. H. Publius Sextius Publii Ouincti Romani haeres, veL simile.
p. T. Q. E. Posterisque eorum.
p. T. r.. Posteris.
p. T. R. Q. Posterisque.
p. V. Piae vjctricis.
p. V. Praîstaniissinio viro, vel Pei-fectissimo viro. vel Primario viro, cel Pryefectus urbis.
p. V. A. Postvictoriani Actiacam.
p. V. s. L. Pedes quinque semis longas.
p. V. B. p. n.Q. Publicus populi Romani Quiritium.
p. V. V. I.. s. Prûut voverat lubens Suivit.
PAL. Palatina. — Nom d'une tribu.
PAP. Papiria. — Id.
PAT. Patricia s.
PART. ïiAX. Parti chu s Ma xi mu s.
PAT. COL. et PATR. COL. Pairouo colonia3.
PEC. Pecunia.
PED. Pedes.
PED. CNAD. BEN. Pedcs quadiatibini.
PER. Permissu.
PEU. AVG. Perpétuas Augustus.
PL. VE. se. s. c. Plebisve scita, senatusconsulta. — Le peuple était convo'iué par centuries et par tribus. Il y avait 193 cenluries : %i étaient composées des citoyens qui possédaient au moins P'0,UO<) as (l'as valait cinq centimes). Il était évident que dans les assemblées par centuries les riches avaient presque toujours la majorité.
Les délibérations de ces assemblées, Cornittn Centuriaia majora, s'appelaient popu/i-iciUi.
Profitant du procès de Coriolan, les tribuns du peuple convoquèrent les plébéiens par tribus, au nombre primitif de quatre de la ville et de vingtsix de la campagne, Comitii iributa. Ici la majorité était presque toujours acquise au
peuple, dont les résolutions, obligatoires pour tous, malgré les réclamations des patriciens, s'appelaient plelnscita.
POB. Publilia. — Nom d'une tribu.
POL. Pollia. — Id.
poNTiF. L. L. Pontifici Laurentinus Lavinatium.
PO.NT. MAX. Pontifex Maxiraus.
POP. CVM. MAGNA LACRI. FVNVS
PROSEQ. Populo cuni magna lacrimaiione funus prosequente.
pos. .ED. CAST. Post Oidem Castoris.
poss. Possessores.
posT. Posthumus.
PR. Praetor. — 11 y avait deux préteurs : le prœtor urbanus, major, maiimus, honoratus, qui jugeait les procès civils entre les citoyens romains.
Quand les lois étaient incertaines, il avait lo droit de juger suivant l'équité, caum b'tiiœ fidd ou arbitrario; prononçait les sentences et les faisait exécuter. En qualité de substitut des consuls, il convoquait le sénat et le peuple, présidait aux affranchissemeirs solennels, ordonnait certains jeux publics, etc. — Le pr^lorpereyriaus ou pevpgrinorum jugeait les procès que les étrangers avaient entre eux ou avec des citoyens r-miains. .\ Rome, le préteur était précédé par deux licteurs, hors de Rome par six. — Dans la suite, les procès s'étant multipliés, on compta jusqu'à huit préteurs urbains ; et pour aider le préteur peregriiius on élut chaque année 105 magistrats, trois de chaque tribu, y«(^/r iumcentumvirale. Ordinairement on choisissait parmi eux une comnii:?sion de dix membres, qui représentait le corps entier.
Dtcemviii lilibu^ jw/icandis.
pr.. ;ER. Praefectus aerarii.
PR. AR. F. Prœfcctusargento ferieiido.
PR. CF.R. Pi'imo cereali.
PR. EQ. VRB. Prœfectus equitum urbanorum .
PR. FRVM. Prœpositus ye/ Primus frumentarioram.
PR. H. c. cv. Provincise Hispan.
Citer, curatori.
PR. j. D. Avx. Prsefectus juridicundo Auxumi.
PR. iMM. E. CORP. Pro immunitate eorumdem corporum.
PR. jvv. Prsefectis juventuti vel juvenum.
PR. N. Pronepos.
PR. p. F. Primigeniae, pise, fidelis (legio).
PR. PiL. Primipilus.
PR. p. V. Pr3etori3epiae,victricis, vet Prœtoi'iae prsetorii urbis.
PR. PR. Prsefecto prsetorii.
PR, PR. Proprsetore.
PR. PR. Prîfifecti vç/Prsesidisproviiiciae.
PR. PR. V. Praefecti praetorio castris veteribus.
PR. PR. V. Prsefectus praetorio iiterque.
PR. P. R. V. Procurator privatse rei vir.
PR. Q. Prœtori, quaestori, vel prastori quinquennalitio.
PR. SEN. Pro sententia.
PR. viGiL. Prsefecto vigilum, (Chef des gardes de nuit.)
prjE. Praeses.
PRiE. Prœfectus. — Ce mot revient souvent, ainsi que nous l'avons dit, dans les inscription s relatives aux emplois de la maison impériale. — Le prœfedus urbis était un magistrat qui remplaçait, à Rome, le roi et les consuls pendant leur absence; — dans la suite cette charge perdit beaucoup de son importance.
PR.EF. F. Praefectus fabrum.
PR.E. PR.E. EAi. V. Praefecto praetorio eminentissimo viro.
pr.iEF. SACR. Praefectus sacrorum.
PR^G. II. SACR. Praetor iterum sacrarius.
pR;ï:f. vigvl. P. V. Praefecto Vigulum vel Vigilum perfectissimo viro.
PRF. PRT. Praefecti praetorio.
PR. XX. HER. Procurator vicesimas haereditatum.
PRO-cos. Proconsul. — Jusqu'à l'an 149 avant Jésus-Christ, les provinces étaient administrées par des préteurs nommés expressément à cet effet. Depuis cette époque, ellesle furent ordinairement par les consuls et les préteurs sortant de charge, proconsules^ proprœtores ; de là le nom de provinces prO' consulaires et prœtoriœ ; ces dernièresétaienlordinairement les moins étendues et les plus tranquilles. Les provinces proconsulaires et prétoriennes s'appelaient, sous l'empire, provinces du peuple. 11 y en avait d'autres qui étaient gouvernées par des consulaires, des légats ou des propréteurs ; elles s'appelaient provinces impériales ou augustœ, parce qu'ellesrecevaientleursgouverneurs des Césars. Devenu gouverneur de province, le proconsul, ou le préteur, se trouvait en même temps le chef de la force armée et deTadministration des affaires publiques dans sa province. Règle générale, son gouvernement durait un an.
PRO. p. Profusione parentetur»
PRO. PR. Pro praetore.
PRO. s. Pro sainte.
PROC. F. c. Procurator fîsci Caesarei.
PROC. X. Procurator kalendarii.
PRON. Pronepos.
PBL. XX. LIE. Publicus vicesimae libertatis.
p. s. Publius.
PVB. Publicia.— Nom d'une tribu.
PVB, AVG. Publicus augurum.
PVB. P. R. Q. Publicus populi Romani Quirilium. PVB. Pupinia.— Nom d'une tribu.
Q. Quintus. — Prénom.
Q. Quadrati.
Q. Qui.
Q. Quaestori. — Le nombre de ces magistrats fut porté à 40 par César. Deux étaient destinés à la ville de Rome, Quœsfores urbani vel œrarii. Ils avaient, sous l'inspection du sénat, l'administration du trésor et desarchives, la garde des drapeaux qu'ils remettaient aux légions allant en campagne. Les autres administraient les finances auprès des armées et dans les provinces.
Q. Quinquennalitio.
Q. A. Quaestor sedilis.
Q. ALiM. Quaestori alimentorum.
Q. B. Qui bixit, pour vixit.
Q. c. p. R. E. R. Quam GomParaBerunt.
Q. c. R. ERVNT. Qui cives Romani erunt.
Q. D. Quinquennalis decurio.
Quid de ea re fieri placeret, de ea re ita censuerunt.
Q. D. ss. Qui dederunt supra scrip'.a.
Q. V. Quincti filius.
Q. F. Quod factum.
Q. F. p. D. E. R. 1. C. Quod fieri placeret de ea re ita censuerunt.
Q. F. Q. N. Qaincti filius, Quincti nepos.
Q.FV>c. Quinquennalitio functus.
Q. H. n. s. s. Qui hseredes scripti sunt.
Q I. s. s. Qui infra scripti sunt.
Q. JvvENV.\i. Quinquennali juvenum.
Q. K. Quaestori kandidato.
Q. L. Quincti libertus.
Q. N. Quincti nepos.
Q. pp.. Quaestori provinciœ.
QQ. Quinquennalilius.
QQ. Quoque.
QQ. coRPORis. Quinquennalitius corporis,
Q. Q. CORPOR. VIN. VRB. ET OST.
Quinquennalis corporum vinariorum urbunorum et ostien-' sium.
Q.Q.jL Quinquennalitio iterum.
Q. Q. m. Quinquennalitio tertium.
Q. Q. L. II. s. Quoquoversum latitude liuic sepulcro.
Q. Q. L. L. Quinquennalis Laurentium Lavinatium.
Q. Q. PEU. Quinquennalitio perpétue, vel Quinquennalitii perpetui.
Q. Q. ss. Quam qui supra scripti.
Q. Q. Quaquaversus.
Q. R. Quîestor Reipublicae.
Q. s. Quasi.
Q. R. s. H. F. H. T. T. V. Qui retro scripti liasredes fecerunt hune titulum titulo usi, ve/fecerunt hoc testamento titulo usi.
Q. s. P. p. s. Qui sacris publicis praesto sunt.
Q. v. G. Quod voverat gratus.
Q. v.A. j. Qui vixit annum unum.
QVANDOQ. HVMAMT. ATTIGERIT.
Quandoque humanitas attigei-it.
Qvi. et QviR. Quirina. — Nom d'une tribu.
Qvi. LEGis. T. v. Qui legis titulum, vale.
QviNQ. Quinquennalitatis.
R. Recta.
n. Retro.
R. Rarissime.
R. Recto.
u. G. c. Rei gerundœ causa.
R. H. c. s. Rivi hujus cursus sU'
pernatis.
R. K. Retro karinas.
R. P. Rétro pedes.
R. p. RespubI ca : republica.
R. p. A. Respublica Astigitano-
rum.
R. P.C. Reipiiblicseconstituendîe.
jî. p. EN. Reipublicae Beneven-
tanaî.
E. p. H. V. Reipublicae huic vi-
gilantissimo vel Reipublica;
hujus urbis.
R. p. s. Reipublicae Sestinatinm.
R. p. s. D. D. Respublica Sagun-
tinortim decreto decurionum.
R. R. PROx. cipp. Ruderibus re-
jeclis proximo Cippum.
R. TiB. Ripae Tibcris.
R. VER. Respublica Yeronensis.
RA. o. s. Ratioiiali operum sa-
crorum, id e.9^ operum domus
divinse sive augustae.
RAT. s. R. Rationalis sacrarum va-
tionum, vel reniunerationum,
vel Rationalis summas rei.
REG. Regione.
REiP. TIF. TIB. Reipubl. Tifirna-
tujni Tiberiiioruni.
REMÎT N. Rempublicam nostram.
REST. A. A. CAME. M. P. XI. RcSti-
tuerunt a Cambidone nîillia
passuum undecim.
ROM. Romilia. - Nom d'une tribu.
RVF. Rufiis, Rufius, Rufinus.
s. Sexîus. — Prénom.
s. Sepulcrum.
s. Apiès les noms propres signifie servus, serc/i.
s Singulum, singuli.
s. Solvit.
s. A. D. Sub ascia dedicaverunt.
— Pour marquer l'inviolabilité d'un monument, on y gravait une scie : le profanateur était averti qu'il méritait d'être scié vif.
s. A. S. Saturno augnsto sacrum.
s. A. s. Somno aeternali sacrum.
SUTA. Subacta.
s. G. Senatus consulto.
s. c. D. S, Sibi curavit de suo.
s. c. F. c. Senatus consulto fa-
ciundum curaverunt.
se. p. Sacri palatii.
s. D. Sub dio.
s. D. s. Soli Deo sacrum, s. E. T. L. Sit ei terra levis.
s. ET. s. Sibi et suis, s. F. Sacris faciundis.
s. I. M. Soli invicto Mirlirae.
s. L. Sua Jaude vel Sententia
libens.
s. L. M. Solvit libens merito.
s. M. Salutari magno.
s. M. c. Sacrurum cogpitionum.
s. M. A. L, s. Sacrum memori
animo libens solvit.
s. M. D. Sacrum matri Deum.
s. 0. V. Sine offensa lilla.
s. p. Sanctissimae puellae vel
Spectabili puellae.
s. PR. Sub praefecto, sub praetore.
P^ ■ PPt. Sub praefecto.
s. p. D. D. Sua pecunia donum
dédit.
s. p. EJvs. c. c. Q. Q. Solo privato ejus col'egium consensu quinquennalitiorum.
s. p. F. Sua pecunia fecit.
s. p. F. c. Sua pecunia faciun-
dum curavit.
s. P. p. S'.ia pecunia posuit.
s. p. P. c. Sua pecunia ponen-
dum curavit.
s. p. P. s. Sacris publicis prsesto
sunt.
s. p. Q. C. Senatus populusque
Carcolitanus.
s. p. Q. L. Senatus populusque
Lanu Vinus.
s. p. Q. !.. V. Senatus populusque Lanuvinus.
s. p. Q. R. Senatus populusque
Romanus.
S P. Q. s. Sibi posterisque suis, s. P. V. T. s. Sua pecunia usus
titulo suo.
SQ. Sequitur.
s.R. Sacrarium reniunerationum.
s.s.Siiprascriptum,suprascripti.
s. s. Sanctissiraus senatus.
s. s. Sacerdos solis.
s. s. E. Sive sepiilcrum est.
s. s. p. E. 0. n. Sibi, suis, pos-
terisque eorum.
s. s. s. Soli sanciissimo sacrum, s. s. s. Supra scriptse summae.
s. s. T. N. Supra scripti tuti nomine, s. T. T. L. Sit tibi torra levis.
s. VE. c, S'-natusve consulto.
s. V. p, Sibi vivus posuit.
s. V. Q. Sine ulla querela. s. V. T. L. Sit vobis terra levis.
s. V, T. L n. F. c. Sit vobis terra levis, haeredes faciundum curarunt.
SA. R. Sacerdos Romae.
SAB. Sabina. — Nom d'une tribu.
SAC. Sacerdos.
SAC. vp.cwo s. p. Sacerdote ur-
bano sibi praeeunte.
SAC. VG. Sacrata virgo.
SAL. Saliiteni.
SAL. Salarias.
SALTVAR. Saltuarius.
SARM. Sarmaticus.
se. D. M. Sciens dolo raalo.
SCA. T. Scaptia. — Nom d'une
tribu.
SCR. A. LiB. coTiDiAMs. Scriba a
libris quotidianis.
scRi. svL. p. Scribae Sulmonensi
posuit.
SEC. H. A. G. Secundus haeres
agens gratias.
SEC. HER. Secundus haeres.
SED. S. C. Seditionis sedandae
causa.
SEQ. Sequauus.
SER. Servia. — Nom d'une tribu.
SBR. Servius. — Prénom.
8ER. Servus.
SER. ACT. Servus actor.
SER. AD AGR. Servus ad agros.
SER. AD LïCHN Servus ad lycbnuchos. — Pour allumer les flambeaux.
SER. OFF. Servus officinatoris vel
officinarius. SER. vie. Servi vicarius. — Les . esclaves en avaient d'autres sous leurs ordres ; on appelait
ces derniers vicaires de tel
esclave, sf^rvi vktirii.
SEHG. Sergia. — Nom d'une tribu.
SEST. — Sestor. — Prénom.
SEv. AVG. Stiviro augustali.
SEx. Sextus. — Prénom.
SEX. F. Sexti filius.
SEX. L. Sexti libertus.
^Ex. N. Sexti ne nos.
SEX. Sextdis. — Nom d'un mois.
siG. LIB. Signum liberi.
siL. Siiiu>.
si.NG. Singiiiensis.
siNG. -^ H. Singulis denarios
binos. — Le denier denarius,
valait 82 centimes.
siGN. PPR. Singulaiis prsefecli
praetorio.
siGN. TKiB. Singulari tribuni.
SIQ. H. PLANC. p. EXC EGR. Q. S
S. S. AD. INF. C. Si quis hanc
plancam post excessum eorum
qui supra scripti sunt alio de-
fei-et Uel aperiens dejiciet),
inferet colle^io.
socioR. VICES. Sùciorum vicesi
mae.
sp. Spurius. — Prénom, sp. Li tesseris gladia^oriis). Spec-
tavit Vil spectaïus. — Donné
en spectacle.
SP. F. Spectabilis femina.
SP. F. Spurii filius.
SP. L. Spurii liberius.
SPEC. LEG. Speciator legionis.
SP. N. Spurii nepos.
SPL. EQ. R. Splendidissimo equili
Romano.
s. S. S. Suavissimis.
S. s. Supra scriptus.
ST. Sextus. — Prénom. Vel Sta-
tius.
ST. NVM. S. Stygiis nurainibus
sacrum.
ST. XXXV. Stipendiorum triginta
quinque. — Soldat de 35 ans
de service.
ST. TVRicEN. StationisTuricensis.
STE. STEL. Stellatina. — • Nom
d'une tribu.
STip. Stipendiorum. — Au lieu
de dire année de service, les
Romains disaient année de
paye, dipendiorum.
STiP. AN. VI. Stipendiorum anno-
rum sex.
STiPis. ARG. Stipis argentete.
s. ^^ Stipendiorum.
STR. A. p. R. Strator a publiais
rationibus, ou mieux Strator
prsetoris.
svB. ET svc. Suhurana et Succu-
sana. — Tribu.
svc. Succusano (municipe).
svM. MAG. Summus magister.
SVAIPT. Sumptuarius, svo. svMPT. Suo sumptu.
svsT. MAN. iRAT. H. Sustulerit
Mânes iratos habeat.
T. Tribunus.
T. ^ Titus. — Prénom.
T. Ta ne.
T. Turma.
T. A. Taurum album.
T. AVG. Tutelse augustae.
T. c. Testanienti causa.
T. F. Testamento vel Titulum fuit.
T. F. Titi filius.
T. F. j. Testamento fieri jussit.
T. FI. H. F. C. Testamento fieri vel Titulum fieri hseredes fideliter curarunt, vel Testamento fierijussit, haeredes faciundum curarunt.
T. L. Titi libertus.
T. LEG. m. Tribunus legionis tertise. — Il y avait deux sortes de tribuns, les tribuns du peuple et les tribuns militaires.
Les premiers, au nombre de cinq, étaient des magistrats défenseurs des plébéiens et investis d'une grande puissance.
Ils étaient inviolables, sacrosanctif et avaient droit de voter dans le sénat. Leur maison devait rester ouverte nuit et
jour, pour servir de lieu d'asile. Au lieu de licteurs, ils avaient des appariteurs, appnritores^ par lesquels ils pouvaient faire saisir quiconque s'opposait à leurs ordres. — Les tribuns militaires, nous l'avons vu, étaient comme les colonels des légions.
T. N. Titi nepos.
T. p. Titulum ponit, posuerunt.
T. p. c. Testamento poni curavit.
T. p. J. Testamento poni jussit.
T. P. Q. VRB. Tantam pecuniam qusestor urbanus.
T. R. E. s. p. R. Très provinciae.
T. n. P. D. s. T. T. L, Te rogo praeteriens, dicas : Sit tibi terra levis.
T. R. Q. L. D. s., etc. Te rogo qui legis dicas : Sit, elc.
T. se. EX. VII. EJVS. B. M. P. P.
Testamento scripti ex septima ejus bonorum monumentura posuerunt.
T. s. F. J. Testamento sibi fieri jussit. — Dans beaucoup d'inscriptions, le nom du testateur est suivi de cette formule solennelle : Testamento fieri jussit arbitratu N. ; et puis :
Tels et tels prohavere. Ces mots signifient que la personne désignée avait le droit de commander le monument à son gré et d'approuver l'ouvrage.
T. V. Titulo usi vel Tu vale.
TA. Taurum.
TAB. Tabuiarius.
TAB. F. Tabuiarius fisc!.
TAB. p. H. c. Tabuiarius provinciae Hisp. Citerioris.
TAB. XX. Tabuiarius vicesimae.
TER. Terentina. — Tribu.
TES. Testamento.
TESS. Tessarius.
TiB. Tiberius.
Ti. F. Tiberii filius.
Ti. F. Tiberii libertus.
Ti. N. Tiberii nepos.
TOL. G. Tolosa Gallise.
TON. Tonsor.
TR. Trajectus vel translalas.
TR. MIL. Tribunus railitum.
TR. PL. DESS. Tribuni plebis dcsignati.
TRiiî^ Ti-ibunus.
TRiB. LATicL. Tribuno laticlavi.
TRIE. p.iT. Tribuniiia potestate.
TRIB. svcc. Tribus Succusana.
xnivMP. Triumphalis.
TRO. Tromentina. — Tribu.
TRVM. p. p. p. Trium Publiorum.
TVL. TuUus. — Prénom.
TVR. Turnia. — Escadron de cavalerie.