‹ Histoire des commandements de l'EgliseChapitre 120 sur 129 · Fleury, op. cit., cli. xi · texte numérisé non relu

Fleury, op. cit., cli. xi

qui a crû sous ses yeux et par ses mains, il ne peut le faire qu'après l'avoir envoyé moudre dans le moulin et cuire dans le four de ces mêmes hommes. C'est à leur faire des rentes que passe une partie du revenu de son petit domaine, et ces rentes sont imprescriptibles et irrachetables.

« Quoi qu'il fasse, il rencontre partout sur son chemin ces voisins incommodes, pour troubler son plaisir, gêner son travail, manger ses produits; et, quand il a fini avec ceux-ci, d'autres, velus de noir, se présentent qui lui prennent le plus clair de sa récolte \ » On a dit plus haut dans quelle mesure il est vrai que la dîme prend au paysan « le plus clair de sa récolte » ; mais, survenant la dernière parmi tant de redevances, elle paraissait la plus onéreuse : les précédentes soulevaient l'exaspération, celle-ci l'achevait.

La dîme sera-t-ellc jamais rétablie à l'état d'impôt de proportion? Il est permis d'en douter. Elle n'existe sous cette forme dans aucun pays chrétien. En France, les lois de la Révolution, à commencer par celle du 21 septembre 1789, la supprimèrent, en même temps qu'elles abolissaient les droits féodaux.

Dans les régions où elle s'est conservée comme impôt véritable avec obligation codifiée on se contente souvent de ce que chacun peut donner. C'est au cœur que Ton s'adresse, ce ne sont plus les biens euxmêmes que l'on taxe. La dîme personnelle, qui disparut la première, est seule ressuscitée, au moins

1. Tocqueville, l'Ancien régime et la Révolution, liv. Il, c. i.

dans son esprit, et récemment le Souverain Pontife a marqué très clairement aux évêques de France combien lui déplaisait ridée d'une redevance taxée, imposée aux fidèles, et corroborée d'une sanction K

Déjà, au seizième siècle, dans le diocèse de Cologne, on invitait les fidèles, sans doute afin de suppléer à rinsuftisance des dîmes, à faire chacun, quatre fois par an, à Noël, Pâques, Pentecôte et Assomption, l'offrande de deux deniers ^. C'est sous une forme analogue que se fait chez nous la quête pour le denier du culte. La générosité, dont les catholiques de France ont toujours fait preuve, sera la collaboratrice de la Providence et nous pouvons avoir pleine confiance en Celui qui ne laisse manquer de rien même les petits des oiseaux.

\. Lettre du cardinal Merry del Val, du 8 octobre 1907, aux évêques de France. 2. Conc. Colonien. (1S36), parsVIU», c. vi. Mansi, t. xxxil, 1270.

TABLE DES CONCILES

STATUTS SYNODAUX ET AUTRES PRINCIPAUX DOCUMENTS SIMILAIRES CITÉS i

Concilium Abrincense (11"2), 262. i Goncilium Aurelianense (538), 33,

Concilium Aenhamense (1009), 126.

Concilium Agatliense (006), 31, 32,

Concilium Albiense (1254), 81, 161,

Concilium AmaKitanum (1597), 307.

Concilium Ancyranuni (314), 289.

Concilium Andegavensc (1365), 297.

Concilium Ansanum (990?), 189, 267,

Concilium Apamiense (1212), 41, 42,

Concilium Aplcuse (1365), 134.

Concilium Aquense (1585), 55, 93.

Concilium Aquilejense (1596), 55.

Concilium Arelatense (813), 76,325.

Concilium Arvernense (535), 117.

Concilium Aschaffcnburgensc (1292),

Concilium Ascheimense (756/), 320.

Concilium Augustodunense (670),

Concilium Aurelianense (511), 32,

Synodus Aulissiodorensis (573?), 230,

Concilium Avenionense (1282), 200,

Synodus Bajocensis (1.300?), 168,

Concilium Bajuwaricum (740-750),

Concilium Beneveulanum(1331), 47,

Concilium Berghamstedense (697),

Concilium Biterrense (1233), 42.

Concilium Biluritense (1031), 79.

Concilium Budense(1279),48, 49, 50.

Concilium Cabiloiiense (650?), 73.

(1) Voir, de plus, la table des uoma propreté.

TABLE DES CONCILES

Concilium Caesarauguslanum (380),

Concilium Calchutense (787), 329.

Concilium Cassilicase (1172), 335.

Synodus Claroniontana (1268), 162,

Concilium Cloveshovlense (7^7), 36,

Concilium Coloniense (1280), 162,

3kU.

Synodus Compendiensis (757), 75,

Concilium Confluenlinum (922), 330.

Concilium Copriniacense (1280 ?),

Concilium Coyacence (1050), 79, 271.

Concilium Dublinense (1.351), 132.

Concilium Eliberitanum (.300?), 26,

Concilium in Encoeniis (3^1), 183.

Concilium Engilenheimense (9^8),

Concilium Exoniense (1287), v.

Oxonienfe.

Concilium Florentinum (1346), 131.

Concilium Forojuliense (796-797), 80,

Concilium Francofurtense (794), 100.

Concilium Frisingensc (1440), 335.

Concilium Gangrense, 258, 315.

Concilium Gerundense, 239.

Concilium Grateleanum (930?), 334.

Synode de Jésuyahb (585), 62.

Concilium Laodicenum (381?), 61,

Concilium Lateranense IV (12151.

Concilium Londoniense (1175), 335.

Synodus Lucana (1308), 163, 168,

Concilium Lugdunense (567?), 238,

Concilium Magdeburgense (fin

XIV» s.), 272.

Concilium Malisconense (583), 261,

Concilium Mediolanense (15"3), 55.

Concilium Meldense (845), 123,328.

Concilium Metense (88»), 330.

Concilium Moguntinense (813), 75,

(provinciale) (1261), 130,

Concilium Namnetense (658?), 43.

Concilium Narbonnense (589), 68,

Synodus Nemausensis (1284), 162,

Concilium Nicaenum (325), 245.

Concilium (incerli loci et temporis

in Normannia), 38.

Concilium Noviomense (1344), 333. Concilium Oxoniense (1222), 126,

— (ou Exoniense) (1287), 45, 46,

Concilium Palentinum (1388), 134.

Concilium Parisiense (829), 36, 37,

— (XIIP s.), 81.

Synodus Piclaviensis (1280), 172.

Concilium Placentiuum (1095), 225.

Concilium apud Ponlem Audomari

Concilium Pragense (1346), 168, 171,

Synodus Pragensis (1356), 1.33.

Concilium Quinisextum, 282, 294.

Concilium Quintiliniburgense (1085),

Concilium Ravennense (877), 330.

Concilium Regicnse (1286), 337.

Concilium Remense (8 13), 75, 325.

Concilium ad Risphach (798), 124.

— Rispacense (800), 332.

TABLE DES CONCILES

Concilium Romanum (853), 76.

Concilium Rolhoniagense (650), 3^i,

Concilium Rotliomagense (1072), 22-'i.

Concilium Rolhomagense (1299), 81.

Concilium Rolhoniagense {W4b), 337.

— Apud S. Mariam de Prato,

juxta Rolhomagum (1313), 131.

Concilium Saligunstadiense (1022),

Uh, 22i, 335.

Concilium Salisburgense (800), 250.

Concilium Salmanticense (1335), 197,

Concilium Saltzburgense (1420), 171,

Concilium apud S. Hippolytum (Pa-

lavien. dioecesis) (1284), 172.

Concilium apud S.Medardum (ix" s.),

Concilium S. Palricii !"■" (y« s.), 28.

Concilium S. Severinae (1597), 307. Concilium Sardicense, 27.

Concilium Scoliense (1076?), 194.

Concilium Senonense (1269), 161,

Concilium Senonense (1460), .3.39.

Synodus Sirigoniensis (1114), 129,

Concilium Szabolchense (1092), 41,

Concilium Terraconense (1329\ 164,

Concilium Ticinense (876), 329.

Concilium Toletanum (6.33), 19.3, 255,

Concilium TolrMnum (653), 254.

Concilium Tolosanum (1219), 42, 130.

Concilium Tolosanum (1229), 42, 130,

Concilium Trevirense (1238), 44.

Concilium Trevirense (1310), 171,

Concilium Trit.uriense (895), 329, Concilium Tiidentinum, 52, 93, 103,

Concilium Troslojanum (909), 333.

Concilium Turonense (567), 239,263,

Concilium Turonense (813), 76, 187,

Concilium Turonense (1583), 93.

Concilium Valentinum (855), 329.

Concilium apud Vallem Oleli (Pa-

leniinae dioeces.) (1322), 83, 168,

Concilium Vaurense (1368), 287, 306.

Concilium Vernense (755), 66.

Concilium Viennense (1267), 335.

Synodus Wigorniensis (1240), 128,

Canones Aposlolorum, 183,275, 289,

Constitutiones Aposlolorum, 27, 63,

Addiliones Willelmi Parisien, episc.

ad Const. Gallon. (1220-1223), 167.

Admonitio ad omnes regni Ordines,

Capitula Ansegisii, 122, 187.

Capitula a sacerdotibus proposila,

Capitula de rébus ecclesiasticis,321.

Capitula ecclesiastica (810-813 ?), 122.

Capitula missorum specialia (802)

Capitula per sex scribenda, 327.

Capitula singillalim lradila,333.

Capitula Waltcrii Aurelianensis

(IX« s.), 123.

Capiiularc Carisiaccnse (877), 329.

Capitulare de Villis, .321.

Capiiularc ecclesiaslirum, .333.

Capitulare Hludowici 11' (850), 329.

Capiiularc Maniuanum I"'", 332.

— Il»" 322, 323.

TABLE DES CONCILES

Capimlaremis.orum(8(.8^'^'- S';;u>aremoua.,ç-Mr,^

S"u"uorparU»- Sax«a.ae, Co1;x'ca'"nu.Ecc,e..aeMricanae

^:^. epHcoporu» («• »•; Consliiutiones Aquilejen

Cousliiutiones Eccie.i

(1351), 286. .iasticae Colo-

mauui régis U103;12^^.^^^ sub consliiuiiones ecc ^^^j^gaviae

S. Stéphane rege

ConsiituiionesR;cauU ep

ei2n-122«)'lt,''EdmundiCaalua- ^^S^:^^ep.^236), lei, -B.

290,29!». ..^rticium, f»3-

,S.^tS;Uca; Canu.-es..

1 pees ecclesiasucae lu Leges ecolesiasucae e

UxBajuwanorum, 'i:

U^erlegum^esi^i^^r^:

Liber P«"^^.^^*^^iV'':eu annualis poe- OrdoW(pnvaia^^^\alianiTurou.

nileniiae) Ecei-

ordonnances de Bo^s 3 Ordonnances d t>riedu ,

poeniienliaie ^" p„^SueuUa,eTneo..ori,.3,«0,«7.

p:SSa>eVa«-.ceUanu».».*

28^- ■ ,o valliceUanum l""""' poeniienliaie Nam^

l'i9, 1^2. .V, lîiQ 151«

^°-taa"S-^-^^^ «»"'"•

P^Tecepiio Ootar.. ^ . '^\'; ^.

S,„amenia,;mm Fu ^^.^^ ^. pe.n

Staiula an"1'", ■

sialuto Avenionensia

ne, m. Ma. 355) 50.

jiarbonnen. ^^^^^^ ^ingen. el S»" .taluiaRt.ispace-^^^;^|, ,69,303.

Slatula i»- ■>"

gunl. 121. , conc. Lip-

Stalula ». BO»;'»-- ' j 2î1, M2.

*\iuea. P'°«'"'«;a E desiae Leo-

1^8,169. j.ardi Cices

Siaïuia Sy^'l'^.f ^6, 161, 162, 168.

iriensis ^^^^f )' Tadurcen. Ruihe S^-^lr^irnEllesiar.ii^^^

S^n Consianliense .-^

Page 1