Strabon ; liv. XVI , p
4oa If OTES JUSTIFICATIVES.
3 More Nehoukim^ pag. i3g. — Voy, ci-dessous, note i2.
4 Ergbné putandom est qabd verè Dens kabitet saper lerram? Si enîm cselum et cœli coelorum t6 capere non pOssunt (II) Rois^ viii. 27)^ . «
5 Des Ruines y dans les notes.
6 Histoire des Juifs , Hv. III , ch. xiii , § 5.
7 Mure Neboukim , prafatio, '-'Prdlogus Ecclesiastici,
8 Quandb enîm nécessitas postoUvit ut omnes eh dirigantur ac deducantur^ ut credant Deum esse.... Tum ut ipsorum raentibus imprimatur Deum existere demonstratum hoc ipsis est per similitudinem corporeitalis : quo4 sit viyens , per similiiudinem motionîs vel motûs*... Ità , quia nobis nulla apprehensio nota est, nîsi quae fit per^sensus: quia etiam non intelligîmus.qupmodb aliquid ex uhius kominis animo in animum alterîus transferrî possit, nisi per sermonem sive vocem, quae formatur labiis, linguâ et aliis organis : ideb prophète descripserunt eum nobis audientcm et videntem.... Porrb quia dictae actiones vel operationes in nobis non perficiuntur nisi organis et instrumentis corporeis : Ideb quoque illi tribuuntur organa , quibus fit motus localis ut pedes , plantae pedum , organa auditûs, visûs, odoratùs, ut aures , oculi , nasus , etc. ( More Neboukim , p. 64 9 65 ).
9 Dicunt sapientes: Moses magister noster yidit per spéculum nitidum et clarum. Ilujus verb rei scopus is est quem tibi dicam; nempè nos jam exposuimus capite secundo, qubd yirtutes sunt inlellectuales , yel morales , eodemquc modo yitia sunt iutellectualia , ut ignorantia et ingenii diminutioj et yilia moralia sunt , ut intemperantia , si^erbia, ira , impudentia , ambîtio , et id genus alia benè multa..... Omnia autem hsec yitîa sunt diyisioncs inter Deum hominemque diyidentes..... Polentia imaginaria, sensus et impressiones sensuales et appetitus ab ipso remoti sunt, purâ tantùm mente relictâ , et hoc sensu de Mose dicitur qubd cum Deo lequitur, sine angelis mediantibus (MiSCH'NA, tom. IV, pag. 401. — Maimonide, ii/., p. 268 ).
to Tnnor Domini odit malum (^Prûp,^ vin^ i3).
Ml DeuterQn.^ ly, i9;xxxii, I9f4i* — '.Psaum.,Uj2y
I a Hoc pacto in mente to concipere et formare debes totum hune globum velati individuum unîcum mobile, animatum : ista enim conceptîo el îraaginatio t aldè tyeceawuria est et plorimùm prodest ad demonstrandum Deum esse unam... Quemadmodam Ruben, ezempH gratîâ^ est vir unus, vel indiyrduum unum sed ex divers! s partibus et membris compositum, sic mundos hic totus in universalitatc soi unicum est indivîdaom.... Verùm omatar homo hoc non\ine (microcosmos) propter quamdam rem, quae ipsi soli prse aliis animantibàs est propria, facultatem nempi rationalem , hoc est intellectom materialem qnem apud nuUiun inTenies e reiîquo animantiom génère. Illa cl enim dmnia ad conservationem et propagationem essentise suœ non indigent ratîone, intellectu , rei gubematione , sed ennt et agunt juita naluram snam , cQmedunt quod invenîunt.... Neque alio spccîcî individuo opùs habent, quo adjuventur, vel sosf entent ur etconserventur.... Homo verb si per se et soins esset omni regimine et gubematione destilulus qtremadmodum besUae , primo momento periret....
Vera hujus rei consideratîo haec est ; qni>d universi hô-
mines, qui exîstunt, et prseter ipsos reiiqua anima)ium
npecies nuliam habent proportionem ad totam hanc mondî
universîtatem.... Causa errons fatui isthis hoininis et omnium
ipsîus sociorum est , quod existenliam hominis nonnisî in
individuo aliquo considérant, et existimat unusquîsque
stuitommillonim , totam remm naturam sui causa existere...
-Quocirca vera et brthodoxa sententia , quae cum princijiiis
legaiibuset theoreticis meo judtcio convenit, est : hon cre-
clendum nobis esse , qui>d entia omiiia sint ppopter hominèm,
«ed qubd singula sint sut ipsius, non altenus alicujus,
eausâ ( More NehouUm , pag. 14^ , t^o , i45 / 355 , 364, etc. ).
i3 Genèse^ i, ii*
404 ITOTRS JUSTIFICATIVES.
i4 Genèse^ vu, 22. — Uses Nichmat Rouakk khàùn; il y a irréguiaritc^ dans la manière dont le mot Rouakh a été <^crît , par çrreur typographique et par ma faute. J*ai hésité sur la manière de rendre la lettre hébraVque llhet ou Khti' qui correspond a VR gutturale des Espagnols, et que Ton exprime ordinairement par Chj prononcé comme d.ans Chersonès^ ou Kersonèse. C'est pourquoi on lit Rouak : peut-élre aurait-il mieux Valu laisser partout il ou Rh prononcé avec dspiration : Rouarh , RJtaïm^ Rhala. De même la lettre Caph est prononcée Raph dans certaines circonstances et au lieu de Khorma^ sagesse, on pourrait lire Rhocma,
iS ï^t inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae , et factus esthomoinanimamvivcntem. Nepfiec?tkhaïa ourhatà ; Ge» nèse^ I, ao, ^4)** -
1 6 CommenU lilL sitr ia Genèse , i , 3.
ly Unicus in se, multiplex in operalionc {^Sapicntîa^ VII, 22).
18 C^R^5£, . IX vni, 12.
19 Voy, notre tom. 1, pag. 192, 196.
20 In priniis necessarium est ut homo anim» suœ aficctus ad s«inse rationis normam conformare studeat (MiSCilNA, tom. IV, p. 3^9 ).
21 Antequàm rcvertatur pulvis in tcrram suara undè
erat, et spiritus redeat ad Dcum qui dcdit illum Dixi
in corde meo de filiis hominum , ut probaret eos Deus , et ostenderct simiics esse bestiis. Sicut morilur homo , sic et illa moriuntur : similitcr spiraut omuia et cuncta subjacent vanltati , et omnia pergunt ad unum locum ; de terra facta sunt et in terra pariter revertuntur. Quis no vît si spiritus filiorum Adam ascendat sursùm, et si spiritus jumcntorum desccndat deorsùm ? Et dcprendi nihil esse melius quàm laetari hominem in opère suo ; et hanc esse partem illius. Quis enim oum adducct utpost se fulura cognoscat? (i5/>:/tf5ia$/., III, 17-22 ).
22 Discours sur C Histoire unii^erselle^ W part. , § xix.
LIVRB I. 4^5
33S. Mathi£U, XXII, a3. --^ S. MaIic, xii, 19.
24 JOSÈPHE. Guerre juddiq. , liv« Il chap. xii. — Antiq» judaiq, , liv. xviii, cLap. 11.
25 Histoire univers, ^ IP pari., § xyii.
a6 Traita de la Rédemption,
37 Misch;na, tom IVy de Synedriis^ pag. 263.
Dieu a créé le monde et il le gouverne ^ il est un, incorporel, étemel; Fadôration est due à lui seul. Vérité des Prophètes; Térité de la doctrine de Moïse ^ il est le premier des sages, passés, présens et futurs; Dieu a donné à Moïse la loi telle que noutf la possédons: in- Tariabilité de cette loi; Dieu connaît le cœur, lès f>cnsecs , les actions des hommes. Récompense tiiture des bons, punition des méchans ; Messie humain; Résurrection des morts : voilà la substance des treize articles qui ont éprouvé de grandes contestations.
28 Prima spécies malorum estillorum quae accidunt ho* mini ex parte naturae .... Sccunda spccies quœ liomincs ipsi sibi inyicem , yim ac violentiam erga se inricem oxer-^ cendo inferunt • . • • Tertîa species est eorum, quie homo suis actionibus ipsimet infert. (Mjore Neboukim, pars 111 , cap. XII ). Scias, lector candide, qu6d (ides non sit id quod orc profertur , sed res concepts et figurata in anirnâ .... Quandb ergb disseris sine verâ quaestionom intelligentiâ , et fide, vd examinatione, nimis hoc est exiguum neque sufHcit. ItÀ cnim reporimus multos homines stolidos et ineptos qusedam obseryare et credere , quorum rationem nuliam in anime suo tenent ( /</., pars 1, cap. l, pag. 6ô )•
09 11 Epitre aux Corinthiens jXl -^ CéK LMKT^ Dissertât, sur les écoles des Hébreux. — Juges ^ vi , 8 , 1 1« — 'Scio quîa bonus es tu in oculis meis sicut atigelus Dei ( L Rois^