HOSTISE ÉTABLIE EX COMMUN A AcQUEBOUILLE (LoiREx) PAR
LE ROI ET PAR l'aBBAYE DE SaiNT-AvIT. (T. II, p. 136.)
L'acte qui suit est daté d'Orléans, 1142. II est extrait du cartulaire de Saint- Avit (Bibl. Nat., latin 12886, fol. 78-79). Voir notre Catal. des actes de Louis VII, n" 98. Cf. Prou, Coutumes de Lorris, pièce justif. n" IV.
J/i iiomiiie sancte atque individue Tri/iitatis. Ego Ludoi'lcus, Dei gratia re.r Francorum et dux Aqnitanorum. Notum facimus omnibus, tam futur/s quam et presentibus, Petrum, dilectum capellanum nostrum, abbatem Beati Aviti, et Joliaiinem decanum, cum commuais assensu capituli, nostram presentiam adiisse multisque depostiilasse precibus quatenus terram quamdam illius ecclesie que Escobolie dicitur, queque usque tune inhospitata permanserat, liospitari faceremus. Quorum peticioni ex regia benignitate annuentes, terram illam volumus et concessimus liospitari, liiis pactis et ea coiiditione que subscripta est. Hospitate scilicet ville redditus omnes, s/ve in terris sive in hospitibus, sive undecumque provenerint, prêter ecclesiam et prêter décimas que illoruin proprie erunt, communes eriint. Et si que forte terrarum empciones surrexcrint, communiter ememus et communiter possidebimus ; nisi nos noluerimus emere, illis per se licebit et erit illorum proprium quod comparaverint. Forisfacta vero communia erunt, sicut et redditus. Redditus autem ville sic statuti : in Nntivitate beati Johannis Baptiste, quisque liospitum, de propria masura, quoque anno, aurelianensis monete sex denarios reddet censuales, et mense augusti quatuor de campartagio ; in Natale Domini duas minas ordei, ad mensuram granarii Beati Aviti, et duos capones , denarios duos et
panes duos de frumento. Mense augusti omnem aniiormin que caiionicorum erit, hospites ad ecclesiam Beau Av'iti Aurellanum, cum suis e.rpensis, défèrent et canonici unicuique quadrige unum denariuin dabunt; partem vera noslrani aut apud Stainpas, aut apud Pii'crini, aut aput Curciacum défèrent et alios redditus suis temporibus similiter. Sic igitur hospites hujus ville, prêter de redditibus supra denominatis, ab omni tallia, ab omni exactione liberi erunt, et imtnunes manebunt. Post decessuni vero nostrum, villa ista sic hospitata sit libéra; cum universis redditibus ad propriani prefate ecclesie possessionem redibit, nec alicui successoruni nostroruni in ea aliquid reclamare licebit. Major qui in villa per inanuin decani et canonicorum positus fuerit, nobis et decano hominium et fidclitateni faciet, liac tamen conditione quod post decessum ejus nulli fîlioruni vel lier ed uni in majoria aliquid reclamare liceat. Ne vero inter canonicos et majorem aliqua de feodo majorie oriatur discordia, statuinius ut major in feodum habeat terrum dimidie carruce et quinlum denarium de forifactis, nec aliquid aniplius in grungia vel in aliquibus ville redditibus, sui juris esse coiitendat; grangia vero nostra et canonicorum communis erit et communi expensa edificabitur. Si autem acciderit quod decanus vel aliqui canonicorum, pro causis ad villam pertineiitibus, in villam venerint, communi hospitum expensa procurentur. Quod perpétue stabilitatis obtineat munimenta, scripto commendari et sigilli nostri auctoritate muniri nostrique nominis subter inscripto caractère corroborari precepimus.
Aitum publiée Aurelianis, anno incurnati Verbi millesimo centesimo quadragesimo secundo, regni vero nostri sexto. Astantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. Signum Radulphi Viromnndorum comitis, dapiferi nostri. S. Guillelmi buticularii. S. Mat/iei camerarii. S. Matliei constabularii.
Data per manum Ca{monogrdmïne)durci cancellarii.
23. — Le privilège pour Thèce, femme d'Ive Lacohe. (T. II, p. 153.)
C'est l'acte bien connu par lequel Louis VII donna à Thèce et à ses hoirs la propriété des métiers des tanneurs, baudroyeucs, sueurs, mégissiers et boursiers de Paris, c'est-à-dire les revenus des métiers et les produits de la juridiction. A la fin du xiv* siècle, ces métiers appartenaient à la famille des Chauffecire, qui ra])pelaient la donation faite à Thèce, leur ancêtre. Le texte publié par Brussel [Usage des
fiefs, t. I, p. 536) est des plus fautifs; on en trouvera plus bas un plus correct, qui est emprunté au manuscrit 24069 du fonds français de la Bibliothèque Nationale (fol xii^'^x). On ne connaît d'ailleurs la charte de Louis VII que par un vidimus du xiii^ siècle. Elle est d'une grande importance historique, puisqu'elle nous révèle pour la première fois, d'une manière positive, l'existence des corporations industrielles à Paris.
La critique diplomatique doit examiner avec une attention particulière les privilèges de cette nature, suiHout quand il s'agit d'une époque antérieure au xiii^ siècle. Plusieurs de ces concessions faites par les premiers rois capétiens à des individus ont été reconnues fausses; tels sont le privilège accordé par Philippe I" à Eude Lemaire et celui de Louis le Gros pour Amédée Laiguesin. Nous nous garderons cependant d'établir entre la charte de 1160 et ces deux actes une assimilation trop rigoureuse, qui ne serait point légitime. MM. Léopold Delisle et Fagniez ont cité la charte de Thèce sans en mettre en doute l'authenticité; il serait imprudent de se montrer plus difficile qu'ils ne l'ont été.
Cependant on est obligé de remarquer que, sauf les formules chronologiques finales, qui sont régulières et concordent, la rédaction de l'acte est d'une époque postérieure de beaucoup à celle de Louis VII. La formule d'adresse et de salut : Universis présentes [itéras inspecturis, salutem ; la notification : Noveritis quod; la ratification : Quod ut ratum sit et iii pace haheaiit literos, siginam nostrum super hoc doiio dicte Thecie et ejus heredihus tradi fecimus, n'appartiennent qu'à la chancellerie des rois du xiii^ siècle.
On peut admettre la réalité de la concession; mais, à coup sûr, la charte qui nous en donne connaissance n'est point celle que Louis VII a du octroyer.
Voici le texte de cette charte, d'après le manuscrit 24069.
Ego Ludoi'icus, Dei gratia Francorum re.r, universis présentes literas inspecturis, salutem. Noi'eritis quod nos dedimus et concessimus ex nunc in posterum Thecie, u.vori Yvoni la Cohe, et ejus heredihus, magisteriuni tanatorum, haudreorum, sutorum, mesgeicorum ethursiorum, in villa nostra Pari^iensi, cum toto jure ipsius magisterii quod habebamus et hahere poterarniis, et precipue dominium excuhiaruni dicte ville, cum omnibus pertinentibus ad easdem, et aliorum ad dictum magisterium pertinentium, habendum et possidendum in posterum ab ipsa et ab ejus hercdibus. Et insuper quictavimus dictam T. et ejus hcredes ab omni consuetudine et tolta et talia. Neque pro prc-
posilo, sive viario, neque pro alio se jusliciabu/it , nisi pro corpore régis. Quod ut ratum sit et in pace habeant, literas et sigilluni nostrum super hoc clono dicte Tliecie et ejus heredibus tradi fecimus.
Actum Parisius, anno Domini M'^C'^LX", regni nostri XXIIIP. Astantibus in palatio nostro quorum apposita sunt nomina et signa. S. comitis Theobaldi dapiferi. S. Mathei camcrarii. S. Mathei constabularii.
Data per nianuin llugonis cancellarii.